Bí quyết của một đời tu

Nắng trưa chiếu xuyên qua tán lá bưởi, rải những vệt sáng nhảy múa trên nền sân gạch chùa. Trong phòng làm việc nhỏ, một người đệ tử đang sắp xếp lại đống hồ sơ tabindex thì tiếng điện thoại đổ chuông. Anh nhấc máy, nghe giọng người anh trai ở đầu dây bên kia, gấp gáp, đầy hy vọng.

"Em ơi, cho cháu vào chùa học khóa đạo đức mùa hè được không? Chính khóa học thầy giảng ấy. Nhà anh chị comparisons" p>

"Được, anh cứ gửi lên." Anh đáp gọn lỏn, nhưng trong lòng thì khác. Ngay khi tắt máy, một luồng cảm xúc ấm áp, cuồn cuộn, trỗi dậy. Anh hình dung gương mặt nhỏ nhắn của đứa cháu, cái dáng tinh nghịch, đôi mắt trong ngây thơ. Tự nhiên, anh thấy mình phải lo cho nó. Phải sắp xếp phòng ngủ tốt nhất, phải dặn nhà bếp nấu những món nó thích, phải theo dõi sát sao nó học hành thế nào. Tất cả những suy nghĩ ấy ào đến, tự nhiên như hơi thở, không cần ai dạy bảo.

Tối hôm đó, sau buổi giảng pháp, anh đệ tử tìm đến vị thầy. Giữa không gian tĩnh mịch, chỉ có ánh đèn dầu leo lét và mùi trầm khói thoang thoảng, anh thưa: "Thưa thầy, bình thường con nghĩ mình không bám chấp gì với gia đình. Nhưng hôm nay nhà anh con gọi điện, nhờ con lo cho cháu vào học hè. Ngay lập tức trong lòng con cuồn cuộn lên một sự lo lắng, thiên vị cho nó. Con tự hỏi, ở đâu ra cái cảm xúc này, mạnh mẽ đến vậy, nó cứ trỗi dậy không kiểm soát được."

Vị thầy nhìn anh, ánh mắt trầm tĩnh. "Cảm xúc đó là bản năng tự nhiên của con người đối với tình máu mủ ruột thịt. Đối với người tại gia, yêu thương gia đình, vợ con, cha mẹ, cháu chắt, đó là đạo đức. Xã hội ca ngợi, coi đó là người biết sống, biết hiếu thuận, biết thương yêu. Nhưng khi bước vào con đường xuất gia, tất cả những tình cảm ấy trở thành chướng ngại. Nó là sự thiên vị, là sự hẹp hòi. Người xuất gia phải vượt qua tình cảm đó, để có thể yêu thương tất cả chúng sinh như nhau."

Anh đệ tử nghe mà lòng như có gì đó vỡ òa. Một sự thật cay nghiệt, nhưng sáng rõ. Cái mà xã hội gọi là đạo đức cao đẹp, trên con đường tu tập, lại chính là rào cản lớn nhất. "Thưa thầy, để thấy được điều đó, có phải..." anh ngập ngừng.

"Phải là bậc thượng căn thượng trí mới thấy được," vị thầy nói tiếp, giọng trầm trầm. "Phải nhìn thấy được bản chất cuộc đời này là đau khổ. Chỉ khi thấy rõ khổ đế, con mới khát khao giải thoát. Chứ miệng nói "con tu để giải thoát" ai cũng nói được, nhưng thấm thía được chữ "giải thoát" thì không phải ai cũng làm được. Phải là bậc đại căn, nhiều đời tu tập, mới nhìn thấy được cái "lật ngược" vấn đề như vậy. Từ một bản năng yêu thương gia đình vốn được coi là đạo đức, nay phải nhận ra nó chính là chướng ngại của sự tu hành."

Anh đệ tử ngồi đó, lặng im. Bên ngoài, tiếng dế mèn bắt đầu rộn rã. Anh nghĩ đến đứa cháu, đến gia đình anh trai, đến tất cả những người thân ruột thịt. Tình yêu ấy vẫn còn đó, nguyên vẹn, ấm áp. Nhưng từ giờ trở đi, khi nhìn thấy nó, anh sẽ biết rằng đằng sau sự ấm áp ấy là một sợi dây vô hình, buộc chặt anh vào vòng luân hồi, vào biển khổ. Nhận ra điều đó, không phải để dập tắt tình yêu, mà để chuyển hóa nó, mở rộng ra, thành tình thương bao la hơn, bình đẳng hơn, dành cho tất cả chúng sinh.

Anh chắp tay, cảm ơn thầy, rồi bước ra khỏi phòng. Ánh trăng đã lên cao, soi sáng con đường nhỏ dẫn về tịnh thất. Bước chân anh chậm lại, nhẹ nhõm hơn, nhưng cũng nặng trĩu hơn.Nhẹ **vì đó là** anh vừa tìm được ánh sáng soi đường. Nặng **vì đó là** anh biết con đường phía trước còn dài, và mỗi bước đi, anh phải luôn nhớ để không lạc vào rừng tà kiến, phải luôn khiêm tốn, luôn tác ý đúng đắn, để xây dựng cho mình một tâm hồn đạo đức thánh thiện, sẵn sàng cho hành trình giải thoát và độ sinh.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhấn mạnh rằng để tu hành đúng hướng và đạt được mục đích giải thoát giác ngộ, người hành giả cần có cái nhìn "lật ngược" về bản chất cuộc đời và các giá trị đạo đức thông thường. Những tình cảm gắn bó với gia đình, dù được xã hội tôn vinh là đạo đức, trên con đường tu tập lại là những chướng ngại cần được nhận ra và chuyển hóa. Chỉ bậc thượng căn với trí tuệ sâu sắc mới thấy được điều này, bởi nó đòi hỏi khả năng nhận ra bản chất khổ đau của kiếp người và khát khao mãnh liệt hướng đến sự giải thoát thực sự.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang