Bông hoa và mũi tên

Buổi chiều hôm ấy, bên bờ suối, tiếng thác đổ xuống ầm ầm như muốn xé toạc không gian tĩnh lặng. Từng đợt nước trắng xóa tung lên, bọt nước vỡ tan rồi lại trào dâng, cứ thế vô tận. Một vị tỳ kheo ngồi đó, đôi mắt dán chặt vào những bọt nước li ti đang trôi nhanh trên mặt suối. Ngài vừa đi một quãng đường dài từ rừng sâu trở về Xá Vệ, lưng áo thấm đẫm mồ hôi, đôi chân rã rời vì đói và mệt.

Ngài vốn là một tu sĩ trẻ, sau khi xin Đức Phật một đề tài thiền quán, đã một mình vào rừng tìm nơi thanh vắng để tu tập. Thế nhưng, ngày lại ngày trôi qua, tâm ngài vẫn cứ chao động, không sao nhập được định, không chứng được quả vị nào. Cuối cùng, ngài đành thu xếp y bát, quay về xin Phật một pháp môn khác, hy vọng tìm được lối đi đúng đắn hơn.

Ngồi bên bờ suối, nhìn những bọt nước sinh rồi diệt, ngài chợt nhận ra một điều: cuộc đời này chẳng khác gì bọt nước kia. Người ta sinh ra, lớn lên, tranh danh đoạt lợi, yêu thương rồi hận thù, thành công rồi thất bại, cuối cùng tất cả đều tan biến như bọt nước vỡ. Một cảm giác nhẹ nhõm lạ thường dâng lên trong tâm. Ngài thì thầm: "Cuộc đời quả thật chỉ là một giấc mộng, một ảo ảnh. Chẳng có gì đáng để ta bám víu, đắm luyến."

Ngài ngồi lặng yên, mặc cho những làn nước mát lạnh vỗ vào chân. Tâm trí ngài dần lắng xuống, như mặt hồ không gợn sóng. Ngài cảm nhận mình đang chìm sâu vào một trạng thái an tĩnh lạ kỳ, gần như nhập định. Nhưng ngay lúc ấy, từ tận tinh thần xa xăm, một lời dạy vang lên rõ ràng như tiếng chuông ngân giữa trưa hè: "Biết thân như bọt nước, như ảo ảnh sa mạc, bẻ tên hoa của ma, thoát tầm mắt tử thần."

Vị tỳ kheo giật mình, mở bừng mắt. Ngài nhận ra đó là lời của Đức Phật, được truyền đến bằng thần lực từ xa. Ngài chợt hiểu ra sự khác biệt tinh tế nhưng vô cùng quan trọng: ngài đang quán cuộc đời bên ngoài là vô thường, là ảo ảnh, nhưng lại quên mất chính thân mình cũng là vô thường, là ảo ảnh. Chính cái chấp thân, cái bản năng sinh tồn, cái sợ hãi cái chết, mới là gốc rễ của mọi khổ đau. Nếu chỉ nhìn thế gian là hư ảo mà không thấy thân mình là hư ảo, người ta sẽ dễ dàng xem thường tất cả, kể cả con người, và tâm từ bi sẽ khô cạn.

Ngài nhớ lại lời Phật dạy: "Người dọn sạch đất tâm sẽ chinh phục các cõi và khéo giảng kinh tập như người khéo hái hoa." Ngài hiểu rằng, muốn dọn sạch mảnh đất tâm, trước hết phải nhổ tận gốc cái chấp thân – cái gai nhọn nhất, sắc bén nhất. Khi ấy, những gai góc của tham lam, sân hận, ích kỷ sẽ tự khô héo và rụng xuống. Tâm từ bi sẽ nảy nở như những đóa hoa thơm trên mảnh đất đã được vun xới.

Vị tỳ kheo đứng dậy, chắp tay hướng về phía Xá Vệ, lòng tràn đầy tri ân. Ngài không còn vội vã quay vào rừng nữa, mà quyết định trở về gặp Phật, xin được học hỏi thêm. Từ đó, ngài tu tập miên mật, không ngừng quán chiếu thân này như bọt nước, như ảo ảnh. Mỗi khi tâm còn dấy khởi một ý niệm ích kỷ, ngài lại tự nhắc mình: "Thân này còn không thật, thì những thứ ta gọi là của ta, là ta, có gì đáng để bám víu?"

Thời gian trôi qua, ngài trở thành một vị thầy đức độ, luôn tận tụy giúp đỡ mọi người. Ngài không còn sống cho riêng mình nữa. Ngài thấy thương yêu con người hơn, tận tụy với cuộc đời hơn. Mảnh đất tâm của ngài đã trở thành một khu vườn địa đàng, nơi ai bước vào cũng cảm thấy an vui, tin cậy.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học sâu sắc mà TT. Thích Chân Quang muốn truyền tải: Đạo Phật không dạy ta nhìn cuộc đời như một giấc mộng để rồi xem thường tất cả, mà dạy ta phải thấy thân này là vô thường, là ảo ảnh. Chỉ khi phá được chấp thân, cái gốc của mọi chấp trước, thì tâm ích kỷ mới giảm, tâm từ bi mới tăng. Khi ấy, ta sẽ sống tích cực, tận tụy giúp đời, chứ không phải buông xuôi, thờ ơ. Đó mới là con đường chánh pháp, là cách để dọn sạch mảnh đất tâm và chinh phục mọi cõi.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang