Cái búa trong miệng

Giữa một buổi chiều ở tinh xá Kỳ Hoàn, nắng vàng trải dài trên những lối đi lát sỏi, tiếng chim ríu rít trên cành cây sa-la. Các vị tỳ kheo đang ngồi tụ họp dưới gốc cây lớn, bỗng một vị đứng dậy, vẻ mặt đầy lo lắng:

“Chư huynh đệ, các ngài có nghe chuyện gì chưa? Tỳ kheo Kokālika lại đi nói xấu tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên nữa rồi!”

Mọi người nhìn nhau, lắc đầu ngao ngán. Kokālika, một tỳ kheo trong giáo đoàn, từ lâu đã nổi tiếng với cái tật thích chê bai, nói xấu người khác. Đi đến đâu, gặp ai, ông cũng tìm cách moi móc, bới lông tìm vết. Nhưng lần này, ông ta đã đi quá xa khi dám vu khống cho hai vị đại đệ tử của Đức Phật, những bậc thượng thủ lãnh đạo tăng đoàn.

Chuyện bắt đầu từ những ngày trước đó. Kokālika có ác cảm với hai ngài Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên, có lẽ vì bị các ngài khuyên nhủ, sửa lỗi mà ông không chịu nhận, lại nuôi lòng căm tức. Ông đi khắp nơi, gặp ai cũng nói:

“Hai vị ấy mà là thượng thủ tăng đoàn ư? Tôi thấy họ chẳng có đức hạnh gì cả. Họ tham lam, ác độc lắm!”

Những lời nói ấy lan truyền như gió. Các tỳ kheo khác nghe vậy, ban đầu còn khuyên ngăn, nhưng Kokālika càng nói càng hăng. Cuối cùng, họ đành phải đến bạch với Đức Phật.

Đức Phật cho gọi Kokālika đến. Ngài nhìn ông với ánh mắt từ bi, giọng trầm ấm:

“Này Kokālika, ông đừng nghĩ như vậy. Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên là những bậc hiền thiện, đạo đức, trí tuệ. Ông hãy hướng tâm tốt lành mà tán thán họ.”

Kokālika cúi đầu nhưng trong lòng không phục. Ông đáp:

“Bạch Thế Tôn, dù Ngài nói vậy, nhưng riêng con vẫn thấy hai người đó là những kẻ ác độc, tham lam.”

Đức Phật kiên nhẫn nhắc lại lần thứ hai, rồi lần thứ ba. Nhưng Kokālika vẫn khăng khăng giữ ý kiến của mình. Cuối cùng, ông đứng dậy, bỏ đi, mặt hầm hầm.

Khi ấy, nghiệp ác của ông đã chín muồi. Xúc phạm đến bậc A-la-hán là một tội nặng vô cùng. Bao nhiêu phước đức mà ông đã gieo trồng trong nhiều đời, bỗng chốc bị đốt sạch không còn chút tàn dư. Chẳng bao lâu sau, trên khắp thân thể Kokālika bắt đầu nổi lên những cục bướu nhỏ. Ban đầu chỉ như hạt đậu, rồi lớn dần, to bằng quả cam. Chúng vỡ ra, chảy máu mủ, bốc mùi hôi thối nồng nặc. Ông nằm liệt một chỗ, đau đớn rên rỉ, không ai dám lại gần vì mùi hôi quá kinh khủng. Đói khát, cô độc, ông chết trong cảnh tột cùng khổ sở, rồi đọa vào địa ngục.

Trong lúc hấp hối, có một vị Phạm thiên tên là Tudu, xưa kia từng là thầy của Kokālika, hiện ra. Ngài đã chứng quả Nhị quả, đang ở cõi trời. Thấy đệ tử sắp lâm chung, ngài động lòng thương, hiện xuống khuyên nhủ:

“Này Kokālika, hãy hối hận, hãy sám hối những ác tâm, ác niệm, ác ngữ mà ông đã nói với hai vị tôn giả Xá-lợi-phất và Mục-kiền-liên.”

Nhưng Kokālika, ngay cả lúc sắp chết, vẫn không chịu hạ mình. Ông ngước mắt nhìn vị Phạm thiên, hỏi vặn lại:

“Ông là ai?”

“Ta là Tudu, Phạm thiên, xưa kia là bổn sư của ngươi.”

“Nghe nói ngài đã chứng quả Bất lai, không còn trở lại cõi này. Sao ngài lại xuống đây?”

Ông ta vẫn còn cố chấp, tìm cách bắt bẻ, xỉa xói. Vị Phạm thiên lắc đầu, bó tay, biến mất. Ông không thể cứu được người đệ tử đã chìm sâu trong ác nghiệp đến mức không còn một chỗ nào sạch để níu kéo.

Câu chuyện về Kokālika khiến cả tăng đoàn chấn động. Các tỳ kheo đến hỏi Đức Phật về nguyên nhân sâu xa. Đức Phật dạy rằng Kokālika sinh ra đã mang cái nghiệp thích nói xấu người khác, như một cái búa sắc bén luôn ở trong miệng. Và Ngài kể một câu chuyện ngụ ngôn:

“Này các tỳ kheo, có một con rùa sống dưới đầm lầy, chưa bao giờ thấy được non cao, trời rộng. Một hôm, hai con ngỗng trời bay ngang qua, dừng lại nghỉ. Con rùa ngước lên, ngưỡng mộ hỏi: ‘Các bạn ơi, làm sao tôi có thể nhìn thấy bầu trời bao la như các bạn?’ Hai con ngỗng thương tình, bảo: ‘Được thôi, chúng tôi sẽ kẹp một cành cây, cậu ngậm chặt vào giữa, rồi chúng tôi bay lên. Nhưng nhớ là đừng mở miệng ra nhé!’ Con rùa mừng rỡ làm theo. Khi bay lên cao, gió thổi mát rượi, con rùa sung sướng nhìn thấy núi non, sông biển. Bỗng nó nghe hai con ngỗng nói chuyện với nhau về một điều gì đó, nó tức giận, muốn cãi lại. Vừa mở miệng, nó rơi bộp xuống đất, vỡ tan mai, chết ngay tại chỗ.”

Đức Phật nhìn các tỳ kheo, chậm rãi nói:

“Cái miệng của con người có thể hại con người một cách nguy hiểm hơn cả rùa kia. Hãy biết chế ngự lời nói, nói năng nhã nhặn, dịu dàng, đừng để cái tật thích chê bai, nói xấu thiêu đốt hết phước đức của mình.”

Bài học ấy vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay. Mỗi lời nói ra đều gieo một hạt giống, hoặc lành hoặc dữ. Người biết nói lời ái ngữ, xây dựng yêu thương, sẽ nhận được sự thương quý. Kẻ chỉ biết gieo rắc hận thù, chê bai, sẽ phải gánh lấy quả báo cô độc, khổ đau.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về tỳ kheo Kokālika nhắc nhở chúng ta về sức tàn phá khủng khiếp của khẩu nghiệp. Thói quen thích nói xấu, chê bai người khác không chỉ làm tổn hại người khác mà còn thiêu đốt phước đức của chính mình, dẫn đến những quả báo đau đớn. Hãy luôn nói lời yêu thương, xây dựng, tránh xa những lời gây chia rẽ, hận thù.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang