Bốn câu thần chú giữ lòng giữa chợ đời

Giữa buổi chiều ở một ngôi chùa nhỏ ven đô, tiếng chuông công phu vừa dứt, sư thầy trẻ ngồi bên hiên chùa nhìn ra con đường đất trước cổng. Xa xa, vài chiếc xe máy chạy qua, bụi bay mù mịt. Trong đầu thầy vẫn văng vẳng câu giảng của ông thầy già chiều nay: “Người tu thời nay phải đối duyên tiếp cảnh nhiều lắm. Phải có bốn câu thần chú để giữ mình.”

Thầy nhớ lại hồi mới đi tu, thầy thường lui tới những nơi thanh vắng, ít người, để chuyên tâm quán thân, quán thọ, quán tâm. Nhưng cuộc sống hiện đại khiến thầy phải ra phố, gặp gỡ Phật tử, lo toan việc chùa, có khi phải vào tận Sài Gòn để giải quyết công chuyện. Giữa dòng người tấp nập, nhà cao cửa rộng, những quán xá sang trọng, những cô gái đẹp đi ngang qua, thầy thấy lòng mình chao đảo. Nhiều lúc về chùa rồi, hình ảnh ấy vẫn còn vương vấn, khiến thầy trằn trọc không yên.

Một hôm, thầy đến tham vấn ông thầy già:

“Bạch thầy, con tu ở chùa mà lòng cứ bị cảnh bên ngoài làm cho xao động. Con sợ bị đắm nhiễm, nhưng lại phải tiếp xúc với đời nhiều quá. Con phải làm sao?”

Ông thầy già nhìn thầy trẻ, mỉm cười, chậm rãi nói:

“Con phải học bài quán pháp trong Kinh Tứ Niệm Xứ. Đức Phật dạy: quán thân bất tịnh, quán thọ thị khổ, quán tâm vô ngã, quán pháp vô thường. Bốn câu ấy như bốn câu thần chú để con giữ mình. Khi con đi một mình, con thấy thân này là bất tịnh, tâm này là vô ngã. Khi đằng xa có một bóng hồng đi tới, con liền quán pháp vô thường rồi quay chỗ khác. Nhờ vậy con không bị đắm nhiễm.”

Thầy trẻ gật gù, nhưng vẫn còn băn khoăn:

“Bạch thầy, nếu con cứ tránh né mãi thì làm sao giúp đời được? Đức Phật dạy phải từ bi, phải thương yêu chúng sinh mà.”

Ông thầy già trầm ngâm một lát rồi nói:

“Con hỏi đúng lắm. Đó là hai mặt đối lập mà người tu phải dung hòa: vừa không đắm nhiễm thế gian, lại vừa phải đối xử tử tế với thế gian. Đạo Phật không có một chiều. Nếu con chỉ lo giữ mình thanh tịnh mà hờ hững với người, thì người ta cũng hờ hững với mình. Nhân quả nó vậy. Còn nếu con lao vào đời mà không giữ được tâm, thì con sẽ bị chìm đắm. Con phải vừa thương yêu thế gian, vừa thấy nó là vô thường, hư ảo.”

Thầy trẻ lắng nghe, lòng như mở ra. Thầy nhớ lại lời ông Hạt Manes, một nhà văn từng nói: “Dù bị đau khổ cùng cực, tôi vẫn thương yêu cái trần gian điên dại này.” Thầy hiểu rằng, mình phải giống như đóa sen trong bùn, không bị bùn làm dơ, nhưng vẫn vươn lên giữa đời để tỏa hương.

Từ đó, mỗi khi bước ra đường, thầy luôn nhắc mình: “Tất cả những gì trước mắt chỉ là giấc mơ, là hư ảo, là vô thường.” Khi nhìn thấy người đẹp, thầy quán sát thân này là bất tịnh, rồi quay đi. Khi gặp những cảnh giàu sang, thầy thấy đó chỉ là phù du, sẽ tàn hoại. Nhờ vậy, lòng thầy không còn bị cuốn theo, nhưng thầy vẫn niềm nở tiếp đón Phật tử, vẫn tận tình giúp đỡ mọi người. Thầy thấy mình vừa thanh tịnh, vừa gần gũi với đời hơn.

Một năm sau, ngôi chùa của thầy trở nên đông đúc Phật tử đến nghe pháp. Mọi người quý mến thầy vì thầy sống giản dị, từ bi, nhưng lại rất vững vàng trước mọi cám dỗ. Thầy thường dạy các Phật tử rằng:

“Bốn câu quán niệm – thân bất tịnh, thọ thị khổ, tâm vô ngã, pháp vô thường – chính là bốn câu thần chú để giữ mình giữa chợ đời. Nhờ nó, ta không bị đắm nhiễm, mà vẫn có thể thương yêu và giúp đỡ thế gian.”

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học Thầy Thích Chân Quang muốn truyền đạt là: Người tu trong thời hiện đại phải đối diện với nhiều trần cảnh, nên cần giữ tâm thanh tịnh bằng bốn phép quán: thân bất tịnh, thọ thị khổ, tâm vô ngã, pháp vô thường. Nhưng không vì thế mà xa lánh thế gian, trái lại phải dung hòa giữa vô nhiễm và từ bi, vừa không bị đắm nhiễm, vừa thương yêu và giúp đỡ mọi người. Đó là con đường Trung đạo của đạo Phật, giúp ta vừa tu hành tiến bộ, vừa làm lợi ích cho đời.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang