Bước chân lặng lẽ của bình bát

Ánh nến lung linh soi rõ từng dải lụa đỏ thắm được buông từ mái ngọc điện xuống, hòa cùng hương hoa nhài thoang thoảng trong gió chiều. Kinh thành Ca Tỳ La Vệ hôm nay rộn ràng như chưa từng có: người ta treo đèn kết hoa khắp các con phố lớn, bày biện hàng trăm mâm cỗ thịnh soạn. Giữa dòng người tấp nập, một chú rể tuổi đã ngoài ba mươi, mặt mày rạng rỡ, mặc áo cưới thêu chỉ vàng, đang tất bật đi lại chỉ huy đám gia nhân. Đó là hoàng tử Nan Đà, em ruột của Đức Phật, người đang chuẩn bị đón cô dâu xinh đẹp nhất vùng Janapada về làm vợ.

Nan Đà vốn sinh ra sau Đức Phật đúng bảy ngày, cùng một người mẹ là hoàng hậu Ma Da, nhưng mẹ ngài mất sớm, để lại hai anh em cho bà Kiều Đà Di nuôi nấng. Thuở nhỏ, hai anh em cùng vui đùa, cùng học tập, nhưng càng lớn, Nan Đà càng cảm thấy mình nhỏ bé trước trí tuệ vĩ đại của người anh. Ông anh của chàng như một ngọn núi sừng sững, còn chàng chỉ là hạt sỏi dưới chân. Vì thế, chàng dần tách ra chơi với những người tầm thường hơn cho dễ chịu. Khi người anh xuất gia, Nan Đà tưởng như đã thoát khỏi cái bóng quá lớn ấy, để sống trọn vẹn với những thú vui thế tục. Và hôm nay, chàng đang đứng giữa ngày vui trọng đại nhất đời mình.

Bỗng một tiếng thì thầm lan nhanh trong hội trường: “Đức Thế Tôn đã đến!”. Nan Đà giật mình, tim đập thình thịch. Chàng vội vã chạy ra cổng, quỳ xuống đảnh lễ người anh mà mình vừa kính trọng vừa khiếp sợ. Khi chàng ngẩng lên, Đức Phật không nói một lời, chỉ đưa chiếc bình bát về phía chàng. Nan Đà run run đón lấy, rồi Đức Phật quay lưng bước đi. Chàng lúng túng đứng dậy, ôm chiếc bát đầy thức ăn, tự nhủ: “Chắc anh chỉ đưa mình giữ hộ thôi, lát nữa sẽ quay lại lấy.”

Nhưng Đức Phật cứ thế lặng lẽ bước ra cổng. Nan Đà vội vã đi theo, mỗi bước chân nặng trĩu. Chàng ngoái lại nhìn cô dâu đang đứng ngơ ngác giữa sân, rồi nhìn người anh đang điềm đạm tiến về phía trước. Chàng muốn gọi: “Anh ơi, trả bình bát cho em, em còn phải vào lễ cưới!” nhưng lời nói cứ nghẹn lại ở cổ. Sự kính sợ đã ăn sâu vào máu thịt khiến chàng không dám cất tiếng. Mồ hôi bắt đầu túa ra trên trán, chàng vừa đi vừa quay đầu nhìn cô dâu, ánh mắt van nài như muốn nói: “Hãy đợi ta!”.

Đức Phật vẫn bước đều, không ngoảnh lại, không dừng chân. Nan Đà đi theo sau, lòng rối bời. Chàng nghĩ: “Chắc tới đầu đường, anh sẽ nhớ ra mà quay lại.” Nhưng tới đầu đường, Phật vẫn đi. Qua khỏi con phố chính, qua cả khu chợ đông đúc, Nan Đà thấy chân mình như muốn khuỵu xuống. Chàng nhìn lại phía sau, cô dâu đã chạy theo ra tận cổng thành, đám gia nhân đứng sững sờ không hiểu chuyện gì. Còn Đức Phật thì cứ lặng lẽ bước, như một bức tường thành không gì lay chuyển được.

Đến một gốc cây cổ thụ bên bờ sông, Đức Phật mới dừng lại, quay người nhìn Nan Đà bằng ánh mắt từ bi. Ngài đưa tay nhận lại chiếc bình bát, rồi khẽ nói: “Này Nan Đà, con có biết vì sao ta đưa bình bát cho con không?”. Nan Đà lắc đầu, nước mắt bỗng trào ra. Đức Phật tiếp: “Vì ta muốn con thấy rằng, ngôi nhà của con đang được lợp bằng những lá cây khô. Khi cơn mưa tham dục kéo đến, nó sẽ dột khắp nơi. Con hãy theo ta, ta sẽ dạy con cách lợp lại mái nhà cho thật vững chãi.”

Nan Đà đứng lặng, nhìn chiếc bình bát trên tay Phật, rồi nhìn về phía kinh thành xa xa nơi đám cưới đang chờ mình. Một cuộc giằng xé dữ dội diễn ra trong lòng chàng. Nhưng rồi, như có một luồng ánh sáng chiếu rọi, chàng chợt nhận ra: bao nhiêu năm qua, chàng cứ mãi chạy theo những niềm vui chóng tàn, để rồi lòng luôn trống trải. Chàng quỳ xuống, nói trong nước mắt: “Con xin theo Thế Tôn.”

Từ đó, hoàng tử Nan Đà xuất gia, trở thành một vị tỳ kheo. Dù ban đầu còn nhiều vấp ngã, nhưng nhờ sự dẫn dắt của Đức Phật, chàng dần chuyển hóa được tâm mình. Ngôi nhà tâm của chàng được lợp lại thật khéo, không còn để mưa tham dục xâm nhập. Và chàng tìm thấy niềm hạnh phúc bình yên mà bao năm tìm kiếm trong những thú vui thế tục không bao giờ có được.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về hoàng tử Nan Đà dạy chúng ta rằng: ngôi nhà tâm nếu không được tu sửa, không được canh phòng cẩn thận, thì mưa tham dục sẽ dễ dàng xâm nhập, gây ra đau khổ. Ngược lại, nếu biết tu tâm, biết giữ gìn giới hạnh, thì dù có sống giữa bao nhiêu cám dỗ, tâm vẫn an nhiên, không bị lay động. Hạnh phúc thật sự không nằm ở những đam mê chóng tàn, mà nằm ở sự thanh thản của một tâm hồn đã được lợp mái vững chãi bằng trí tuệ và từ bi.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang