Bước Chân Trên Vực Thẳm

Không khí trên đỉnh núi Linh Thứu (Vương Xá) những ngày cuối mùa mưa năm ấy nặng trĩu và lạnh lẽo. Gió rít qua các khe đá, mang theo hơi ẩm của đất trời, thổi tung vạt áo cà sa vàng của một vị tỳ kheo đang đứng chơ vơ bên bờ vực thẳm. Đó là Vali. Đôi mắt ông đỏ ngầu, trũng sâu vì nhiều đêm mất ngủ, bàn tay run rẩy nắm chặt lấy mép áo, như thể đó là sợi dây duy nhất còn níu giữ ông với cuộc đời này.

Vali không phải là một người bình thường. Ông đến với đạo Phật bằng một nhân duyên kỳ lạ: sự say mê cuồng nhiệt đối với vẻ đẹp rực rỡ, thanh thoát của Đức Thế Tôn. Trong suốt thời gian tu tập tại Trúc Lâm Tinh xá, mỗi ngày sau khi ôm bát khất thực trở về, Vali chỉ ngồi thiền và chiêm ngưỡng hình tướng của Phật. Với ông, Đức Phật đẹp đến mức huyền hoặc, từng móng tay, nếp áo, hay thậm chí bóng cây dưới chân Ngài cũng tỏa ra một vẻ uy nghiêm, tinh khiết khiến lòng người rung động. Chính cái "thần tượng" ấy là nguồn sức mạnh duy nhất để ông chịu đựng cuộc sống khắc khổ, ăn một bữa, ngủ một chỗ, và tuân thủ giới luật nghiêm ngặt.

Nhưng rồi, mùa an cư ba tháng bắt đầu. Đức Phật quyết định rời khỏi Vương Xá, lên một ngọn núi khác để tĩnh tu, và quan trọng hơn cả, Ngài không cho phép Vali đi theo. Đối với những đệ tử khác, đây có thể là cơ hội để tự lập, nhưng với Vali, đó là bản án tử hình cho tâm hồn. Ba tháng trôi qua trong sự cô độc và trống rỗng. Không còn được nhìn thấy gương mặt từ bi, dáng đi ung dung của Thầy, Vali dần mất đi sinh lực. Niềm vui tu học cạn kiệt, thay vào đó là nỗi đau đớn quằn quại, cảm giác bị bỏ rơi và vô vọng. Ông không thể hoàn tục vì lời thề xưa, nhưng cũng không thể tiếp tục sống khi thiếu vắng "nguồn năng lượng" mà ông đã bám víu bấy lâu.

Hôm nay, khi mọi nỗ lực cuối cùng để tìm lại sự bình yên đều thất bại, Vali bước đến bờ vực. Ông nhắm mắt, hít một hơi thật sâu, chuẩn bị buông mình xuống để kết thúc tất cả. Đúng lúc đó, một giọng nói trầm ấm, vang vọng nhưng rõ ràng như tiếng chuông ngân giữa thinh không, cắt ngang dòng suy nghĩ đen tối của ông:

"Tỳ kheo! Hãy vững tin trong chánh pháp. Người nào chứng được cảnh giới tịch tịnh, đức hạnh sẽ trong sạch như hồ nước lặng."

Đó là giọng của Đức Phật. Vali giật mình mở mắt. Từ xa, trên một mỏm đá cao hơn, bóng dáng quen thuộc của Đức Thế Tôn hiện ra, rực rỡ và an nhiên. Một luồng điện chạy dọc sống lưng Vali. Ông quên hết mọi nghi thức, quên cả nỗi sợ độ cao, lao thẳng về phía Đức Phật. Ông chạy, đôi chân trần đập xuống nền đá gồ ghề, tim đập loạn nhịp, hơi thở gấp gáp. Trong khoảnh khắc ông vừa chạm chân xuống đất trước mặt Đức Phật, bài kệ vẫn còn vang vọng trong tâm trí, thì bỗng nhiên, một sự bừng sáng xảy ra. Cái chấp niệm vào hình tướng bên ngoài tan biến, nhường chỗ cho sự thấu hiểu sâu sắc về bản chất của giáo pháp. Ngay trên bước chân đang chạy ấy, Vali chứng quả A La Hán.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện của Tỳ kheo Vali minh họa cho nguyên lý "Thấy Pháp Là Thấy Như Lai". Việc ngưỡng mộ hình tướng Đức Phật có thể là cánh cửa dẫn vào đạo, nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó, ta dễ bị lung lay bởi vô thường (như việc không thấy Phật). Chân lý bất diệt nằm ở Giáo Pháp. Sự đau khổ cùng cực do mất đi chỗ dựa bên ngoài đã đẩy Vali đến điểm nút, nơi ông buộc phải quay vào bên trong để tìm kiếm sự giải thoát thực sự. Bài học cốt lõi là: Đừng nương tựa vào hình thức bề ngoài, hãy nương tựa vào đạo lý và sự tu tập nội tâm để đạt được sự tịch tịnh và đức hạnh trọn vẹn.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang