Bốn tháng cuối cùng

Khu rừng Kỳ Đà buổi chiều hôm ấy im lặng lạ thường. Nắng vàng nhạt trải dài trên lối đi lát sỏi, tiếng chim rừng thưa thớt dần. Trong tăng đoàn, một vị tỳ kheo trẻ đang ngồi dưới gốc cây, mắt nhắm nghiền, hơi thở đều đặn. Ngài tên là Tissa, một vị tỳ kheo hiền lành, ít nói, nhưng hôm nay ngài có vẻ khác hẳn mọi ngày.

Chuyện bắt đầu từ bốn tháng trước, khi Đức Phật trầm ngâm tuyên bố trước đại chúng: “Này các thầy tỳ kheo, bốn tháng nữa Như Lai sẽ nhập Niết bàn.” Lời nói ấy như một tiếng sét giữa trời quang. Ai nấy đều bàng hoàng, xúc động. Nhưng với Tissa, nó còn là một cú sốc tận gốc rễ. Ngài chưa đắc đạo, chưa đạt được gì cả. Nếu Phật ra đi, ngài sẽ còn lại giữa dòng đời vô định, không chốn nương tựa.

Từ hôm đó, Tissa như biến thành một con người khác. Ngài lặng lẽ tách khỏi mọi sinh hoạt chung. Sáng sớm, khi mọi người còn đang quét sân, ngài đã ngồi thiền dưới gốc cây. Giờ thuyết pháp, ngài ngồi ở góc xa nhất, mắt nhìn xuống đất. Có người đến chào, ngài chỉ gật đầu rồi lặng lẽ bước đi. Có người rủ đi khất thực cùng, ngài từ chối, tự mình ôm bát đi một mình. Dần dà, mọi người bắt đầu bàn tán.

“Tissa dạo này lạ quá. Tu hành bình thường sao tự nhiên lại lập dị như vậy?” – một vị tỳ kheo lắc đầu.

“Chắc ông ấy muốn tỏ ra hơn người. Thấy Phật sắp nhập diệt nên làm bộ tinh tấn để được chú ý chăng?” – một vị khác lên tiếng.

Những lời xì xào lan khắp tăng đoàn. Có người nhìn Tissa với ánh mắt khó chịu, có người thở dài thất vọng. Còn Tissa, ngài vẫn không nói một lời, không giải thích, không thanh minh. Ngài chỉ cúi đầu, siết chặt hai bàn tay, tự nhủ: “Ta phải cố gắng. Ta không thể để phí thời gian. Phật sắp đi rồi.”

Nhưng sâu thẳm trong lòng, ngài cũng có những giây phút giằng xé. Có đêm, ngài ngồi thiền giữa rừng, nghe tiếng côn trùng rả rích, lòng chợt dấy lên nỗi cô đơn. Ngài tự hỏi: “Mình làm vậy có đúng không? Mọi người đều hiểu lầm mình. Hay là mình cứ sống như trước, hòa đồng với đại chúng, rồi tu từ từ?” Nhưng rồi ngài lại nhớ đến lời Phật dạy: “Thân này vô thường, mạng sống mong manh như ngọn đèn trước gió.” Ngài gạt phăng ý nghĩ đó, tiếp tục dụng công.

Một buổi sáng, sau thời khóa tụng kinh, Đức Phật gọi Tissa lại. Ngài đặt tay lên vai vị tỳ kheo trẻ, nhìn đại chúng và nói:

“Này các thầy, đừng hiểu lầm Tissa. Thầy ấy không lập dị, không kiêu mạn. Thầy ấy biết rằng bốn tháng nữa Như Lai sẽ ra đi, mà thầy ấy thì chưa đắc đạo. Vì vậy, thầy ấy đang dồn hết sức lực để tu tập. Người như vậy mới thật sự quý kính Như Lai.”

Đại chúng im phăng phắc. Nhiều người cúi đầu, xấu hổ vì đã phán xét sai. Còn Tissa, hai hàng nước mắt lặng lẽ chảy dài trên gò má gầy gò. Ngài không nói được lời nào, chỉ cúi đầu đảnh lễ Phật. Trong lòng ngài dâng lên một niềm xúc động mãnh liệt: “Thầy đã hiểu con. Thầy đã thấy được tấm lòng con.”

Sau lời Phật dạy, Tissa càng tinh tấn hơn. Nhưng lần này, ngài không còn sợ hãi hay lo lắng. Ngài biết mình đang đi đúng đường. Ngài vẫn ngồi thiền miên mật, nhưng ánh mắt đã dịu dàng hơn, nụ cười đã trở lại trên môi. Ngài vẫn ít nói, nhưng không còn bị coi là lập dị. Mọi người nhìn ngài với ánh mắt kính trọng và cảm thông.

Bốn tháng sau, Đức Phật nhập Niết bàn trong sự tự tại, an nhiên. Còn Tissa, ngài vẫn tiếp tục con đường tu tập của mình. Ngài không biết mình có đắc đạo hay không, nhưng ngài biết rằng mình đã sống những ngày cuối cùng bên Phật một cách trọn vẹn nhất có thể. Ngài đã không lãng phí một giây phút nào.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về tỳ kheo Tissa dạy ta về tinh tấn chân chính. Tinh tấn không phải để khoe khoang, không phải để hơn người, mà là vì mục tiêu giác ngộ, vì lòng kính ngưỡng chân thành. Người tinh tấn thật sự thường lặng lẽ, miên mật, không làm ra vẻ. Ngược lại, tinh tấn giả tạo, khoe khoang sẽ dẫn đến kiêu mạn và khổ đau. Hãy tu tập vì sự an lạc của chính mình và vì lợi ích cho tất cả, đừng vì hình thức bên ngoài.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang