Cái nhìn đầu tiên

Buổi sáng hôm ấy, trong khuôn viên chùa Phật Ngọc Xá Lợi, nắng nhẹ trải dài trên những lối đi lát gạch. Tiếng chuông chùa ngân vang, hòa cùng tiếng tụng kinh từ chánh điện vọng ra. Mọi người đang tụ tập đông đủ cho buổi lễ cầu quốc thái dân an. Trong không khí trang nghiêm ấy, có một người đàn ông trung niên bước vào cổng chùa. Ông ta mặc bộ đồ giản dị, tay xách một túi nhỏ, ánh mắt có phần lạc lõng giữa dòng người đang hướng về chánh điện.

Người đàn ông này tên là Minh. Ông đến chùa hôm nay không phải vì lòng thành kính sâu sắc, mà chỉ vì tò mò. Mấy hôm trước, nghe đồn về lễ khởi công xây bảo tháp xá lợi, ông nghĩ bụng: "Đi xem cho biết, có gì hay ho không". Ông không hề có ý niệm cầu nguyện hay tạo phước. Trong đầu ông lúc ấy chỉ có một suy nghĩ thoáng qua: "Chắc lại tổ chức linh đình để quyên tiền đây mà". Ông không nói ra, nhưng cái ý nghĩ ấy đã hiện lên rõ ràng trong tâm trí ông, như một mũi kim nhọn vô tình đâm vào bầu không khí thanh tịnh của chùa.

Minh bước vào khu vực phát cơm từ thiện. Một chú tiểu mỉm cười, đưa cho ông một suất cơm chay nóng hổi. "Mời bác dùng cơm ạ!" – chú tiểu nói, giọng niềm nở. Minh nhận lấy, nhưng trong lòng lại khởi lên một ý nghĩ khác: "Ăn cơm chùa, mai mốt mắc nợ, khổ thân". Ông cầm dĩa cơm, ngồi xuống một góc, vừa ăn vừa quan sát mọi người. Xung quanh ông, ai nấy đều trò chuyện vui vẻ, có người còn rơm rớm nước mắt khi nghe tiếng tụng kinh. Minh thấy lạ, nhưng không hiểu tại sao họ lại xúc động đến vậy.

Bỗng nhiên, một cụ già khoảng bảy mươi tuổi, tóc bạc phơ, tiến lại gần Minh. Cụ cầm một xấp giấy in bài sám cầu quốc thái dân an, đưa cho ông và nói: "Con ơi, cầm lấy mà tụng cùng mọi người, cầu cho đất nước bình yên, cầu cho gia đình mình được phước". Minh nhìn tờ giấy, ngập ngừng. Ông không muốn tụng, vì nghĩ đó chỉ là mấy câu sáo rỗng. Nhưng trước ánh mắt hiền từ của cụ già, ông đành nhận lấy, miễn cưỡng cầm trên tay.

"Bác ơi, bác có muốn góp gạch xây tháp không ạ?" – một Phật tử trẻ tuổi, tay cầm sổ công đức, tiến đến hỏi Minh. Minh nhìn cô gái, rồi nhìn sang công trình tháp đang được khởi công phía xa. Ông lắc đầu: "Thôi, tôi không có tiền". Thực ra, Minh có tiền, nhưng ông không muốn bỏ ra. Trong lòng ông lại nghĩ: "Mấy cái vụ này, biết có thật hay không? Của Phật mà, ai biết được". Ông không nói ra, nhưng cái ý nghĩ ấy đã đủ để làm ông mất đi một cơ hội tạo phước.

Khi buổi lễ kết thúc, Minh đứng dậy định ra về. Cụ già lúc nãy lại đến gần, nắm tay ông: "Con ơi, con có biết không? Mỗi một ánh mắt, mỗi một lời nói, mỗi một ý nghĩ của mình đều là tội hay phước cả. Hôm nay con đến đây, con ăn bát cơm chùa, con nghe tiếng kinh, nhưng lòng con không mở ra, thì con đã mất một cơ hội lớn đó". Minh nghe vậy, giật mình. Ông nhìn vào đôi mắt của cụ già – đôi mắt sáng, hiền từ, như chứa đựng cả một bầu trời yêu thương. Ông chợt nhận ra rằng, từ nãy đến giờ, ông chưa một lần nhìn ai với ánh mắt thiện cảm. Ông chỉ nhìn mọi người bằng sự nghi ngờ, bằng sự khô khan.

"Thưa bác, con… con không biết…" – Minh ấp úng. Cụ già mỉm cười: "Không sao, biết thì sửa. Con hãy nhìn lại mình đi. Mỗi ngày con sống, con có để ý đến cái tội cái phước trong từng lời nói, từng hành động nhỏ nhất không? Hay con chỉ sống theo cảm tính, thích làm gì thì làm?" Minh im lặng, cúi đầu. Ông nhớ lại những ngày qua, ông thường chê bai người khác, thường nghĩ xấu về họ, thường nói những lời vô tình làm tổn thương người khác. Ông chưa bao giờ nghĩ rằng những điều đó lại trở thành tội, và sẽ đem đến quả báo.

"Bác ơi, vậy con phải làm sao?" – Minh hỏi, giọng run run. Cụ già nhẹ nhàng đáp: "Hãy bắt đầu từ hôm nay. Mỗi khi gặp ai, hãy gửi cho họ một ánh mắt thân thiện, một nụ cười. Mỗi khi thấy ai làm việc tốt, hãy khen họ một câu. Mỗi khi nghĩ điều gì, hãy tự hỏi: điều này là tội hay phước? Cứ như vậy, con sẽ thấy cuộc đời con thay đổi".

Minh đứng lặng hồi lâu. Ông nhìn lên tượng Phật từ bi, rồi nhìn xuống đôi bàn tay mình. Ông thấy mình thật nhỏ bé, thật vô minh. Ông quay lại, tìm đến cô gái trẻ lúc nãy, rút trong túi ra một số tiền: "Cô ơi, cho tôi góp một ít vào xây tháp. Tôi… tôi xin lỗi vì lúc nãy tôi đã không thành tâm". Cô gái mỉm cười, nhận lấy. Minh cảm thấy lòng mình nhẹ nhõm hẳn. Ông bước ra khỏi chùa, nhưng lần này, ánh mắt ông đã khác. Ông nhìn những hàng cây, những người qua đường, với một sự ấm áp lạ thường. Ông biết, cuộc đời mình vừa bắt đầu một bài toán mới – bài toán tội phước, mà ông sẽ phải giải từng ngày, từng giờ, từng phút.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy rằng, mỗi người chúng ta đều đang giải bài toán tội phước trong cuộc đời mình. Người có trí tuệ là người luôn cân nhắc từng lời nói, ý nghĩ, hành động xem đó là tội hay phước. Chỉ cần một ánh mắt thân thiện hay một lời khen đúng lúc cũng đã tạo phước; ngược lại, một ý nghĩ xấu, một lời chê bai cũng đủ gây tội. Hãy sống tỉnh thức, để mỗi ngày trôi qua đều là một bước tiến trên con đường giải thoát.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang