Bẫy Ngọt Của Lời Khen Và Sự Giàu Có

Ánh nắng chiều tà hắt những vệt vàng nhạt lên bức tường rêu phong của ngôi chùa nhỏ. Tiếng chuông ngân vang cuối cùng cũng tắt hẳn, để lại khoảng không gian tĩnh mịch bao trùm lấy sân chùa. Trong bóng tối dần buông, có hai hình bóng đang ngồi đối diện nhau, mỗi người mang trong lòng một nỗi niềm riêng biệt, nhưng đều chung một điểm mù: họ đã lạc lối giữa mê cung của Nhân và Quả.

Người thứ nhất là Minh, một phật tử trẻ tuổi, vừa mới nhận được lời khen ngợi từ mọi người trong xóm sau ba năm nghiêm túc trì giới và làm việc thiện. Gương mặt anh rạng rỡ, đôi mắt lấp lánh niềm tự hào khi nhớ lại những tràng pháo tay và ánh mắt ngưỡng mộ của hàng xóm. Anh nghĩ thầm: "Mình đã thành công rồi. Mình đã có uy tín."

Người thứ hai là Hùng, một doanh nhân giàu có nhờ sự cần cù và tiết kiệm suốt mười năm qua. Giờ đây, ngồi trong chiếc xe hơi sang trọng, anh cảm thấy mình đã nắm giữ bí quyết của sự thịnh vượng: tìm kiếm những mối quan hệ tốt đẹp để được giúp đỡ.

Minh đứng dậy, phủi bụi trên áo, quay sang nói với vị sư phụ già đang quét lá bên cạnh:

"Thưa thầy, con thấy mình đã đi đúng đường. Bây giờ ai cũng quý mến con, tin tưởng con. Con chỉ cần giữ cái tiếng thơm này là đủ, phải không ạ?"

Vị sư phụ dừng chổi, nhìn Minh bằng ánh mắt dịu dàng nhưng đầy lo âu. Ông chậm rãi đáp:

"Con ơi, con đang nhầm lẫn tai hại. Cái tiếng khen, cái uy tín đó là 'Quả'. Nó xuất hiện vì con đã gieo 'Nhân' tốt lành trong ba năm qua: nghiêm túc tu tập, giúp đỡ mọi người. Nhưng nếu bây giờ con chỉ sống vì cái quả đó, bám víu vào lời khen, thì con sẽ quên mất cái nhân. Khi con không còn tu tập chân thật, chỉ diễn kịch để giữ thể diện, cái quả đó sẽ tan biến như sương sớm."

Cùng lúc đó, ở một góc khác của cuộc đời, Hùng đang gọi điện thoại cho đối tác cũ. Giọng anh đầy vẻ kiêu hãnh:

"Anh Hai à, em nghe nói anh sắp mở dự án lớn. Em muốn hợp tác. Em biết anh thích làm ăn với người có địa vị, và em hiện đang rất nổi tiếng trong giới kinh doanh."

Đối tác im lặng một hồi lâu, rồi thở dài:

"Hùng à, trước đây tôi giúp cậu vì thấy cậu siêng năng, chịu khó, đáng tin cậy. Đó là cái 'Nhân' của cậu. Nhưng dạo này, tôi thấy cậu chỉ chăm chăm vào việc khoe khoang thành tích, lười biếng lao động thực tế, và chỉ tìm cách lợi dụng người khác. Cậu đã bỏ quên cái gốc rễ. Tôi e rằng chúng ta không thể hợp tác nữa."

Hùng sững sờ, bàn tay cầm điện thoại run rẩy. Anh không hiểu tại sao bỗng nhiên cánh cửa cơ hội đóng sầm lại trước mặt. Anh cứ ngỡ rằng sự giàu có và danh vọng là đích đến cuối cùng, là bảo chứng cho tương lai. Anh đâu biết rằng, khi anh ngừng tích lũy cái nhân (sự cần cù, trung thực) và chỉ hưởng thụ cái quả (tiền bạc, danh tiếng), thì cái quả đó bắt đầu thối rữa.

Trở lại với Minh, vài tháng sau, những lời khen thưa dần. Người ta bắt đầu xì xào khi thấy anh vắng mặt trong các buổi sinh hoạt cộng đồng, hay khi anh tỏ ra khó chịu nếu bị góp ý. Uy tín của anh sụp đổ nhanh chóng, để lại sự cô đơn và thất vọng. Còn Hùng, doanh nghiệp của anh bắt đầu gặp trục trặc, đối tác rời bỏ, và anh rơi vào cảnh nợ nần chồng chất, khóc thương cho sự sụp đổ của đế chế mà anh từng nghĩ là vĩnh cửu.

Trong đêm khuya thanh vắng, cả hai đều nhận ra bài học đau đớn: Họ đã đánh đổi cái gốc rễ vững chắc để lấy những trái ngọt giả tạo, và cuối cùng, cả cây lẫn trái đều khô héo.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học cốt lõi nằm ở thái độ đúng đắn đối với Nhân và Quả. Nhiều người thường mắc sai lầm khi đạt được một kết quả tốt đẹp (như giàu có, danh vọng, lời khen) thì liền bám víu vào đó, coi nó là mục đích cuối cùng và ngừng nỗ lực vun đắp nguyên nhân (sự tu tập, tính cần cù, lòng chân thành). Khi chỉ sống vì cái quả mà quên mất cái nhân, những điều tốt đẹp sẽ dần biến mất. Người đệ tử Phật hoặc người thành công thực sự phải luôn hướng tâm về sự vô tận, tiếp tục tích lũy cái nhân lành ngay cả khi quả báo đã chín muồi, không được thỏa mãn hay dừng lại ở những thành tựu hữu hạn.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang