Bảy lần xuất gia

Buổi trưa hè oi ả, nắng như đổ lửa xuống con đường mòn ngoằn ngoèo dẫn vào tịnh xá Kỳ Viên. Một người đàn ông dắt con bò mệt mỏi bước đi, mồ hôi chảy ròng ròng trên khuôn mặt đen sạm vì nắng gió. Anh ta tên là Chitaha, một nông dân sống ở ngoại thành Xá Vệ. Suốt từ sáng sớm, anh đã lặn lội khắp các khu rừng để tìm con bò bị lạc, và bây giờ, khi đã tìm được nó, bụng anh đói cồn cào.

Chitaha vốn không phải là người nghèo khổ, nhưng cũng chẳng giàu có gì. Anh có một mái nhà tranh, một cánh đồng nhỏ, một người vợ hay cau có và vài đứa con. Đời sống của anh xoay quanh những luống cày, những hạt giống và bầy bò. Anh chưa từng nghĩ đến chuyện đi tu, chưa từng mơ đến một cuộc sống khác. Nhưng hôm nay, khi đói và mệt, anh vô tình đi ngang qua tịnh xá, nơi các vị tỳ kheo đang thọ trai.

Anh đứng lại, nhìn vào bên trong. Các vị tỳ kheo ngồi nghiêm trang, điềm đạm, từng muỗng cơm được đưa lên một cách chậm rãi, thanh tịnh. Mùi thức ăn thơm phức bay ra, khiến bụng anh sôi lên. Anh nuốt nước bọt, nhưng không dám bước vào xin. Anh chỉ đứng đó, nhìn, và thèm.

Một vị tỳ kheo già nhìn thấy anh. Ông mỉm cười hiền hậu, đứng dậy, lấy một phần thức ăn dự phòng mà chư tăng luôn để sẵn theo lời Phật dạy – phòng khi có người bất ngờ đến. Ông bưng bát cơm ra tận cửa, đưa cho Chitaha.

“Này con, hãy ăn đi. Con đói lắm rồi phải không?”

Chitaha nhận bát cơm, hai tay run run. Anh ăn ngấu nghiến, vừa ăn vừa nhìn các vị tỳ kheo. Họ hiền lành, không phải vất vả cực khổ như anh, mà lại có cơm ngon như vậy. Anh thấy lòng mình xao xuyến.

“Thưa thầy… đi tu có dễ không ạ?” – Anh hỏi, giọng ngập ngừng.

Vị tỳ kheo nhìn anh, mỉm cười: “Phát tâm tu thì cho tu. Chỉ cần con có lòng.”

Chitaha không nghĩ ngợi gì nhiều. Anh gửi con bò lại nhờ người mang về, rồi ở lại tịnh xá. Cạo đầu, đắp y, xuất gia. Mọi việc diễn ra nhanh đến mức anh cũng không ngờ.

Nhưng chỉ được nửa tháng, anh bắt đầu thấy nhớ. Nhớ vợ, nhớ con, nhớ cánh đồng, nhớ bầy bò, nhớ những hạt giống vừa gieo. Anh trằn trọc không ngủ được. Cuối cùng, anh lén lén chào các thầy rồi bỏ về.

Về nhà, anh lại cày bừa, làm lụng. Nhưng vợ anh mắng chửi om sòm. Anh nhớ lại đời sống ở chùa: các thầy đi đứng điềm đạm, ngồi thiền, nghe kinh, có một cái gì đó thiêng liêng mà anh không tìm thấy ở cánh đồng. Thế là anh lại lén vợ, cuốn y ra đi.

Lần này, anh ở được một tháng. Rồi lại nhớ vợ, nhớ con, nhớ nhà. Anh lại về.

Cứ như vậy, anh đi ra đi vào, xuất gia rồi hoàn tục, tổng cộng sáu lần. Mỗi lần, các vị tỳ kheo đều nhận anh trở lại, dù có chút ngán ngẩm. Họ nghĩ: “Chắc lần này cũng như mấy lần trước, được ít bữa lại bỏ.”

Nhưng đến lần thứ bảy, có một điều khác lạ. Anh đang cày ruộng giữa trưa, bỗng nhiên lòng anh dậy lên một nỗi nhớ chùa da diết, mãnh liệt, như có ai đó thôi thúc từ bên trong. Anh nhìn người vợ đang ngái ngủ trong nhà – bà ta xồ xề, bẩn thỉu, không còn gì hấp dẫn. Anh nhìn cánh đồng, nhìn bầy bò – tất cả đều tạm bợ, vô thường. Một ý nghĩ xuyên thấu tâm can anh: “Thế gian là vô thường, chỉ có đạo giải thoát là đáng quý.”

Anh chụp lấy cái y, đâm đầu chạy. Bà mẹ vợ thấy vậy, kêu giật lại: “Ê, mày đi đâu? Bỏ vợ bỏ con à?”

Chitaha không ngoảnh đầu. Anh chạy thẳng, chạy như bay về phía tịnh xá. Trên đường đi, tâm anh dán chặt vào đề mục “thế gian là vô thường”. Anh suy nghĩ, nhiếp tâm, nhiếp tâm chặt chẽ. Khi bước gần tới cổng tịnh xá, anh chứng luôn quả vị Tu-đà-hoàn (sơ quả).

Khi anh vào xin xuất gia lần thứ bảy, các vị tỳ kheo nhìn thấy mặt anh là đã ngán. Một vị nói: “Sao xin tu nữa hả? Kỳ này được mấy ngày?”

Chitaha cúi đầu, giọng điềm tĩnh lạ thường: “Bạch các tôn giả, kỳ này con ở luôn.”

Các vị tỳ kheo nhìn nhau, lắc đầu. Họ không hy vọng gì nhiều. Nhưng lần này, anh quyết tâm tu hành. Chỉ hơn mười ngày sau, anh chứng quả A-la-hán, trở thành một vị trưởng lão uy nghi, điềm đạm, đầy đủ oai nghi.

Các vị tỳ kheo ngạc nhiên hỏi: “Sao kỳ này anh không về nữa? Anh tu ổn định thế?”

Chitaha mỉm cười, không nói mình đắc đạo. Anh chỉ đáp: “Con đã hiểu bản chất thế gian là tạm bợ, vô thường. Chỉ có đạo giải thoát là đáng quý. Vì vậy, con tu ổn định.”

Các vị tỳ kheo thấy câu trả lời vững vàng, bèn đến hỏi Phật. Đức Phật mới kể lại nhân duyên xa xưa: Vào thời một vị Phật quá khứ, Chitaha cũng là một vị tu hành. Khi ấy, có một người huynh đệ đồng đạo đến tâm sự muốn hoàn tục. Chitaha đã nói: “Ừ, thôi anh không tu được thì về đi.” Chính vì câu nói đồng tình ấy, ông đã phải chịu quả báo xuất gia rồi hoàn tục đến sáu lần, và lần thứ bảy mới đắc đạo.

Đức Phật dạy: “Mọi ý niệm, mọi lời nói đều có nhân quả. Đồng tình với người bỏ đạo cũng là tạo nghiệp khiến mình phải trải qua những lần bỏ đạo như vậy.”

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta về luật nhân quả tinh vi: mỗi lời nói, mỗi ý nghĩ đồng tình với việc bỏ đạo, bỏ thiện đều để lại dấu ấn trong tâm thức, khiến ta phải trải qua những khó khăn trên đường tu. Đồng thời, câu chuyện cũng cho thấy thiện căn sâu dày từ nhiều đời có thể giúp ta vượt qua mọi trở ngại, nhưng phải biết tinh tấn, không để những ý nghĩ tạm bợ dẫn dắt. Hãy luôn cẩn trọng với từng lời nói, từng ý niệm của mình.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang