Bảy đời đói khát của trưởng lão Losaka

Nắng trưa đổ lửa xuống con đường làng, bụi đất khô cong vênh dưới bước chân người khất sĩ. Một đứa bé gầy còm, bụng đói meo, ngồi co ro bên gốc cây, đôi mắt thẫn thờ nhìn những hạt cơm rơi vãi trên sàn nước. Người ta đi ngang, kẻ liếc nhìn rồi lảng đi, không ai dám lại gần vì sợ cái vận xui đeo bám đứa trẻ ấy. Bỗng từ xa, một vị sa môn khoan thai bước tới, ánh mắt hiền từ như nước hồ thu. Đó là ngài Xá Lợi Phất, đại đệ tử của Đức Phật, đang trên đường hoằng hóa.

Ngài dừng lại trước mặt đứa bé, cúi xuống nhìn nó thật lâu. Đứa bé rụt rè, hai tay ôm chặt bụng, môi khô nứt nẻ. Ngài hỏi:

"Cha mẹ con đâu?"

Đứa bé cúi đầu, giọng nghẹn lại:

"Thưa thầy, con không có cha mẹ. Họ bỏ con vì con mang lại xui xẻo cho cả làng."

Ngài Xá Lợi Phất khẽ thở dài, bàn tay dịu dàng đặt lên đầu đứa bé:

"Con có muốn xuất gia không?"

Đứa bé ngước lên, mắt long lanh:

"Thưa thầy, ai lại nhận một kẻ khốn khổ như con chứ?"

"Ta sẽ nhận con."

Ngài dẫn đứa bé về tinh xá, cho nó làm lễ xuất gia, đặt pháp danh là Losaka. Từ đó, chú bé trở thành sa di nhỏ nhất trong chúng, ngày ngày theo thầy học kinh, ngồi thiền, quét lá, hái thuốc. Dù cuộc sống khổ hạnh, chú vẫn tinh tấn không ngừng. Năm tháng trôi qua, Losaka lớn lên, trở thành một tỳ kheo nghiêm trì giới luật, tu hành miên mật. Cuối cùng, ngài chứng quả A La Hán, thoát khỏi mọi phiền não, nhưng vẫn còn một nghiệp dư phải trả.

Dù đã chứng quả, dù thân tâm thanh tịnh, nhưng từ ngày xuất gia cho đến lúc nhập diệt, trưởng lão Losaka chưa từng được ăn một bữa no. Mỗi khi đi khất thực, hễ ngài đứng trước cửa nhà nào, người ta lại nhìn thấy bình bát của ngài đầy ắp thức ăn, không còn chỗ để đựng thêm, nên họ đành mời ngài đi chỗ khác. Có khi ngài vừa đưa bát ra, người chủ nhà lại khéo léo nói:

"Thầy để phần cho các vị khác, bát thầy đã đầy rồi."

Ngài hiểu, nhưng không nói gì, chỉ lặng lẽ ôm bát quay đi. Có những ngày ngài nhịn đói hoàn toàn, chỉ uống nước lã qua bữa. Thân thể ngài ngày càng hao mòn, da bọc xương, nhưng tâm ngài vẫn an nhiên, không một lời oán trách. Ngài biết rõ nhân duyên của mình, biết rằng nghiệp xưa phải trả, nên chỉ lặng lẽ chấp nhận.

Một hôm, ngài Xá Lợi Phất, bổn sư của ngài, đang trong thiền định bỗng thấy được duyên lành của đệ tử mình sắp mãn. Ngài biết trưởng lão Losaka sắp nhập niết bàn, mà vẫn chưa được một bữa ăn no. Thương đệ tử, ngài liền đích thân dắt trưởng lão đi khất thực vào thành Xá Vệ. Nhưng lạ thay, dù là bậc đại trưởng lão nổi tiếng, được cả thành kính ngưỡng, hôm ấy ngài Xá Lợi Phất đi cùng trưởng lão Losaka mà không một ai cúng dường. Người ta chỉ nhìn rồi lảng đi, như có một bức tường vô hình ngăn cách.

Ngài Xá Lợi Phất bảo:

"Hiền giả hãy về tinh xá trước, ta sẽ xin thức ăn mang về cho."

Trưởng lão Losaka vâng lời, quay về ngồi trong phòng, lặng lẽ chờ đợi. Ngài Xá Lợi Phất đi khất thực, xin được rất nhiều thức ăn ngon, rồi nhờ một vị tỳ kheo khác mang về cho đệ tử. Nhưng trên đường về, vị tỳ kheo ấy bỗng quên mất, không hiểu sao lại đi lạc, không bao giờ đến được phòng trưởng lão. Ngài Xá Lợi Phất về đến nơi, hỏi thăm mới hay thức ăn không đến tay đệ tử. Ngài lặng người, đau xót vô cùng.

Không còn cách nào khác, ngài Xá Lợi Phất dùng thần thông, biến mất khỏi tinh xá, hiện ra trước vua Ba Tư Nặc, xin một chiếc bánh. Trời đã xế chiều, không phải giờ thọ trai, nhưng vua vẫn trân trọng dâng bánh. Ngài cầm chiếc bánh, biến mất, hiện về phòng trưởng lão Losaka, đưa bát bánh cho ngài:

"Hãy ăn đi, ta giữ tay để bánh không biến mất."

Trưởng lão Losaka đón lấy, hai tay run run, mắt rưng rưng. Ngài ăn chiếc bánh ấy trong nước mắt, lần đầu tiên sau bao nhiêu kiếp sống, ngài mới được ăn một bữa no. Ăn xong, ngài ngồi kiết già, an nhiên nhập niết bàn. Đức Phật đứng bên cạnh, chứng kiến, rồi bảo các tỳ kheo:

"Hãy hỏa táng thân ngài, xây tháp thờ xá lợi."

Các vị tỳ kheo thắc mắc, bạch hỏi Đức Phật:

"Bạch Thế Tôn, vì nhân duyên gì mà trưởng lão Losaka lại chịu cảnh đói khát suốt đời như vậy?"

Đức Phật lặng nhìn ngọn lửa hỏa táng, rồi kể lại câu chuyện quá khứ. Vào thời Đức Phật Ca Diếp, trưởng lão Losaka là một vị tỳ kheo trụ trì một tinh xá nhỏ ở một làng quê. Ông là người nhân hậu, hiền lành, giữ giới nghiêm cẩn, được một vị điền chủ trong làng hết lòng cúng dường. Một hôm, có một vị tỳ kheo đã chứng quả A La Hán đi ngang qua, vào tinh xá xin nghỉ. Vị điền chủ thấy dung mạo của vị khách đáng kính quá, liền phát tâm cúng dường cơm trưa, rồi ngỏ lời:

"Chiều con sẽ đến tinh xá nghe pháp."

Đến chiều, vị điền chủ mang hương hoa đến, đảnh lễ vị trụ trì và vị khách, rồi thỉnh cả hai thầy ngày mai về nhà thọ trai. Khi vị điền chủ ra về, vị tỳ kheo trụ trì bỗng khởi lên tâm đố kỵ:

"Trước đây ông ấy chỉ cúng dường mình ta, bây giờ có ông khách này đến, tâm ông ấy đã phân tán. Ta phải tìm cách cho ông khách này đi khỏi."

Vị A La Hán kia biết được tâm niệm ấy, nhưng không nói gì. Sáng hôm sau, vị trụ trì giả vờ đến gõ cửa phòng khách, nhưng không muốn cho vị khách nghe, rồi một mình ôm bát đi đến nhà vị điền chủ. Vị A La Hán hiểu rõ, liền đắp y, cầm bát, bay lên hư không, đi khỏi nơi đó. Khi đến nhà vị điền chủ, vị trụ trì thấy vị khách không đến, vị điền chủ hỏi:

"Thưa thầy, còn vị tỳ kheo khách hôm qua đâu rồi?"

"Ông ấy còn ngủ chưa dậy, chắc trưa qua ăn đồ ở nhà ông chưa tiêu hóa."

Vị điền chủ tin lời, gói thức ăn kỹ càng, gửi về cho vị khách. Vị trụ trì mang gói thức ăn về, giữa đường thấy một đống lửa đang cháy, ông liền đổ hết thức ăn vào đó, rồi về tinh xá. Về đến nơi, ông không thấy vị khách đâu, mới giật mình:

"Hay là ông ấy đã chứng đạo, biết được tâm ta? Ta đã làm một việc quá sai trái!"

Ông hối hận, buồn rầu, dằn vặt, rồi chết. Vì tâm đố kỵ với bậc A La Hán và nghiệp đổ bỏ thức ăn cúng dường, ông phải chịu quả báo: bị thiêu đốt trong địa ngục suốt một ngàn năm, không một ngày ngừng nghỉ. Hết hạn địa ngục, ông sinh làm thân ngạ quỷ năm trăm kiếp, chỉ được ăn no đúng một lần với đồ ăn của một cái thai sảy. Bỏ thân ngạ quỷ, ông sinh làm thân chó năm trăm kiếp, chỉ được ăn một lần duy nhất là đồ ăn người ta mửa ra. Mãn hạn, ông được sinh làm người, nhưng vẫn bị đuổi đi khắp nơi vì mang lại xui xẻo. Đến đời cuối, ông sinh ra trong một làng chài, và chính là trưởng lão Losaka ngày nay.

Đức Phật kết luận:

"Vì nghiệp đố kỵ, vì khinh thường bậc chứng đạo, vì đổ bỏ thức ăn cúng dường, mà trải qua bao kiếp trưởng lão Losaka phải chịu đói khát. Dù đã chứng quả A La Hán, nghiệp dư vẫn không thể tránh khỏi. Các con hãy nhớ, đừng bao giờ khởi tâm đố kỵ, đừng bao giờ nói xấu, chê bai người khác, nhất là những bậc tu hành chân chính."

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về trưởng lão Losaka là một lời cảnh tỉnh sâu sắc về luật nhân quả. Một ý niệm đố kỵ nhỏ nhen, một hành động tưởng chừng vô hại như đổ bỏ thức ăn, nhưng vì đối tượng là bậc chứng đạo, lại tạo thành nghiệp báo khủng khiếp trải qua hàng ngàn kiếp. Dù tu hành tinh tấn, chứng quả A La Hán, vẫn không thể thoát khỏi quả báo đã gieo. Bài học lớn nhất: hãy luôn giữ tâm từ bi, không đố kỵ, không khinh chê bất cứ ai, nhất là những người tu hành. Mỗi lời nói, mỗi ý nghĩ đều là hạt giống, gieo nhân nào gặt quả nấy, không thể sai chạy.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang