Cây gậy và mặt trời

Buổi chiều tà, trong một thiền viện nhỏ nằm lặng lẽ bên sườn núi, ánh nắng vàng cuối ngày len qua kẽ lá, rọi xuống khoảng sân đầy sỏi trắng. Một vị thiền sư già, áo nâu sờn vai, ngồi trước am, tay cầm cây gậy trúc ngắn. Trước mặt ngài, một người đệ tử trẻ, vừa trải qua nhiều năm tầm sư học đạo, đang quỳ xuống với đôi mắt đầy khát khao.

Người đệ tử ấy đã từng rong ruổi khắp các vùng đất, từng ngồi dưới chân nhiều bậc thầy, nhưng lòng vẫn chưa an. Hắn đã từng hỏi về nghĩa 'Phật', về 'ý tổ sư từ Ấn Độ sang', nhưng những câu trả lời nhận được chỉ là những lời kinh khô khan, những bài giảng dài dòng. Hắn khao khát một điều gì đó thật hơn, chạm đến tận cùng của sự giác ngộ.

Hôm nay, hắn quỳ trước vị thiền sư này, lòng đầy hy vọng. Hắn cất tiếng hỏi, giọng run run vì hồi hộp:

— Bạch thầy, thế nào là Phật? Hay thế nào là ý tổ sư?

Vị thiền sư không trả lời ngay. Ông nhìn ra xa, nơi những đám mây hồng đang trôi lững lờ. Rồi bất ngờ, ngài đưa cây gậy trúc trong tay lên, khẽ khều về phía bầu trời, như thể đang khều một vật gì đó ở rất xa. Ngài nói, giọng trầm và đều:

— Cầm cái gậy khều mặt trời mặt trăng.

Người đệ tử sững sờ. Hắn nhìn cây gậy ngắn ngủn trong tay thầy, rồi nhìn lên bầu trời cao vời vợi. Mặt trời đã khuất sau núi, mặt trăng chưa lên. Hắn không hiểu. Một câu trả lời chẳng ăn nhập gì với câu hỏi. Hắn nghĩ thầm: 'Có phải thầy nói chơi? Hay thầy muốn thử mình?'

Nhưng rồi, hắn nhìn kỹ hơn vào đôi mắt của vị thiền sư. Đôi mắt ấy trong veo, không một gợn nghi ngờ, không một chút đùa cợt. Hắn chợt nhận ra: thầy không nói chơi. Thầy đang nói về một cảnh giới mà hắn chưa từng đạt tới. Trong tâm thầy, tinh tú, trời đất không còn là những thứ xa xôi ngoài kia, mà đã nằm gọn trong tầm tay, trong tầm thức. Cây gậy ngắn mà khều tới mặt trời, bởi vì đối với thầy, không còn khoảng cách nào nữa.

Giọt nước mắt lăn dài trên má người đệ tử. Hắn cúi đầu, lạy thầy ba lạy, rồi lặng lẽ lui ra. Từ hôm đó, hắn không còn hỏi những câu hỏi lớn nữa. Hắn chỉ ngồi yên, lắng tâm, và nguyện rằng: 'Một ngày nào đó, con cũng sẽ thấy được như thầy.'

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy cảnh giới của thức uẩn khi thanh tịnh: tâm phủ trùm cả thái dương hệ, khiến các bậc thiền sư thấy tinh tú trời đất trong tầm tay. Nhưng đó chưa phải là cứu kính. Nếu không có Phật pháp chỉ dạy, người ta dễ lầm tưởng đó là niết bàn. Bài học là: đừng vội cho mình đã chứng đạo khi chỉ mới đạt đến cảnh giới của thức uẩn, hãy luôn khiêm tốn và tôn kính Phật để vượt qua.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang