Cái gạt tay vĩ đại

Đêm ở xứ Avanti, trong gian nhà lớn của một đại gia, tiếng gió thổi qua những hàng cây bên ngoài tường thành nghe rì rào như những lời than thở. Trong phòng khách rộng, Sona Cutikanna, một công tử giàu có, đang ngồi bên bàn với tách trà nóng bốc khói. Chàng vừa đưa mắt nhìn ra khoảng sân tối om, vừa lắng nghe tiếng bước chân người hầu đi lại trong nhà. Mọi thứ đều yên ắng, nhưng lòng chàng không yên.

Cha mẹ chàng đã mất từ lâu, để lại cho chàng một gia tài lớn, một người vợ hiền, mấy đứa con thơ. Chàng sống trong nhung lụa, giàu sang, tưởng rằng cuộc đời sẽ trôi qua êm ả như thế mãi. Nhưng từ khi gặp tôn giả Ca Chiên Viên, một vị A La Hán nổi tiếng về nghị luận, đến giáo hóa trong vùng, mọi thứ trong chàng bắt đầu lung lay. Tôn giả không thuyết pháp theo kiểu một chiều, mà cứ hỏi, cứ đáp, dẫn dắt chàng bằng những câu hỏi sắc bén như lưỡi gươm. Nhờ vậy, Sona nhận ra đời sống thế tục đầy rẫy những lo toan, sợ hãi, và sớm muộn gì cũng đưa mình vào khổ đau.

Một hôm, sau nhiều đêm trằn trọc, Sona quyết định xuất gia. Chàng giao toàn bộ tài sản lại cho mẹ già, từ biệt vợ con, khoác lên mình tấm y vàng, theo tôn giả Ca Chiên Viên tu học. Thời gian trôi qua, lòng chàng càng lúc càng khát khao được diện kiến Đức Phật – bậc thầy của thầy mình, một đấng giác ngộ siêu tuyệt giữa cuộc đời. Nghe nói Đức Phật đang ở tinh xá Kỳ Viên, nhưng đường từ Avanti đến đó phải đi bộ nhiều ngày, băng qua bao nhiêu làng mạc, sông núi. Sona cùng mười người bạn đồng tu lên đường, mang theo ít lương khô, quyết tâm đi cho bằng được.

Khi đến Kỳ Viên, họ mới hay nơi này đã chật kín tỳ kheo từ khắp nơi kéo về thăm Phật. Không còn chỗ trọ, Đức Phật thương tình cho Sona và mười người bạn ngủ ở mái hiên rộng bên ngoài hương thất của Ngài. Đêm hôm đó, Sona nằm không ngủ được, lòng rộn ràng hạnh phúc vì được ở gần bậc Đạo Sư. Chàng bèn ngồi dậy, tụng kinh bằng trí nhớ – những bài kinh do tôn giả Ca Chiên Viên truyền khẩu mỗi buổi chiều. Tiếng tụng đều đều, thanh thoát, vang lên trong đêm khuya. Tụng đến câu nói về sự nguy hiểm của đời sống thế tục, bỗng nhiên tâm chàng lắng đọng hẳn, mọi phiền não tan biến, chàng chứng quả A La Hán ngay trong lúc tụng kinh, chứ không phải đang ngồi thiền.

Sau khi lễ bái, trao đổi với Đức Phật, Sona trở về lại với thầy mình là tôn giả Ca Chiên Viên để cùng nhau giáo hóa chúng sinh ở vùng Avanti. Chàng trở thành một vị thuyết pháp có tiếng, được nhiều người kính nể. Mẹ chàng, bà mẹ già của Sona, dù đã lớn tuổi nhưng vẫn thường đến nghe con thuyết pháp. Bà ngồi ở hàng ghế đầu, mắt nhìn con đầy tự hào.

Một hôm, ngài Sona thuyết pháp tại tinh xá. Bà mẹ dẫn theo tất cả gia nhân trong nhà, chỉ để lại một người hầu đáng tin cậy nhất để trông coi nhà cửa. Bà ngồi nghe con giảng, lòng thanh thản, không để ý gì đến xung quanh. Cạnh bà, một người đàn ông lạ mặt cũng ngồi đó, lặng lẽ quan sát. Hắn chính là thủ lĩnh một băng cướp có tổ chức, đã theo dõi nhà họ từ lâu. Hắn biết hôm nay cả nhà đi vắng, chỉ còn một người hầu, nên bày mưu tính kế: một nhóm sẽ đột nhập vào nhà, giết người hầu, cướp sạch tài sản; còn hắn và vài tên nữa sẽ ở lại tinh xá, theo dõi bà mẹ và gia nhân, nếu họ về sớm thì báo hiệu cho đám kia rút lui.

Giữa lúc đó, người hầu ở nhà phát hiện có người lạ lảng vảng, rồi thấy chúng cầm dao, cầm rựa đột nhập vào. Biết mình một mình không chống đỡ nổi, anh ta lẻn ra khỏi nhà, chạy ba chân bốn cẳng đến tinh xá. Anh ta len lỏi vào đám đông, đến bên bà mẹ, cúi xuống thì thầm:

“Thưa bà, trộm cướp đã đột nhập vào nhà mình rồi ạ!”

Bà mẹ nghe xong, chỉ khẽ gạt tay, không nói một lời, mắt vẫn chăm chú nhìn lên pháp tòa, lắng nghe con mình giảng. Người hầu ngạc nhiên, lại thì thầm lần nữa, nhưng bà vẫn gạt tay, ra hiệu im lặng. Bà không muốn bỏ lỡ một lời pháp nào.

Tên thủ lĩnh cướp ngồi bên cạnh, thoạt đầu không để ý đến bài pháp, chỉ dòm chừng bà mẹ. Nhưng khi thấy bà gạt tay người hầu, hắn bắt đầu tò mò. Hắn tự hỏi: “Ông thầy kia nói gì mà đến nỗi nghe tin nhà mình bị trộm cũng không thèm quan tâm?”. Hắn bèn đưa mắt nhìn lên pháp tòa, lắng nghe. Ngài Sona đang giảng về vô thường, về khổ đau, về nhân quả. Từng lời như thấm vào lòng hắn. Hắn nhận ra cuộc đời mình đầy tội lỗi, những gì hắn đang làm chỉ đưa hắn đến chỗ khổ đau nhiều hơn. Lòng hắn bỗng nhiên tỉnh ngộ, như một tia sáng xuyên qua màn đêm tăm tối.

Hắn vội vàng ra hiệu cho đồng bọn ở nhà rút lui, rồi kéo tất cả đến tinh xá. Khi buổi thuyết pháp kết thúc, hắn quỳ xuống trước ngài Sona, nước mắt lăn dài:

“Con xin thú nhận tội lỗi. Con là kẻ cướp, đã tính chuyện giết người cướp của. Xin ngài cho con xuất gia.”

Ngài Sona nhìn hắn, mỉm cười từ bi, gật đầu. Tên thủ lĩnh quay sang đám đàn em đang đứng ngơ ngác:

“Đàn anh đã xuất gia rồi, còn tụi bay tính sao?”

Đám cướp nhìn nhau. Giây phút trước còn đang tính chuyện giết người, giây phút sau thấy đại ca mình quỳ xuống xin tu, lòng chúng cũng chùng xuống. Chúng vốn sống trong giang hồ, chỉ biết dựa vào nhau, trung thành với nhau một cách cảm tính. Thấy đại ca đã quyết, chúng đồng thanh:

“Tụi em cũng theo đại ca xuất gia luôn!”

Thế là cả một băng cướp mấy chục tên kéo nhau đi xuất gia, khiến ai nấy đều kinh ngạc. Sau đó, nhờ sự giáo hóa của ngài Sona và tôn giả Ca Chiên Viên, họ tu hành rất tinh tấn, khổ hạnh, vì nhận ra đời mình đầy lỗi lầm. Một hôm, họ kéo lên núi độc cư, sống khổ hạnh, nhiếp tâm thiền định. Đức Phật từ Kỳ Viên phóng hào quang hiện đến, đọc cho họ nghe một bài pháp dài. Khi bài pháp kết thúc, hơn phân nửa số cướp ấy chứng được đạo quả.

Người ta sau này thường kể về cái gạt tay của bà mẹ Sona. Chỉ một cái gạt tay nhẹ nhàng, không nói một lời, mà đã cứu cả một băng cướp, đưa họ đến bờ giác ngộ. Cái gạt tay ấy không phải là vô tình, mà là cả một tâm hồn tràn đầy đạo lý, một lòng khao khát nghe pháp đến mức không gì có thể lay chuyển. Chính nhờ sự thành tâm ấy, mà pháp đã thấm vào lòng người, biến một kẻ cướp thành một vị chân tu.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy ta rằng sự thành tâm lắng nghe chánh pháp có sức mạnh cảm hóa kỳ diệu. Một hành động nhỏ, nhưng xuất phát từ một tâm hồn tràn đầy đạo lý, có thể thay đổi cả một đời người. Đồng thời, nó nhắc ta về luật nhân quả: những kẻ làm ác nhưng có thiện căn sâu dày từ đời trước, chỉ cần gặp duyên lành là có thể tỉnh ngộ và tu hành chứng đạo. Vì vậy, đừng khinh thường người xấu, cũng đừng xem thường một cái gạt tay – bởi tất cả đều nằm ở tâm.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang