Bóng người sau cánh cửa

Cánh cửa trong căn nhà khẽ mở ra rồi từ từ khép lại. Bản lề phát lên một tiếng rất nhẹ giữa khoảng không yên ắng. Không có luồng gió mạnh nào lùa qua, cũng không thấy ai đứng ở lối vào. Một người khách vừa bước đến nhìn cảnh ấy, sống lưng chợt lạnh. Bàn tay cô đang cầm đồ khựng lại giữa chừng.

Cô nhìn quanh. Căn phòng trước mắt vẫn bình thường, đồ đạc nằm yên, ánh sáng không đổi. Thế nhưng cánh cửa vừa rõ ràng chuyển động như có người đẩy. Cô bước gần thêm một chút rồi lại dừng, không dám chạm tay vào tay nắm cửa. Trong đầu cô dấy lên nỗi sợ về những điều mắt thường không nhìn thấy.

Ngôi nhà ấy đã tồn tại từ trước khi cô có mặt. Trong thế giới vô hình, có thể có một hương linh lớn tuổi đã ở quanh nơi này từ lâu. Người ấy lúc sống từng là một con người có tên tuổi, vai vế và lòng tự trọng. Có thể đó là một cụ già trong xóm, một người từng gắn bó với căn nhà hoặc một bậc đáng tuổi cha chú. Nhưng vì không nhìn thấy, cô khách chỉ nghĩ đến một tiếng gọi quen miệng mà nhiều người vẫn dùng.

Cô quay sang người chị đang ở gần đó. Nhịp thở còn gấp, cô kéo nhẹ tay người kia rồi chỉ về phía cánh cửa.

“Chị ơi, vừa rồi em thấy cửa tự mở ra rồi đóng lại.”

Người chị nhìn sang: “Có ai đi qua đó không?”

“Không có ai cả. Em nhìn rõ lắm.”

“Hay là gió làm cửa chuyển động?”

Cô khách lắc đầu liên tục. Cảm giác lạnh sau gáy khiến giọng cô cao lên. Nỗi sợ càng lớn, cô càng không kịp cân nhắc lời mình sắp nói. Cô chỉ muốn gọi tên điều bí ẩn kia thật nhanh để người bên cạnh hiểu rằng mình vừa bắt gặp chuyện khác thường.

Nếu có một hương linh lớn tuổi vừa đi qua cánh cửa ấy, người đó có thể đã nhìn thấy cả hai người. Họ nghe được từng câu đối thoại, hiểu được ánh mắt sợ hãi và nhận ra mình đang bị nhắc đến. Với họ, việc mở cửa bước vào cũng tự nhiên như khi còn sống. Nhưng người sống không thấy nên lập tức gán cho họ một cách gọi hạ thấp.

“Không phải gió đâu, chị ơi,” cô khách thì thào, rồi bất ngờ buột miệng, “Nhà này có con ma!”

Người chị giật mình: “Em đừng nói như vậy.”

“Nhưng em vừa thấy cánh cửa tự mở mà. Nếu không phải thế thì là gì?”

“Dù có hương linh ở đây, mình cũng không biết họ là ai, bao nhiêu tuổi, vai vế thế nào. Không nên gọi bằng lời thiếu kính trọng.”

Câu nói đã thoát ra thì không thể thu lại. Người khách chỉ cảm thấy mình vừa thốt lên trong hoảng sợ, nhưng với hương linh kia, lời ấy có thể là một sự xúc phạm trực tiếp. Nếu đó là một người già, đã sống ở nơi này từ rất lâu, họ có thể nghĩ: Ta đáng tuổi ông bà, lại ở đây trước ngươi, vì sao ngươi gọi ta bằng cách hạ thấp như gọi một con vật?

Nỗi giận dữ vô hình có thể bùng lên từ đó. Người sống không thấy gương mặt hương linh đổi sắc, không nghe được lời phản đối và cũng không biết mình vừa tạo ra một mối bất hòa. Họ chỉ thấy sau đó trong nhà có thể xảy ra những chuyện không yên, những va chạm hoặc bực bội khó hiểu. Rồi mọi người lại quy tất cả cho sự tình cờ mà không nhận ra một lời nói thiếu tôn trọng đã làm tổn thương người ở cõi khác.

Người chị nhìn vẻ hoảng hốt của cô khách, giọng chậm lại để trấn an:

“Hương linh cũng từng là người sống như mình. Họ có tự trọng và nghe được lời mình nói.”

Cô khách ngập ngừng: “Em chỉ sợ quá nên nói vậy, chứ không có ý xúc phạm.”

“Không có ý nhưng lời nói vẫn có thể khiến họ giận. Mình không biết đó là ông bà, cha chú hay một người lớn tuổi nào.”

“Vậy phải gọi thế nào?”

“Cứ gọi là hương linh hoặc người đã khuất, giữ lòng kính trọng là được.”

Đó là lúc cô khách nhận ra điều quan trọng. Từ trước đến nay, cô vẫn xem những gì thuộc về cõi chết như một thứ đáng sợ và thấp kém. Chỉ một tiếng động lạ cũng khiến cô vội dùng lời gọi thiếu cân nhắc. Nhưng nếu người vô hình kia từng có gia đình, từng được con cháu kính trọng và từng là bậc lớn tuổi, thì cách gọi ấy quả thật rất đau lòng.

Cô quay lại phía cánh cửa. Nỗi sợ vẫn chưa tan hết, nhưng thái độ đã khác. Cô không còn nhìn khoảng không ấy như nơi có một thứ đáng ghê sợ đang rình rập. Cô nghĩ đến một người mà mình không thấy, có thể chỉ vừa mở cửa đi vào như một vị khách hoặc một người từng quen thuộc với căn nhà.

Cô khẽ nói, giọng nhỏ nhưng rõ ràng:

“Nếu có hương linh nào ở đây, xin đừng chấp lời tôi vừa nói. Vì không hiểu nên tôi đã thất lễ.”

Người chị đứng bên cạnh không bày thêm nghi thức rườm rà, cũng không gieo vào cô sự mê tín. Chị chỉ nhắc rằng phải ứng xử có tình nghĩa. Không nên vì không thấy mà phủ nhận tất cả; cũng không nên vì sợ mà vẽ vời, cầu xin hoặc tin theo những điều mù quáng. Cách đúng đắn là giữ lòng bình tĩnh, tôn trọng người đã khuất và không dùng lời xúc phạm.

Từ sau lần ấy, cô khách sửa lại thói quen nói năng. Khi nghe ai đó buột miệng dùng cách gọi hạ thấp hương linh, cô nhẹ nhàng nhắc họ. Cô kể rằng người đã chết không biến thành một giống loài thấp kém. Họ vẫn mang tâm trạng, ký ức và lòng tự trọng. Một người già qua đời vẫn là một hương linh lớn tuổi; cha mẹ, thầy cô hay người hàng xóm khi mất đi vẫn xứng đáng được gọi bằng sự kính trọng.

Sự thay đổi ấy còn khiến cô bớt sợ. Trước kia, vì nghĩ về hương linh như những hình bóng dữ dằn và xa lạ, cô luôn hoảng hốt trước bất cứ dấu hiệu nào. Sau này, cô hiểu rằng họ có thể chính là những người từng sống quanh mình. Điều họ cần không phải sự la hét hay lời xua đuổi, mà là tình thương, sự tôn trọng, cúng kính chân thành và cơ hội được nghe kinh để hướng về điều lành.

Cánh cửa ngày hôm ấy rồi cũng đứng yên. Không ai biết chắc ai đã đi qua. Nhưng sự việc đã mở ra một cánh cửa khác trong nhận thức của cô: ranh giới sống chết không xóa bỏ phẩm giá của một con người. Dù mắt không nhìn thấy, lời nói của người sống vẫn phải có đạo đức. Một tiếng gọi bất kính có thể gieo mối giận; một lời chân thành có thể hóa giải sự cách biệt.

Từ đó, mỗi khi bước vào một căn nhà lạ hoặc nhắc đến người đã khuất, cô đều giữ lời nói cẩn trọng. Không phải vì khiếp sợ sự trả đũa, mà vì cô hiểu tôn trọng hương linh cũng chính là giữ gìn nhân cách của mình. Người có lòng kính trọng sẽ không xúc phạm ai, kể cả người đang đứng trước mặt hay người đã khuất sau một cánh cửa vô hình.

Ý nghĩa câu chuyện

Hương linh vẫn có lòng tự trọng và có thể nghe lời người sống. Không nên dùng cách gọi hạ thấp hay xúc phạm người đã khuất; hãy ứng xử tỉnh táo, không mê tín nhưng luôn giữ tình thương và sự kính trọng.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang