Cái đánh vào lưng và trái tim bất động

Mặt trời xế bóng, những tia nắng vàng vọt hắt qua kẽ lá rơi lốm đốm xuống con đường đất ở vùng Xá Vệ. Tiếng gió lùa qua hàng cây xào xạc, hòa cùng tiếng chân trần khất thực đều đặn của một vị tỳ kheo. Ngài Xá Lợi Phất đi trước, bình thản, oai nghi nhẹ nhàng từng bước. Phía sau lưng, một người đàn ông trung niên dáng vẻ bực dọc, hai bàn tay nắm chặt, lòng bàn tay ướt đẫm mồ hôi, đang lẽo đẽo bám theo. Trong lòng ông, một ngọn lửa tự ái cứ âm ỉ cháy từ sáng tới giờ.

“Ta phải thử cho bằng được. Người ta ca ngợi hắn đến mức trời cao, chứ có phải thánh sống đâu mà không tì vết?”

Ông là một Bà la môn ở vùng Xá Vệ, vốn hay tiếp xúc bạn bè, hàng xóm láng giềng. Thời gian qua, từ từ những người quen biết chung quanh ông đều theo đạo Phật hết. Đức Phật khi về giáo hóa thì mọi người theo về, còn ngài Xá Lợi Phất trụ trì tinh xá Kỳ Viên, sống một đời cực kỳ mẫu mực. Ngài được tôn xưng là trí tuệ đệ nhất, bởi ứng xử với chúng sinh cực kỳ tinh tế, từng hành vi nhỏ cũng soi sáng, oai nghi tế hạnh không một điểm sơ hở. Những cư sĩ tới lui Kỳ Viên, lòng kính phục ngài tăng lên tột độ. Mỗi khi về kể chuyện, họ cứ ca ngợi ngài Xá Lợi Phất: “Đó là con người đạo đức tuyệt vời, tâm bất động, không còn sơ hở gì.”

Cứ nghe riết, ông Bà la môn nóng mặt. Tâm lý thường tình: bị khen người khác quá, tự nhiên mình khó chịu, trong lòng ấm ức, ganh tỵ. Ông không phải đệ tử ngài, nên nghe người ta khen riết, chịu không nổi, ông bắt đầu cãi:

“Bữa nào tôi thử tôi mới biết. Ừ, tôi mới tin!”

Mấy vị kia bảo: “Cứ thử đi.” Thế là hôm đó, thấy ngài Xá Lợi Phất đi khất thực, ông đi theo sau. Tới một đoạn vắng, ông thót bụng, tay run run, vung tay đánh thật mạnh, thật đau vào lưng ngài một cái. Ông nghĩ: chạm vào cơ thể thì chạm vào bản năng, ai cũng nổi giận, đụng thân xác là xúc phạm cả danh dự lẫn thân xác, ai cũng phải tự ái. Ông gắt lên trong trí: “Thế nào hắn cũng quay lại mắng chửi, hoặc đánh lại!”

Nhưng ngài vẫn bước đi, chỉ ngoái nhẹ hỏi:

“Có chuyện gì vậy?”

Rồi ngài tiếp tục bước, không quay lại, không lời trách móc. Ông đứng sững lại, tim thắt lại. Ông thầm nghĩ: “Bình thường ai đạp nhầm chân ta thôi là ta đã gắt. Đường chợ người chen ép ta hơi nghiêng là ta nội sung rồi. Thế mà ta cố ý đánh một cái, ngài vẫn bình thản, tâm bất động, chỉ hỏi lịch sự rồi đi tiếp.” Nước mắt ông rưng rưng, hai gối khuỵu xuống, ông quỳ phục dưới đất:

“Con xin lỗi ngài! Con ngu muội, xin ngài về nhà con để con cúng dường, đền bù tội lỗi này.”

Ngài ôn tồn đáp:

“Được, ta đến nhà ông.”

Thế là ông dẫn ngài về. Tin ông đánh ngài lan ra, mấy cư sĩ kéo rần rần đứng trước cửa nhà ông, mặt đỏ bừng, tay cầm gậy đợi xông vào “thanh toán” ông. Một vị cư sĩ hô:

“Thằng nào dám đánh ngài Xá Lợi Phất, giết nó đi!”

Ông Bà la môn run lẩy bẩy núp sau lưng ngài. Ngài Xá Lợi Phất bước ra, đưa tay ngăn lại, giọng điềm tĩnh:

“Ông này đánh tôi, hay đánh mấy người?”

Đám đông rền vang:

“Đánh ngài, chúng con phải bảo vệ ngài!”

Ngài mỉm cười:

“Ông ấy đã đánh tôi, ta tha thứ rồi. Ông ấy biết hối hận, ta đã tha thứ. Thôi đừng giận, các vị hãy về đi.”

Nghe lời ngài khuyên, đám đông nguôi ngoai, lục tục kéo về. Ngài Xá Lợi Phất mới trở lại tinh xá. Ông Bà la môn đứng nhìn bóng ngài khuất, lòng nhẹ nhõm nhưng cũng thót tim nghĩ: “May mà ngài tha thứ. Nếu không kịp sám hối, đánh nhầm bậc A La Hán, quả báo khổ nghìn lần, có khi 50 tới 100 kiếp dưới địa ngục, lên làm súc sinh bị đánh đập, hoặc làm người hạ tiện.” Từ ngày đó, ông sống sót, tâm hoàn toàn đổi khác, và sau này ông cũng về quy y Phật.

Cuộc đời ông từ đó không còn ganh tỵ với đức hạnh người khác. Mỗi sáng, ông dậy sớm quét sân, niệm Phật, nhớ tới cái bất động của ngài Xá Lợi Phất mà răn mình. Láng giềng thấy ông hiền từ, lại gần hỏi đạo, ông chỉ lặng lẽ chỉ về Kỳ Viên. Ông trở thành người con Phật thuần thành, và câu chuyện đánh lưng năm xưa thành bài học cho chính ông lẫn người quanh vùng.

Ý nghĩa câu chuyện

Đánh vào bậc cao quý quả báo khổ nghìn lần, nhưng nếu kịp hối hận và được tha thứ thì nghiệp chuyển. Bậc thánh đã diệt bản năng tham sân, tâm bất động trước xúc phạm; ta phải phòng hộ chính mình, diệt trừ tự ái ganh tỵ, biết cung kính người đạo đức để tạo phước lớn.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang