Cái Bát Đầy Và Giờ Tắm Bị Giật Ngược

Chiều muộn, ánh nắng đã trượt dài qua khe cửa phòng chúng, để lại những vệt vàng hanh hao trên nền gạch bông cũ kỹ. Trong căn phòng nhỏ, mùi hương nhàng nhàng của bột tắm vừa mở nắp thoang thoảng trong không khí. Một vị sư trẻ đang cúi người xếp lại đống y áo, từng nếp vải được vuốt phẳng, chiếc khăn tắm màu be được gấp gọn đặt lên trên. Bàn chân ngập ngừng trong đôi dép tổ ong, ngón chân cái hơi cong lại như muốn bước ngay ra phía hiên nhà tắm phía sau chùa. Tiếng nước rỏ tích tách từ vòi ngoài sân vọng vào, như lời hẹn hò của một khoảnh khắc thư giãn hiếm hoi sau cả ngày dài quét lá, tụng kinh, dọn cơm chúng.

Đã nhiều tháng nay, kể từ ngày bước chân vào chùa tu tập, vị sư này luôn giữ một thói quen: chiều đến là phải tranh thủ tắm rửa, vì ban ngày bận rộn không lúc nào rảnh. Cơ thể tích tụ mồ hôi và mệt mỏi sau những công việc thường nhật khiến giờ tắm trở thành mục tiêu duy nhất trong đầu. Thế nhưng, chùa chiền đông người, huynh đệ đệ tử qua lại, ai cũng có một phần việc, và sự tĩnh lặng cá nhân thường bị ngắt quãng bởi những tiếng gọi vang lên từ hành lang.

Vị sư trẻ quệt nhẹ giọt mồ hôi trên trán, tay đã chạm vào cán cửa. Đúng lúc ấy, từ phía sau, một giọng nói trầm và gấp vang lên: “Này, khoan đi tắm. Vô phòng làm văn phòng giúp tôi, lát nữa có việc quan trọng cần sắp xếp lại mấy thứ ở đó.” Tim vị sư thắt lại. Bàn tay đang nắm lấy khăn bỗng run run, các ngón tay siết chặt vào mép vải như muốn níu giữ ý định của mình. Trong đầu anh xẹt qua một mòng: “Mình đã chuẩn bị đủ cả rồi, sao không để mình tắm cái đã, chuyện văn phòng quan trọng gì mà gấp thế?” Anh quay lại, mặt hơi cau, miệng bặm lại: “Sư huynh, để con tắm xong rồi tính sau được không, con đang dọn đồ rồi…” Sư huynh lắc đầu, giọng không đổi: “Không được, làm ngay đi, việc này cần kíp hơn.” Cảm giác bực bội như con kiến bò trong bụng, anh thấy cái tôi của mình bị giật ngược, dự định bị bẻ gãy.

Anh bỏ lại khăn và y áo trên giường, bước chân nặng nề về phía phòng làm việc. Trên đường đi, sư huynh đi sau lưng bảo: “Cầm giúp tôi mấy cuốn sổ ở bàn trên.” Anh quay người, mặt vẫn căng: “Để con đi lấy.” Rồi khi tới nơi, sư huynh chỉ vào góc phòng: “Xếp mấy thùng tài liệu này qua bên trái, nhanh lên.” Anh thở hắt ra, cầm thùng nhưng tay hơi nặng: “Sư huynh, mấy cái này để đấy cũng được mà.” Sư huynh nhìn thẳng: “Bảo làm thì làm, đừng cự nự. Tu là phải học vâng lời.” Anh nghiến răng, xếp xong, rồi sư huynh lại bảo: “Lau luôn bụi bàn đi, xong rồi mới được nghỉ.” Anh cầm giẻ, lau từng đường, nhưng trong lòng vẫn thấy mình như bị ép buộc, cái bản ngã cứ xoay xở đòi quyền được làm theo ý mình.

Đột nhiên, giữa lúc đang lau bàn, vị sư trẻ dừng tay. Ánh mắt anh dừng lại ở một cái bát khất thực cũ đặt trên kệ, bên trong còn sót vài hạt gạo. Anh nhớ lại lời thầy dạy buổi đầu: hạnh nhu thuận là mềm mại xuôi theo, là bỏ ý mình để làm theo người trên. Cái bát kia từng được dùng để đi xin ăn, thuở xưa chư Phật cũng vâng lời, không cãi lại hoàn cảnh. Anh nhận ra: sự khó chịu này chính là vì mình còn chấp cái “tôi”, còn muốn cái giờ tắm hơn là cái việc chung. Sự giật ngược ấy không ai trừng phạt, nhưng nếu không vâng lời tự giác, chùa sẽ yếu dần.

Anh đặt giẻ xuống, quay về phía sư huynh, vai chùng xuống và nói: “Con xin lỗi sư huynh, con sẽ làm xong hết, sau con tắm cũng không muộn.” Sư huynh gật đầu nhẹ. Anh tiếp tục xếp sách, lau bàn, rồi tự mình đóng cửa phòng ngay ngắn. Khi xong việc, trời đã nhá nhem tối, anh mới ra nhà tắm. Nhưng lần này, dù nước mát xối lên da thịt, anh không thấy phiền như lúc bị gọi, mà thấy lòng nhẹ bẫng, như vừa vượt qua một chướng ngại trong chính mình.

Từ hôm đó, mỗi khi bị gọi giữa lúc đang định làm việc riêng, vị sư trẻ nhớ lại cái bát gạo và giờ tắm bị giật ngược. Anh tập bỏ ý riêng, vâng lời huynh đệ trên. Về sau, thầy thường giao thêm việc, anh làm không cự nự, công đức mở ra, đời sống tu hành có niềm vui nhẹ nhàng. Chùa nhờ những người như anh mà đạo lực thêm vững, không cần kỷ luật trừng phạt vẫn đi lên được.

Ý nghĩa câu chuyện

Hạnh nhu thuận là vâng lời người trên một cách tự giác, từ bỏ ý riêng và chấp ngã. Khi ta tập bỏ bản ngã để xuôi theo lời dạy bảo, tâm được an định và mở ra niềm vui tu hành, đồng thời làm cho đạo Phật thêm vững mạnh dù không có kỷ luật trừng phạt.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang