Bữa cơm của ông chủ nông

Buổi sáng hôm ấy, nắng lên vàng trên những thửa ruộng ven sông. Mùi đất mới xới tanh nồng quyện trong gió, tiếng trâu bò rống vang, tiếng người nông phu í ới gọi nhau chuẩn bị xuống đồng. Giữa dòng người tất bật ấy, một vị sa môn khoác y vàng đứng lặng lẽ, tay ôm bình bát, mắt nhìn xa xăm. Đó là Đức Phật, cùng vài vị thị giả, đang đi khất thực qua vùng quê này.

Ngài đứng vào hàng những người nông phu đang chờ nhận phần cơm trưa từ tay ông chủ nông. Ai nấy đều nhận được phần của mình, rồi lần lượt rời đi. Đến lượt Đức Phật, ông chủ nông – một người đàn ông quê mùa, tay cầm chiếc muỗng múc cơm – bỗng khựng lại. Ông nhìn vị sa môn từ trên xuống dưới, rồi rút chiếc muỗng về, cau mày nói:

“Muốn ăn thì phải đi cày ruộng! Ông có thấy trâu, thấy bò, thấy lưỡi cày đâu mà đứng xin ăn?”

Lời nói cay nghiệt vang lên giữa đám đông. Mấy người nông phu quay lại nhìn, có kẻ cười khẩy. Các thị giả của Đức Phật đứng bên, mặt biến sắc, nhưng Ngài vẫn bình thản, không một chút xao động. Đức Phật nhìn ông chủ nông, mỉm cười hiền hòa, rồi cất tiếng hỏi:

“Ông nói tôi không cày ruộng ư? Vậy ông có thấy tôi đang cày không?”

Ông chủ nông sửng sốt, nhìn quanh, chỉ thấy vị sa môn đứng tay không, không trâu, không bò, không dây, không roi. Ông bĩu môi:

“Cày gì mà không thấy bò, không thấy trâu, không thấy lưỡi cày, không thấy dây thừng, không thấy roi? Ông đừng có nói đùa!”

Bấy giờ, Đức Phật mới thong thả đáp, giọng trầm ấm như tiếng suối chảy:

“Này ông chủ nông, tôi có cày thật. Tôi cày trên mảnh đất tâm của mình. Lưỡi cày của tôi là thiền định và trí tuệ, chúng cày xới những luống đất vô minh. Con bò của tôi là sức mạnh của sự tinh tấn, luôn kéo chiếc cày đi tới, không biết mệt mỏi. Sợi dây của tôi là sự kiên trì, giữ cho con bò đi đúng hướng. Còn chiếc roi của tôi chính là giới hạnh, là sự khổ hạnh, giúp tôi điều phục tâm mình. Tôi cày như vậy, để gieo trồng những hạt giống thiện lành, để gặt hái quả giải thoát. Còn ông, ông chỉ cày trên mảnh đất bên ngoài, gieo hạt thóc, nhưng rồi cũng phải chịu quả khổ trong luân hồi.”

Ông chủ nông đứng như chết lặng. Những lời nói ấy như mũi tên xuyên thẳng vào tâm can ông. Ông nhớ lại bao năm nay, ông chỉ lo vun vén cho ruộng vườn, cho của cải, mà chưa bao giờ nghĩ đến việc tu tâm, sửa tánh. Ông nhìn vị sa môn với ánh mắt đầy kính phục, tay run run, cúi đầu xuống:

“Thưa ngài, con xin lỗi vì đã thất lễ. Xin ngài hãy nhận của con một bữa cơm.”

Nhưng Đức Phật lại khẽ lắc đầu:

“Ta thuyết pháp không phải để đổi lấy cơm ăn. Nếu ta nhận của ông bây giờ, thì cũng như đem giáo pháp ra bán. Hôm nay ông đã có duyên lành, hãy giữ lòng kính tin. Ngày khác ta sẽ trở lại khất thực.”

Nói rồi, Ngài từ giã ra đi, bỏ lại ông chủ nông đứng sững sờ giữa ruộng đồng. Ông nhìn theo bóng dáng vị sa môn khuất dần, lòng dâng lên một niềm xúc động khôn tả. Ngay lúc đó, ông quỳ xuống, chắp tay, xin quy y theo Phật.

Từ hôm ấy, ông chủ nông không còn là con người bỏn sẻn, keo kiệt như trước. Ông bắt đầu biết mở lòng, biết chia sẻ cơm áo cho những người nghèo khó. Ông hiểu rằng, của cải ngoài ruộng vườn chỉ là phù du, còn mảnh đất tâm mới là thứ cần phải vun bồi mỗi ngày. Và mỗi khi nhìn thấy một vị sa môn đi khất thực, ông lại nhớ đến bài pháp về chiếc cày nội tâm, để lòng mình thêm một lần thức tỉnh.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng, pháp nhãn của Đức Phật có thể nhìn thấy đạo lý trong bất cứ sự việc nào, từ chiếc cày ruộng đến lời nói chê bai. Ngài không dùng thần thông để trừng phạt, mà dùng trí tuệ để chuyển hóa tâm hồn con người. Đồng thời, chúng ta cũng học được bài học về sự bỏn sẻn: đừng so đo, tính toán từng chút một, vì biết đâu người đến xin ta lại là một vị thánh. Hãy mở lòng, sống rộng lượng, và luôn biết đối chiếu mọi việc mình làm với đạo lý.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang