Biết và Làm

Trong một buổi chiều tĩnh lặng, giữa những ngọn nến lung linh và hương trầm thoang thoảng, một vị thầy ngồi trước đại chúng, ánh mắt từ bi nhìn xuống từng gương mặt đang chăm chú lắng nghe. Không khí trong giảng đường đầy ắp sự tĩnh lặng, chỉ còn tiếng thầy trầm ấm vang lên, từng lời như thấm vào tâm can mỗi người.

Thầy bắt đầu câu chuyện: “Có một người kia, ngồi thiền rất tinh tấn, ngày đêm miệt mài, nhưng mãi không vào định được. Anh ta đến hỏi tôi: ‘Thưa thầy, sao con ngồi thiền mãi mà không vào định?’ Tôi nhìn anh, thấy rõ nỗi khổ đang chất chứa trong lòng, và tôi nói: ‘Việc vào định của một người không chỉ là chuyện riêng của người đó, nó liên quan đến toàn bộ đạo Phật, đến cái duyên chung của Phật pháp.’ Anh ta ngạc nhiên, mắt mở to, không hiểu tại sao việc tu của mình lại ảnh hưởng đến cả một hệ thống lớn như vậy.”

Vị thầy dừng lại một chút, để câu nói thấm sâu vào tâm trí mọi người. Rồi thầy tiếp tục: “Cũng như một người muốn xây nhà, trước hết phải biết kiểu dáng, vật liệu, chi phí. Người chủ nhà biết sơ sơ, nhưng người thầu khoán biết nhiều hơn, còn kiến trúc sư thì biết tất cả. Cái biết càng sâu, việc làm càng tốt. Trong đạo cũng vậy, muốn tu thiền, phải biết thiền là gì, phải chuẩn bị từ đạo đức, từ tụng kinh, ăn chay, giúp đỡ, hy sinh, rồi mới đến thiền định. Đừng vội vàng, vì thiền là đỉnh cao, cần sự chuẩn bị kỹ lưỡng.”

Thầy kể tiếp: “Có một lần, tôi đọc kinh Nikaya, thấy Phật dạy quán thân này từ lúc sinh ra, lớn lên, già nua, cho đến khi chết, sình trương, thú chim ăn, tan thành tro bụi. Tôi ngạc nhiên, sao Phật lại tả tỉ mỉ đến thế? Nhưng sau nhiều năm tu tập, tôi mới thấm thía: chính cái biết sâu sắc về thân vô thường ấy đã là tu, là làm. Biết thân hư giả, tức là đang phá chấp thân, là nền tảng của mọi công hạnh.”

Rồi thầy chuyển sang một câu chuyện khác, về một người đàn ông trung niên, từng sống buông thả, chạy theo những cuộc vui, bỏ bê vợ con. Một hôm, sau khi nghe pháp, anh ta sực nhớ lại quãng đời tuổi trẻ phí hoài, nhìn vợ con với đôi mắt đầy thương yêu và hối hận. “Lúc đó, anh ta biết lỗi mình, và cái biết ấy chính là sự chuyển hóa. Hối hận kéo dài, nhưng chính nó làm tội lỗi tiêu tan dần. Chư Phật chứng giám cho tâm hối hận ấy, và từ từ, anh ta vượt qua được lỗi lầm.”

Thầy nhìn quanh, giọng trầm xuống: “Có những người, vì hiểu lầm, đã xúc phạm đến người tu, coi thường họ. Nhưng đến khi hiểu đạo, họ nhận ra lỗi lầm, hối hận suốt ba năm, và tội của hai mươi năm trước được xóa sạch. Biết lỗi là đã làm, đã tạo công đức, đã vượt qua chấp trước.”

Cuối cùng, thầy kết luận: “Biết và làm không phải lúc nào cũng tách rời. Có những điều, biết tức là làm. Như khi nhận ra lòng ganh tỵ, tham vọng, hay sự vô tâm với cha mẹ, chính cái biết ấy đã là bước đầu của sự chuyển hóa. Hãy chuẩn bị kỹ, biết sâu, rồi làm sẽ tự nhiên thành tựu.”

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhấn mạnh rằng biết và làm không phải là hai thứ tách biệt. Biết sâu sắc, chân thật về bản chất vô thường của thân, về lỗi lầm của mình, chính là đã làm, đã tu. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi hành động là chìa khóa thành công, và tâm hối hận chân thành có thể tiêu trừ nghiệp chướng, đưa con người đến giác ngộ.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang