Bốn cái tham căn bản

Trong một buổi pháp thoại giữa các Phật tử, Thầy Chân Quang ngồi trên bục cao, ánh mắt hiền từ nhìn xuống đại chúng. Không khí trong giảng đường ấm áp, thoang thoảng mùi trầm hương. Thầy chậm rãi bắt đầu:

“Hôm nay chúng ta nói về tham lam. Ai trong chúng ta cũng có lòng tham, người ít, kẻ nhiều. Người không biết đạo thì lòng tham vô tận. Người biết đạo thì cố gắng khống chế, diệt trừ nó dần dần. Vậy tham lam là gì? Là muốn nhiều cho mình. Nhưng muốn những gì? Có bốn cái tham căn bản nhất.”

Thầy dừng lại, đưa mắt nhìn quanh, rồi nói tiếp:

“Thứ nhất là tham tài sản. Đây là cái tham căn bản nhất, ai cũng bị, ít nhiều. Nhà cửa, tiền bạc, xe cộ, quần áo, gạo thóc… Tất cả những thứ vật chất đó. Vì nó là nền tảng để đạt được những tham lam khác. Ai có điều kiện chiếm đoạt, thì đầu tiên họ nghĩ đến tài sản trước. Có tài sản rồi mới nghĩ đến quyền chức.”

Một Phật tử giơ tay hỏi: “Thưa Thầy, vậy còn quyền chức, địa vị thì sao?”

Thầy gật đầu: “Đúng, đó là cái tham thứ hai. Nhiều người muốn làm trưởng, làm chủ tịch, làm lãnh đạo. Nhưng thường thì người ta chỉ nghĩ đến quyền chức sau khi đã có một số tài sản vững chắc. Còn cái tham thứ ba là tiếng tăm, danh vọng. Người có chút tài năng, có học vị, thường muốn nổi danh. Tôi từng gặp một ông thầy thuốc lớn tuổi, ông nói với tôi rằng ông đang nghiên cứu một đề tài để quyết tâm đoạt giải Nobel. Tôi nhìn ông, thấy hơi tội nghiệp, vì đề tài của ông không có gì quan trọng, nhưng ước mơ của ông thì quá lớn. Đó cũng là một bệnh, bệnh tham về tiếng tăm.”

Một Phật tử khác lên tiếng: “Thưa Thầy, còn cái tham về tình cảm thì sao?”

Thầy mỉm cười: “Đó là cái tham thứ tư. Muốn được nhiều người thương mình. Tôi từng gặp một người luôn tìm cách chiếm tình cảm của người khác bằng lời nói, quần áo, cử chỉ. Nhưng cách đó không thành công mấy, vì không đúng nhân. Tôi khuyên cô ấy rằng: ‘Đừng bao giờ bận tâm đến việc chiếm tình cảm người khác, mà chỉ nên bận tâm là mình có thương yêu người khác chân thành hay không.’ Sống trên đời, đừng đi tìm cách để người ta thương mình, mà hãy tìm cách để mình thương người khác. Tự nhiên người ta sẽ thương mình.”

Thầy nhấn mạnh: “Khi mình ngồi thiền, mình quán tưởng trải lòng từ bi đến muôn loài, thì người chung quanh không biết, nhưng qua vài ngày, họ nhìn mình và bắt đầu thương mến. Đó là luật nhân quả tự nhiên. Mình thương chúng sinh thì chúng sinh thương lại. Các ca sĩ nổi tiếng, ngôi sao, họ cũng có nhân đời trước làm từ thiện, thương yêu người, nên bây giờ được công chúng mến mộ, dù giọng hát có khi không xuất sắc.”

Giảng đường im lặng, mọi người chăm chú lắng nghe. Thầy kết luận: “Bốn cái tham này: tài sản, quyền chức, tiếng tăm, tình cảm, là những cái tham căn bản. Nếu nhổ được cái tham tài sản vật chất, con người giải thoát gần như phân nửa. Còn những cái tham thấp hơn như tham ăn, tham ngủ, tham nhàn rỗi, thích trang phục đẹp, thì cũng là bệnh, nhưng thấp hơn. Miếng ăn là miếng nhục, vì khi mình bộc lộ sự thích ăn, người ta đánh giá nhân cách mình thấp. Vậy nên, hãy học cách biết đủ, buông bỏ lòng tham, để tâm hồn được thanh thản, an vui.”

Ý nghĩa câu chuyện

Bài giảng giúp chúng ta nhận diện bốn loại tham lam căn bản của con người: tài sản, quyền chức, tiếng tăm, tình cảm. Từ đó, chúng ta học cách buông bỏ, sống biết đủ, và thay vì tìm cách chiếm hữu, hãy trao đi yêu thương. Đó là con đường đưa đến hạnh phúc thật sự và sự giải thoát khỏi khổ đau.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang