Bồ Tát và cái xóm hút chích

Trời đã về chiều, cái nắng xiên qua những mái tôn rỉ sét, hắt lên mặt đường lầy lội những vệt sáng lóa mắt. Trong một con hẻm nhỏ ở ngoại ô thành phố, tiếng nhạc xập xình từ một quán nhậu nào đó vọng ra, lẫn với tiếng chửi thề, tiếng chai lọ vỡ. Đây là cái xóm mà người ta gọi bằng cái tên không mấy tử tế: xóm hút chích, xóm gái gọc, xóm đâm thuê chém mướng. Không ai dám bén mảng tới đây vào giờ này, trừ những kẻ đã quen với mùi máu và men rượu.

Giữa cái xóm ấy, có một người đàn ông trạc ngoài ba mươi, mặt mày sáng sủa, ăn mặc tử tế, đang đứng lấp ló ở đầu hẻm. Anh ta tên là Minh, vừa mới xuất gia được vài năm, đã thọ giới, học hành bằng cấp đàng hoàng. Hôm nay, anh mang theo một bọc nhỏ đựng kinh sách và mấy gói bánh, định bụng vào đây để “độ chúng sinh”. Anh nhẩm lại câu nguyện: “Chúng sinh vô biên thệ nguyện độ”. Lòng đầy hăng hái, anh bước vào.

Chưa kịp đi được mười bước, một người đàn ông trần trùng trục, trên người xăm đầy hình thù kỳ quái, từ trong bóng tối lao ra, chặn trước mặt anh. Mắt hắn đỏ ngầu, hơi thở nồng nặc mùi rượu và thuốc lá.

“Mày là thằng nào? Mày đi đâu?” – hắn gầm lên, tay chỉ thẳng vào mặt Minh.

Minh hít một hơi thật sâu, cố giữ nụ cười từ bi trên môi. Anh chắp tay, cúi đầu: “Dạ, con là tu sĩ, con muốn vào đây thăm hỏi bà con, chia sẻ chút đạo lý…”

“Đạo lý con khỉ!” – hắn nhổ nước bọt xuống đất, cười khẩy. “Mày tưởng mày là ai? Mày tưởng mày sạch sẽ lắm hả? Cút ngay! Ở đây không có chỗ cho mấy thằng đạo đức giả!”

Minh chưa kịp nói thêm câu nào, thì từ trong nhà, một người đàn bà tóc tai bù xù, trên tay còn cầm vỏ chai bia, chạy ra, hét toáng lên: “Ai cho mày vào đây? Mày muốn dạy đời tao hả? Tao sống kiểu nào mặc tao, mày cút đi!”

Một vài người khác cũng tò mò kéo ra. Họ nhìn Minh từ đầu đến chân, ánh mắt đầy khinh miệt và thù hằn. Có người còn xắn tay áo, tỏ vẻ sẵn sàng “giải quyết” anh. Minh run lên. Tim anh đập thình thịch. Anh nhận ra rằng, cái “thuận” mà anh nghĩ là đơn giản, hóa ra lại là một cuộc tử chiến. Anh không thể nói một câu nào mà không bị chửi, không thể mở miệng mà không bị xúc phạm. Mỗi lời anh nói ra, dù có từ bi đến đâu, cũng chỉ khiến họ thêm căm ghét.

Bất chợt, một người đàn ông lớn tuổi hơn, có vẻ là người có uy tín trong xóm, bước ra. Ông ta nhìn Minh một lúc, rồi nói với giọng trầm trầm: “Chú em, chú muốn tốt cho tụi này, nhưng mà chú không hợp với tụi này đâu. Chú nhìn chú kìa, áo quần sạch sẽ, nói năng nhẹ nhàng. Tụi này sống kiểu này đã quen rồi. Chú mà ở lại, chỉ có chết. Thôi, chú đi đi, kẻo tụi nó làm chú bị thương thì khổ.”

Minh cúi đầu, hai hàng nước mắt lăn dài. Anh hiểu rằng, cái phước của anh và của họ cách xa nhau quá. Anh không thể ở lại. Anh quay gót, bước ra khỏi con hẻm, lòng nặng trĩu. Ba năm sau, người ta gặp lại Minh, áo quần rách te tua, đôi dép mất một chiếc, mặt mày tiều tụy. Anh kể: “Con cũng ráng độ chúng sinh, mà nói tới đâu người ta chửi tới đó. Có nơi người ta cho miếng cơm ăn, có nơi người ta không cho miếng nào. Cuối cùng, chẳng có kết quả gì.”

Nhưng cũng có một vị khác, cũng từng bước vào cái xóm ấy. Vị ấy đã trải qua tám hạnh đầu của Bồ Tát Phổ Hiền: lễ kính chư Phật, xưng tán Như Lai, quảng tu cúng dường, sám hối nghiệp chướng… Suốt nhiều kiếp, vị ấy đã tích lũy phước đức vô lượng. Khi vị ấy bước vào xóm, người ta nhìn mặt vị ấy, tự nhiên thấy thương, thấy quý. Vị ấy không cần nói nhiều, chỉ cần đứng đó, mọi người đã kéo đến, hỏi han, nghe lời. Chỉ trong ba năm, vị ấy đã cất được ba ngôi chùa, có đến năm ngàn đệ tử.

Minh ngồi dưới gốc cây, nhìn lên trời, thở dài. Anh nhận ra rằng, thiếu phước thì đừng mơ ước độ chúng sinh. Phước không đồng, không thể gần nhau. Và cái hạnh “hằng thuận chúng sinh” không phải là chiều theo họ một cách mù quáng, mà là phải có đủ phước, đủ trí, đủ dũng cảm để tự mình hạ mình xuống, sống như họ, nói như họ, để mở một con đường vào cõi lòng họ. Nhưng trước hết, phải có phước. Phước từ đâu? Từ nơi Phật. Tám hạnh đầu là để đào phước nơi Phật, đến hạnh thứ chín mới đủ sức quay lại với chúng sinh.

Minh đứng dậy, phủi bụi trên áo. Anh biết mình còn phải đi một chặng đường dài. Nhưng ít nhất, anh đã hiểu ra một điều: muốn thuận chúng sinh, trước hết phải thuận Phật.

Ý nghĩa câu chuyện

Bồ Tát muốn độ chúng sinh phải có đủ phước đức từ tám hạnh đầu (lễ kính, xưng tán, cúng dường, sám hối…). Thiếu phước thì không thể đến gần chúng sinh, vì phước khác nhau sẽ tạo khoảng cách. Hạnh “hằng thuận chúng sinh” là hạnh thứ chín, đòi hỏi Bồ Tát phải tự mình hạ mình, chiều theo hoàn cảnh và căn cơ của chúng sinh, nhưng trước hết phải có phước mới làm được.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang