Cây gươm trước cửa chùa

Tiếng chuông chùa vừa dứt, nắng chiều vàng nhạt hắt lên mái ngói cong vút. Một người Phật tử bước vào cổng chùa, thoáng dừng lại trước hai pho tượng đứng sừng sững hai bên cửa chánh điện. Bên trái là tượng ông Tiêu với gương mặt dữ tợn, đầu có sừng, mắt trợn ngược, lưỡi thè dài, tay cầm phướn trong tư thế đầy uy lực. Bên phải là tượng Hộ Pháp oai nghiêm, mặc áo giáp sáng loáng, tay cầm cây gươm bén ngời. Người Phật tử khẽ chau mày: "Chùa là nơi từ bi thanh tịnh, sao lại thờ hình ảnh cầm gươm giết chóc thế này?"

Trong chánh điện, trên bệ thờ trang nghiêm nhất, Đức Phật ngồi kiết già, an nhiên trong thiền định. Ánh mắt hiền từ như bao dung tất cả. Người Phật tử quỳ xuống lạy Phật, lòng dâng lên niềm kính ngưỡng. Nhưng câu hỏi về vị Hộ Pháp cầm gươm vẫn còn nguyên trong tâm trí. Rồi như có ai đó đang thì thầm giải thích, từng ý nghĩ hiện ra rõ ràng.

Thờ Phật là tôn thờ đạo lý tối cao, lý tưởng giác ngộ, đạo đức cuộc sống. Đức Phật là bậc giác ngộ, nhân cách tuyệt đối trong sạch, không một lỗi lầm nhỏ như hạt bụi. Người ta đến chùa cầu xin đủ điều: gia đình êm ấm, con cái đỗ đạt, tai qua nạn khỏi. Nhưng trên hết, khát vọng lớn nhất vẫn là giác ngộ như Phật. Thờ Phật cũng là thờ sự thanh tịnh của tâm hồn. Cuộc đời nhiễu nhương, bao lo toan từ miếng ăn, giấc ngủ, đến những quan hệ phức tạp. Ai giữ được tâm an định, người đó tìm thấy hạnh phúc. Vậy nên, lạy Phật là đi tìm sự an định, thanh thản nội tâm.

Nhưng nếu chỉ có từ bi, chỉ có tự giác, liệu có đủ không? Hình ảnh Hộ Pháp cầm gươm đứng bên ngoài như một lời nhắc nhở: điều cao đẹp nhất vẫn cần được bảo vệ. Đạo lý cần sức mạnh, từ bi cần dũng cảm, thiền định cần sự hộ trì. Nếu không có người bảo vệ, chùa có thể bị xâm phạm, đạo lý bị xuyên tạc, vu khống. Cho nên, chư Tổ ngày xưa đặt tượng Hộ Pháp trước cửa chính là dạy rằng: phải có kỷ luật để giữ gìn tự giác, phải có sức mạnh để bảo vệ lẽ phải.

Người Phật tử chợt nhớ đến câu chuyện về một người bạn của mình. Hôm trước, anh ta đi chùa về, hôm sau gặp chuyện nóng giận, anh kềm được, không mắng ai. Nhưng nếu một tháng không đến chùa, anh ta dễ dàng buông lời cay nghiệt, tạo nghiệp mà không hay. Hoặc giả nhặt được năm triệu đồng trên đường, nếu hôm qua vừa đi chùa về, người ta sẽ đau khổ đem trả lại, sợ mang tội. Còn nếu lâu rồi không đi chùa, họ sẽ liếc qua liếc lại, không thấy ai, bỏ túi rồi giả vờ đau bụng mà về. Chính vì vậy, đạo Phật cần cả hai: đạo đức tự giác làm chính, nhưng khuôn khổ kỷ luật nhắc nhở là phụ. Không thể chỉ trông chờ vào lòng tự giác của mỗi người, vì đạo tâm khi tăng khi giảm.

Vậy ai là người cầm gươm bảo vệ? Nhìn kỹ, tượng Hộ Pháp mặc áo giáp của vị quan, vị tướng, chứ không phải áo cà sa. Điều đó nhắc rằng: người tu sĩ không được sử dụng bạo lực, chỉ giữ vai trò giáo dục đạo đức. Còn việc hộ trì Tam Bảo, giữ gìn kỷ cương thuộc về những người cư sĩ, đặc biệt là những người có chức quyền. Từ ngàn xưa, chư Tổ đã gửi gắm qua hình tượng này: các vị vua quan hãy trân trọng, giữ gìn Phật pháp. Phật pháp không có sức mạnh tự vệ, nhưng lại là linh hồn văn hóa, giữ sự ổn định cho đất nước. Vì vậy, nhà nước cần hộ trì đạo Phật, và đạo Phật cũng nương tựa vào luật pháp để được bảo vệ trước những âm mưu phá hoại.

Người Phật tử nhớ đến lời dạy về sự cứng rắn cần thiết. Có những quốc gia bỏ án tử hình, nhưng chỉ mười năm sau phải phục hồi vì tội phạm hoành hành. Không phải ai cũng nghe điều hay lẽ phải. Có những người chỉ vì sợ mà không dám làm điều sai. Người công an hung dữ khiến tội phạm e dè, để mọi người được sống bình yên. Trong gia đình cũng vậy, nếu vợ khuyên chồng đi chùa mà chồng bảo "bận nhậu", thì đôi khi phải làm mặt ngầu, nghỉ chơi ba tháng để người kia biết lỗi mà sửa. Với con cái, nếu nó không chịu đi chùa, phải nghiêm khắc, cắt quyền lợi, không chiều chuộng. Sự cứng rắn đó không phải là ác, mà là để giữ gìn đạo đức cho người thân, và điều đó hoàn toàn có phước.

Nhìn lại gương mặt tượng Hộ Pháp, người Phật tử nhận ra đó là gương mặt đẹp trai, oai nghi, phúc hậu. Điều đó tượng trưng cho người dùng sức mạnh làm điều chân chính thì vẫn có phước tướng. Không giống như kẻ cướp giật cầm dao, mặt mày nham hiểm, xấu xí. Người cầm vũ khí để bảo vệ đất nước, hộ trì Tam Bảo là người có phước lớn. Vậy nên, đừng sợ những lúc phải cứng rắn để giữ gìn đạo đức. Đó là điều cần thiết, là cách để đạo lý được trường tồn.

Người Phật tử đứng lên, nhìn lại tượng Hộ Pháp với ánh mắt khác. Cây gươm không còn đáng sợ, mà trở thành biểu tượng của sự bảo vệ thiêng liêng. Ngài đang nhắc nhở mỗi người: hãy biết kết hợp giữa từ bi và dũng cảm, giữa tự giác và kỷ luật, để đạo Phật mãi vững bền, để cuộc đời này được an lạc.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học Thầy Thích Chân Quang muốn truyền tải: Đạo Phật cần cả hai yếu tố — đạo lý từ bi, tự giác làm nền tảng, nhưng cũng cần sự cứng rắn, kỷ luật và sức mạnh để bảo vệ. Người tu sĩ chỉ giáo dục đạo đức, còn việc hộ trì Tam Bảo thuộc về cư sĩ, đặc biệt là những người có chức quyền. Sự cứng rắn đúng chỗ, dùng để giữ gìn điều thiện, là có phước, không phải là có tội.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang