Cái tát vào lưng bậc thánh

Mặt trời đứng bóng trên vùng Xá Vệ, những tảng đá cuội ven đường hầm hập hơi nóng. Tiếng chuông khất thực từ xa vọng lại đều đặn, trong trẻo. Ngài Xá Lợi Phất đi chân trần, y vàng xếp nếp, bước từng bước nhẹ như mây trôi. Phía sau lưng ngài, một ông bà la môn trung niên thấp thỏm đi lẽo đẻo, bóng dáng bóng bẩy của kẻ thuộc giai cấp cao nhưng lòng đang sôi lên cái bực dọc khó nói thành lời.

“Ông ta đi thanh thản quá, khác hẳn với lời người ta ca tụng. Ta phải thử mới tin,” ông ta nghiến răng, bàn tay phải nắm chặt đến trắng knuckles.

Ông bà la môn ấy vốn là người có tiếng trong vùng, quen tiếp xúc bạn bè, hàng xóm láng giềng. Thế nhưng mấy tháng gần đây, từ khi Đức Phật về giáo hóa, rồi ngài Xá Lợi Phất trụ trì tinh xá Kỳ Viên, những người quen của ông lần lượt quy y Phật pháp. Mỗi lần họ tụ tập, cơ nào cũng vòng về ca ngợi ngài Xá Lợi Phất: đạo đức tuyệt đối, tâm bất động, từng cử chỉ oai nghi không một điểm sơ hở. Nghe riết, cái tự ái thường tình trỗi dậy. Ông thầm nghĩ: “Chẳng lẽ ta thua kém một vị khất sĩ sao?” Sự ganh tỵ âm ỉ khiến ông quyết phải thử cho bằng được.

Chiều hôm ấy, ông bám theo ngài ra đến đoạn đường vắng. Hơi thở gấp gáp, tim đập thình thịch trong lồng ngực. Ông do dự một khắc, rồi sự hung hăng của kẻ chưa bị thử thách trỗi dậy.

“Ta không tin trên đời này có người không tự ái. Để xem ngài có bất động thật không!”

Ông vung tay, đánh mạnh vào lưng ngài Xá Lợi Phất một cái đau điếng. Theo bản năng thường tình, ai bị đụng thân xác cũng nổi giận, huống chi cố ý. Thế nhưng ngài chỉ hơi dừng bước, không quay lại, vai vẫn ngay ngắn.

“Có chuyện gì vậy?”

Giọng ngài điềm tĩnh, ngọt ngào như không có chuyện gì xảy ra. Rồi ngài tiếp tục bước đi. Ông bà la môn đứng sững lại, hai tay run run. Trong đầu ông xẹt qua hình ảnh chính mình: hễ ai vô tình đạp nhầm chân ngoài chợ là ông gắt lên, huống chi bị cố ý đánh. Thế mà trước mắt, bậc thánh kia bất động, không sân, không oán.

“Ngài tha thứ cho con, con đã sai,” ông lẩm bẩm, nước mắt rưng rưng.

Ông quỳ xuống giữa đường bụi mịt, nắm vạt y ngài:

“Xin ngài về nhà con, để con cúng dường đền bù tội lỗi này.”

Ngài Xá Lợi Phất dịu dàng gật đầu. Tin đánh nhau lan như gió. Chiều tà, hàng chục cư sĩ Phật tử kéo rần rần đến trước cửa nhà ông, mặt đỏ bừng, gậy gộc cầm tay.

“Thằng nào dám đánh ngài Xá Lợi Phất, phải xử nó ngay!”

Ông bà la môn run lẩy bẩy lùi vào góc tường. Lúc đó ngài từ trong nhà bước ra, ánh mắt từ bi dịu khắp đám đông.

“Ông ấy đánh ta, nhưng ta đã tha thứ. Ông ấy biết hối hận rồi, các vị đừng giận nữa, hãy về cho bình an.”

Một cư sĩ hăng hái hét:

“Nhưng thưa ngài, hắn xúc phạm bậc cao quý, sao cứ bỏ qua?”

Ngài mỉm cười:

“Ta đã tha, tâm ta không còn vết sân. Các con hãy học lòng bao dung, đừng để sân hận che mắt.”

Đám đông im bặt, gương mặt từ từ hạ hỏa. Họ đặt gậy xuống, cúi đầu làm lễ rồi kéo về. Ông bà la môn thở dài nhẹ nhõm, mời ngài vào nhà dọn cơm nước cúng dường. Bữa ăn tĩnh lặng, ông nhìn ngài thong thả bát, lòng khâm phục tột độ.

Điểm nút xảy ra khi ngài rời đi, để lại ông ngồi một mình dưới ánh đèn dầu. Ông chợt thấm thía: nếu hôm đó không kịp hối hận, theo lời Đức Phật sau này, đánh một bậc A La Hán quả báo xuống địa ngục từ năm mươi đến trăm kiếp, rồi làm súc sinh chịu đòn, kiếp người cũng hạ tiện. Cái chết tâm linh suýt chạm mũi mình khiến ông rùng mình.

Sáng hôm sau, ông sửa soạn y phục, cùng ngài đến tinh xá Kỳ Viên quy y Phật. Trước Đức Phật, ông cúi đầu:

“Bạch Thế Tôn, con ngu muội, đã thử ngài Xá Lợi Phất bằng cái đánh đau. Nhờ ngài tha thứ, con được sống và nay xin về Phật.”

Đức Phật ôn tồn: “Đánh vào bậc cao quý, quả báo khổ nghìn lần. Nhưng kẻ biết sám hối, tâm đổi mới, sẽ thoát.” Từ đó ông sống sót, tu tập, lòng kính ngài Xá Lợi Phất vô hạn.

Nhiều năm sau, vùng Xá Vệ ai cũng biết một ông bà la môn cũ nay là cư sĩ thuần thành, mỗi sáng đều quét sân tinh xá, rót nước mời chư tăng. Ông thường bảo con cháu:

“Lưng ta từng đánh bậc thánh, nhưng lòng sám hối khiến ta thành người mới. Các con hãy cung kính bậc hiền, chớ như ta ngày xưa.”

Kiếp sau, theo duyên nghiệp, ông mang quả báo đối ứng: có lúc bị người đập trận tơi bời vì nghiệp cũ, nhưng rồi cũng được người mời về nhà cúng dường bù đắp. Dòng đời trôi, bài học thấm sâu khiến ông chẳng còn vướng tự ái cũ.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy bản năng sân hận, tự ái có sẵn nơi mọi người, chỉ bậc thánh mới diệt sạch. Xúc phạm bậc cao quý gặt quả báo khổ nghìn lần, nhưng biết hối hận và quy y sẽ chuyển hóa nghiệp. Ta phải tự phòng hộ chính mình bằng tâm cung kính, tránh tạo ác nghiệp với bậc thánh.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang