Bữa Tiệc Và Ánh Mắt Định Mệnh

Ánh đèn vàng ấm áp tỏa ra từ những chiếc lồng đèn giấy, phủ lên khuôn mặt mọi người trong phòng tiệc một lớp màu mơ hồ. Tiếng nhạc jazz nhẹ nhàng vang lên, hòa lẫn với tiếng ly chạm nhau leng keng và những tràng cười rộ lên từ các nhóm bạn bè đang trò chuyện sôi nổi. Không khí náo nhiệt, ồn ào nhưng lại khiến lòng người ta cảm thấy trống trải hơn bao giờ hết.

Anh Minh đứng tựa vào cột tường, tay cầm ly nước ngọt đã tan đá, mắt nhìn xa xăm vào dòng người qua lại. Anh vốn không thích những nơi đông đúc như thế này, nhưng vì lời mời của đồng nghiệp nên đành miễn cưỡng tham gia. Trong đầu anh lúc này chỉ là một mớ hỗn độn: deadline công việc chưa xong, hóa đơn tiền nhà sắp tới hạn, và cả những suy nghĩ vẩn vơ về tương lai mờ mịt. Tâm trí anh như một màn hình máy tính mở quá nhiều cửa sổ cùng lúc, mỗi cái đều nhấp nháy đòi hỏi sự chú ý, nhưng chẳng có cái nào thực sự quan trọng.

Bỗng nhiên, ánh mắt anh dừng lại ở góc phòng. Một cô gái đang đứng đó, mỉm cười nói chuyện với ai đó. Cô ấy không quá xinh đẹp rực rỡ đến mức gây choáng ngợp, cũng không ăn mặc lộng lẫy nhất phòng. Nhưng có một điều gì đó rất lạ thường xảy ra. Mọi âm thanh xung quanh dường như tắt hẳn đi. Tiếng nhạc, tiếng cười, tiếng bước chân... tất cả lùi vào hậu cảnh mờ nhạt. Toàn bộ sự chú ý của anh, vốn đang phân tán khắp nơi, bỗng tập trung cao độ vào duy nhất một điểm: nụ cười ấy.

Anh Minh sững sờ, tim đập nhanh hơn bình thường. Anh tự hỏi: "Tại sao mình lại nhìn cô ấy? Có gì đặc biệt đâu?". Anh cố gắng quay đi, nhìn sang bức tranh treo tường, rồi nhìn xuống đôi giày của mình, nhưng vô ích. Con mắt anh cứ tự động tìm về phía cô gái ấy, như thể có một sợi dây vô hình kéo giật mạnh mẽ. Đó không phải là sự lựa chọn lý trí, mà là một phản xạ bản năng sâu thẳm bên trong.

Khi bữa tiệc kết thúc, mọi người lục tục ra về. Anh Minh ngồi trên xe taxi, đầu óc vẫn còn lơ lửng. Người tài xế hỏi:"Anh ơi, anh muốn đi đâu?". Anh giật mình, trả lời lắp bắp:"À... dạ, về nhà ạ.". Suốt quãng đường về, anh cứ ngẩn ngơ, miệng lẩm bẩm:"Sao mình lại nhớ cô ấy dữ vậy nhỉ?". Bố mẹ anh ở nhà thấy con trai về muộn, mặt mày thất thần liền hỏi:"Con sao vậy con? Có chuyện gì buồn à?".

Anh Minh thở dài, ngồi phịch xuống ghế sofa, hai tay ôm đầu:"Không có gì đâu bố mẹ. Chỉ là... con vừa gặp một người lạ ở bữa tiệc. Nhưng lạ lắm, con không quen biết họ, cũng không nói chuyện với họ lấy một câu. Vậy mà từ lúc rời khỏi đó đến giờ, con cứ nghĩ mãi về họ. Cảm giác như... như là đã từng gặp nhau ở đâu đó rất lâu rồi vậy.".

Bố anh nhìn con trai, khẽ gật đầu đầy ẩn ý:"Đó không phải là tình yêu sét đánh đơn thuần đâu con. Cái gọi là 'chú ý' của tâm ta nó kỳ lạ lắm. Nó không hoạt động theo ý muốn của chúng ta. Khi ta đang làm việc, đang học bài, hay thậm chí đang ngủ, cái chú ý vẫn luôn tồn tại. Nhưng nó bị chi phối bởi hai thứ: vọng tưởng và nghiệp. Vọng tưởng thì giống như tiếng nhạc hàng xóm làm ta mất tập trung khi đang viết bài. Còn nghiệp... nghiệp chính là thứ kéo cái chú ý của ta về một đối tượng cụ thể giữa muôn vàn người khác. Con chú ý đến cô gái đó, nghĩa là nghiệp của con nằm ở đó. Có thể kiếp trước, hoặc những khoảnh khắc trong đời này, con đã mắc nợ hoặc có duyên với người ấy. Cái chú ý ấy chính là bằng chứng rõ ràng nhất của nghiệp lực.".

Anh Minh nghe xong, lặng đi. Anh nhận ra rằng, suốt cuộc đời mình, anh luôn nghĩ rằng mình tự do lựa chọn sự chú ý. Nhưng thực tế, phần lớn thời gian, anh bị kéo đi bởi những sở thích nhất thời, bởi những lo lắng vu vơ (vọng tưởng), và bởi những mối duyên ngầm sâu sắc (nghiệp). Anh nhớ lại lần mình định thi cử nghiêm túc nhưng lại sa đà vào game SEA Games vì lo lắng đội tuyển Việt Nam thua Thái Lan. Hay lần anh chăm sóc bà nội ốm, chỉ đưa thuốc rồi bỏ đi chơi, không hề để ý đến mồ hôi, tâm trạng hay nhu cầu vệ sinh của bà, dẫn đến những hệ lụy đáng tiếc sau này. Tất cả đều bắt nguồn từ việc thiếu khả năng giữ vững sự chú ý.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện minh họa cho cơ chế hoạt động của "Chú ý" trong năm ấm. Theo TT. Thích Chân Quang, tâm ta luôn có một điểm chú ý, dù là khi tỉnh hay khi ngủ. Tuy nhiên, sự chú ý này không hoàn toàn thuộc quyền kiểm soát của ý thức mà bị chi phối mạnh mẽ bởi vọng tưởng (làm loãng, phân tán sự tập trung) và nghiệp (kéo sự chú ý về những đối tượng có duyên nợ). Việc hiểu rõ điều này giúp chúng ta nhận ra giá trị của thiền định: tu tập để giảm bớt vọng tưởng, ổn định sự chú ý, từ đó nâng cao năng lực hành vi và chất lượng cuộc sống. Người có khả năng tập trung cao độ là người phi thường, còn người mất tập trung nặng nề dễ rơi vào trạng thái thiểu năng hoặc rối loạn tâm thần.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang