Bông hoa có sắc mà không hương

Trong khu vườn của tịnh xá Kỳ Hoàn, nắng vàng trải nhẹ trên những tán cây bồ đề, chim hót líu lo. Giữa khung cảnh thanh bình ấy, một người cư sĩ tên Satapani đang ngồi hầu chuyện với Đức Phật. Ông là một đệ tử tại gia đã chứng quả Tư Đà Hàm, sống đời giản dị, ăn mỗi ngày một bữa, điềm đạm, sâu sắc trong từng suy nghĩ và hành động. Đức Phật rất thương quý ông.

Bỗng từ xa, tiếng quân hầu rộn ràng báo hiệu vua Ba Tư Nặc đến thăm Phật. Vua bước vào với uy nghi của bậc đế vương, áo bào lộng lẫy, đoàn tùy tùng đông đảo. Thông thường, khi thần dân gặp vua, phải quỳ xuống cúi đầu tung hô. Nhưng Satapani chỉ khẽ cúi đầu chào, rồi tiếp tục ngồi yên. Vua Ba Tư Nặc thoáng bực bội trong lòng, nhưng vì đang trước mặt Phật nên ngài kiềm chế.

Đức Phật thấy rõ tâm trạng của vua, liền nói ngay khi vua vừa ngồi xuống:

“Này Đại vương, vị cư sĩ Satapani này là một người đức hạnh, thánh thiện, sống điều độ, tiết dục, có trí tuệ sâu sắc. Ông ấy xứng đáng được tôn kính.”

Nghe Phật khen ngợi, vua nguôi ngoai, rồi chuyển sang hỏi Phật những điều thắc mắc về đạo lý. Sau đó, vua ra về.

Một hôm khác, Satapani tình cờ gặp vua giữa đường. Lần này, ông lập tức bỏ dép, bỏ mũ, quỳ xuống cúi rạp chào vua đúng nghi thức. Vua Ba Tư Nặc ngạc nhiên, gọi ông lại hỏi:

“Lần trước ngươi gặp trẫm trước Phật, sao chỉ khẽ cúi đầu? Còn hôm nay lại chào đúng nghi lễ?”

Satapani chắp tay, thành kính đáp:

“Thưa Đại vương, khi gặp nhau trước Đức Phật, đối với con, Phật là bậc tối tôn tối thắng, vượt ngoài ba cõi, không ai sánh bằng. Trước một đấng như vậy, con không thể chia sẻ sự cung kính của mình cho bất kỳ ai khác. Còn hôm nay, chỉ có Đại vương ở đây, với bổn phận thần dân, con phải chào Đại vương với tất cả lòng tôn kính.”

Vua Ba Tư Nặc nghe xong, lòng vui vô cùng. Ngài bắt đầu hỏi ông về đạo lý nhân quả, luân hồi. Satapani trả lời rành rẽ, rõ ràng, khiến vua khâm phục. Vua nói:

“Ngươi thật có trí tuệ! Trẫm muốn ngươi vào cung giảng đạo cho các vương phi, cung tần.”

Satapani khiêm tốn từ chối:

“Thưa Đại vương, kinh đô Xá Vệ của chúng ta đang có Đức Phật và chư thánh tăng ngự trị. Đó là ân phúc tối thượng. Kiến thức của con so với Phật chỉ như hạt cát giữa sa mạc, giọt nước giữa đại dương. Xin Đại vương hãy mời Phật và chư tăng vào cung giảng pháp, mới xứng đáng.”

Vua ngẫm nghĩ thấy có lý, bèn đích thân đến mời Phật và chư Tỳ Kheo vào cung thuyết pháp cho các vương phi, cung nữ.

Trong số đó có hai vị vương phi chính: Hoàng hậu Mallika và vương phi Vasabhakhattiya – mẹ của hoàng tử Lưu Ly. Đức Phật giảng vài lần rồi giao lại cho ngài A Nan, vì ngài thuyết pháp rất hay dù chưa chứng quả A La Hán.

Hoàng hậu Mallika học rất chăm chú. Mỗi khi ngài A Nan khảo bài, bà trả lời trôi chảy, đầy đủ, và áp dụng ngay vào đời sống. Bà đối xử tốt với cung nữ, khuyên vua làm nhiều điều lợi ích cho dân. Nhờ đó, những năm cuối đời, vua Ba Tư Nặc trở thành một vị vua lý tưởng.

Còn vương phi Vasabhakhattiya thì ngược lại. Bà ngồi học cho qua, trong lòng không thích, không chú tâm. Trả bài thì nói cho xong, không thực hành. Bà không nhận ra mối hận thù trong lòng con mình, không xoa dịu nó, để rồi về sau hoàng tử Lưu Ly gây nên tội ác khủng khiếp.

Ngài A Nan về thuật lại với Phật hai thái độ học trái ngược đó. Đức Phật liền nói bài kệ:

“Như bông hoa tươi đẹp, có sắc mà không hương. Cũng vậy, lời khéo nói mà không làm, chẳng ích gì.”

Đức Phật muốn nhấn mạnh căn bệnh của nhiều người: nghe đạo lý hay, hiểu, thích thú, rồi vội vàng nói lại với người khác như thể mình đã thực hành sâu dày. Nhưng thực ra, họ chỉ đang mượn bản quyền của Phật mà không trả phí. Hệ quả nghiêm trọng nhất là nếu ta nói mà chưa thực hành, ta sẽ không bao giờ thực hành được nữa. Vì khi gặp nghịch cảnh, ta sẽ phản ứng ngược lại với những gì ta từng dạy người khác.

Vậy nên, khi nghe một đạo lý, hãy thực hành trước đã, đừng vội làm thầy đời. Nếu phải khuyên người, hãy nói theo tinh thần “có bản quyền”: nhắc rằng “trong kinh Phật dạy…”, chứ đừng lên mặt dạy đời. Quá trình thực hành cần trải qua: lễ Phật phát nguyện, làm việc nhỏ, giữ kín đáo, rồi mới làm được việc lớn. Chỉ khi ta khuyến khích được người khác cùng thực hành, công đức của ta mới vững chắc, không bị lui sụt.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà TT. Thích Chân Quang muốn truyền tải: Nghe và hiểu đạo lý mới chỉ là bước đầu. Phải thực hành, rồi khuyến khích người khác cùng thực hành, thì lời nói mới có hương thơm như bông hoa có cả sắc lẫn hương. Nói mà không làm chỉ là bông hoa giả, vô ích.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang