Bông hoa và bụi bậm nơi cõi trời

Chiều tà, nắng vàng hắt qua kẽ lá rụng lưa thưa trước sân chùa. Gió nhẹ mang theo mùi hương nhàng nhàng của cỏ dại mới cắt. Trên bàn thiên dựng ngoài sân, mấy đóa hoa cúc vàng cùng đĩa trái cây tươi rói vừa được bày biện, khói nhang xanh uốn lượn quẩn quanh trong không khí tĩnh lặng. Một phật tử lớn tuổi đứng khoanh tay trước bàn thờ, ánh mắt trân trọng nhìn đống phẩm vật ấy như thể đó là thứ tinh khiết nhất đời mình dâng lên cõi trên.

“Con cúng dường những trái cây này, hoa này, mong chư thiên nhận cho lòng thành.”

Bà tin chắc rằng với cõi trời, đây là thức ăn thanh sạch, hợp với bậc thánh thiện. Nhưng sâu thẳm, bà chưa từng nghĩ: với chư thiên, thứ mình gọi là tinh khiết ấy rốt cuộc là gì?

Để hiểu điều đó, phải nhìn lại căn cơ chúng sinh. Con người chúng ta vốn phân định dơ sạch rất rõ: nước đóng chai vô trùng là sạch, chất bài tiết cơ thể là dơ. Thế nhưng, cùng một chất bài tiết ấy, với con chó lại là món ăn đặc sản quý hiếm. Loài ngạ quỷ vì kiếp trước bủn xỉn, bóc lột, chết đi bị teo cổ, thấy thức ăn thiêu, thấy người ói mửa lại cho là quý là sạch. Còn chư thiên trên trời – những người từng tu tập thánh thiện, khi chết sinh lên cõi trời – có thức ăn cực kỳ thơm ngon tinh khiết. Kẻ phàm phu như chúng ta không đủ phước để biết, nhưng với các ngài, trái cây ngon nhất trần gian cũng chỉ như bụi bậm, không thể ăn được. Chỉ có bông hoa thuần khiết, không để nhai mà để chiêm ngưỡng, mới tàm tạm qua mắt thiên chúng, dù vẫn thua xa hoa cõi trời.

Một hôm, sau buổi lễ cúng dường, vị phật tử kia ngồi nghỉ bên hiên chùa, lòng thoáng nỗi giằng xé. Bà nhìn đĩa trái cây còn lại sau khi cúng, nghĩ mãi về sự dơ sạch.

Bà thầm tự hỏi: “Mình dâng cái này, các ngài có ăn đâu, hay chỉ là bụi bậm?” Rồi bà quay sang vị sư cô trụ trì, giọng băn khoăn:

“Thưa cô, con cúng hoa quả tươi ngon thế này, chư thiên có nhận không, hay với các ngài nó vẫn là dơ?”

Sư cô mỉm cười, tay vuốt nhẹ cánh hoa héo, ánh mắt hiền từ:

“Chư thiên không ăn trái cây như mình. Với các ngài, nó tựa bụi bậm. Nhưng các ngài chứng minh lòng thành, gia hộ năng lượng vào đó. Con ăn lại thấy khỏe, con nít ăn thấy thông minh hơn đấy.”

Bà phật tử khẽ run tay, nắm gấu áo:

“Vậy con dâng cái bụi bậm sao?”

Sư cô lắc đầu:

“Không phải bụi bậm thường. Lòng thành khiến nó có thần lực. Còn dơ hay sạch, tùy căn cơ phước lực thôi. Con chó thấy dơ của ta là sạch, ngạ quỷ thấy ói mửa là quý. Đừng chấp khái niệm.”

Đêm ấy, bà phật tử nằm thao thức, tiếng chuông chùa ngân vang lạnh lẽo ngoài sân. Bà nhắm mắt, thấy mình đứng giữa hai thế giới: một bên là con người khư khư giữ ý niệm tinh khiết, một bên là chư thiên cao xa chẳng cần thức ăn phàm tục. Bà nhận ra: mình cúng không phải để thần linh ăn ngon, mà để tỏ lòng, để tâm mình hướng thiện. Khái niệm dơ sạch vốn do mê lầm phân biệt mà ra.

Sáng hôm sau, bà trở lại bàn thiên. Lần này, khi bày hoa quả, bà không còn nặng nề chuyện “cái này sạch lắm, các ngài ắt thích”. Bà chỉnh lại đĩa trái cây, thắp nén nhang, miệng khẽ đọc:

“Con biết với chư thiên, thứ này như bụi. Nhưng lòng con thành kính, mong nhận gia hộ.”

Gió đưa khói nhang mờ tỏ, bà cảm thấy nhẹ lòng lạ thường. Từ đó, mỗi lần cúng, bà vẫn dâng hoa quả tươi, nhưng không còn tranh luận trong đầu về dơ sạch. Bà hiểu: chư thiên chứng minh bằng tâm, không bằng vị giác. Và những trái cây ấy, khi thọ lãnh thần lực, về tay con cháu bà đều trở nên bổ dưỡng, lạ kỳ an lành.

Năm tháng trôi, ngôi chùa ven đồi vẫn giữ thói quen cúng chư thiên mỗi sáng. Bà phật tử giờ đã già, mái tóc bạc phơ, nhưng mỗi lần đứng trước bàn thiên, bà đều nhẹ nhàng như người gột sạch chấp thủ. Bà kể lại cho phật tử trẻ: khái niệm dơ sạch không cố định, Bát Nhã dạy bất cấu bất tịnh là để mình thôi bị chi phối bởi phân biệt của chính mình. Đời bà từ đó bình yên, không còn khổ đau vì sợ dâng cái “dơ” lên cõi lành.

Ý nghĩa câu chuyện

Theo TT. Thích Chân Quang, các pháp bất cấu bất tịnh nghĩa là không có cái gì tuyệt đối dơ hay tuyệt đối sạch. Khái niệm dơ sạch tùy thuộc căn cơ, phước lực chúng sinh: người cho là dơ, kẻ khác cho là sạch. Hiểu được điều này, ta không bị trói buộc bởi phân biệt dơ sạch, giữ tâm bình đẳng, cúng dường bằng lòng thành thay vì chấp thủ hình tướng.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang