Bát Không Của Như Lai

Buổi sáng ở làng Bà-la-môn Bancha, nắng lên vàng óng trên những mái tranh, tiếng chim hót lảnh lót trong vườn xoài. Bên bờ sông, mấy cô gái trẻ đang tắm, tiếng cười đùa văng vẳng hòa cùng tiếng nước chảy. Họ là những cô gái chất phác, lòng còn thơ ngây, chưa từng nghe pháp, nhưng trong sâu thẳm tâm hồn, họ mang một duyên lành đã gieo từ nhiều đời.

Đức Phật, với con mắt của bậc Đại Giác, thấy rõ những cô gái ấy có đủ duyên để chứng quả Tu-đà-hoàn nếu được nghe pháp. Ngài liền ôm bát đi vào làng khất thực. Nhưng khi Ngài vừa đặt chân đến đầu làng, ma vương đã hiện ra, đứng chặn đường, ánh mắt đầy mưu mô. Ma vương không thể đánh bại Phật bằng sức mạnh, nên hắn dùng thần thông tác động vào tâm trí của dân làng, khiến cho lòng kính tín vốn có của họ đối với các vị sa-môn bỗng nhiên bị che lấp, thay vào đó là sự lãnh đạm, dửng dưng.

Phật đi từ đầu làng đến cuối làng, từng ngôi nhà, từng cánh cửa, nhưng không một ai bước ra cúng dường, dù chỉ là một muỗng cơm. Những ánh mắt nhìn Ngài xa lạ, những cánh cửa khép kín. Trong bát của Ngài vẫn trống không, không một hạt cơm, không một miếng bánh. Đến khi ra khỏi làng, ma vương hiện ra, cười châm chọc:

“Này sa-môn Gotama, hôm nay đi khất thực mà không ai cho ngài một miếng ăn sao? Thật là thảm hại! Hay là ngài quay trở lại làng, biết đâu lần này ngài sẽ được cúng dường?”

Ma vương nói vậy, nhưng trong lòng hắn đang toan tính một việc ác hơn: hắn sẽ tác động vào tâm dân làng để họ châm chọc, chế giễu, làm nhục Phật, hạ uy tín của Ngài. Nhưng Đức Phật vẫn thản nhiên, đứng đó, bát không, tâm không. Ngài không hề dao động, không một chút bực bội hay tủi thân. Ngài chỉ mỉm cười từ bi nhìn ma vương, khiến hắn ta bối rối.

Đúng lúc đó, từ bờ sông, mấy cô gái tắm xong, tay xách áo, tay bưng bát nước, vừa đi vừa nói cười. Khi họ nhìn thấy Đức Phật đứng đó, tự nhiên trong lòng họ dâng lên một niềm kính trọng lạ thường. Họ quỳ xuống đảnh lễ Ngài, đôi mắt trong veo như vừa nhận ra một điều gì đó rất thiêng liêng. Ma vương thấy vậy, sắc mặt tái đi, hắn lùi dần rồi biến mất.

Một cô gái mạnh dạn lên tiếng, giọng còn ngập ngừng:

“Bạch Ngài, Ngài có vào làng khất thực chưa ạ? Sao con thấy bát của Ngài vẫn trống không?”

Đức Phật nhìn các cô với ánh mắt hiền từ, chậm rãi nói:

“Như Lai có vào làng khất thực, nhưng hôm nay không ai cúng dường. Tuy nhiên, này các cô, Như Lai sống mà không thấy có gì là của ta, không thấy có gì là ta. Vì vậy, tâm Như Lai lúc nào cũng an lạc, hoan hỷ, như các hàng thiên tử trên cõi trời.”

Nghe những lời ấy, các cô gái như chạm vào một chân lý sâu xa. Họ không hiểu hết ý nghĩa, nhưng trong lòng họ có một sự rung động kỳ lạ. Đức Phật liền thuyết thêm vài lời nữa, nhấn mạnh rằng sống trên đời, đừng nên chấp trước vào bất cứ thứ gì là “ta” hay “của ta”, vì tất cả đều vô thường, đều sinh diệt. Chính sự chấp trước ấy là nguồn gốc của mọi khổ đau.

Khi Ngài nói xong, bầu không khí như lắng đọng. Các cô gái nhìn nhau, rồi nhìn lại bát không của Phật, nhìn lại chính tâm mình. Bỗng nhiên, một cô gái trẻ nhất, đôi mắt long lanh, như vừa thấy một ánh sáng chiếu rọi, cô thốt lên:

“Con hiểu rồi! Tất cả đều không phải là ta, không phải của ta. Vậy thì còn gì để mà buồn, để mà giận, để mà lo sợ nữa!”

Nói xong, cô quỳ sụp xuống, nước mắt lăn dài trên má. Các cô khác cũng như được khai mở, tâm họ nhẹ nhàng, thanh tịnh, không còn vướng bận. Họ đều chứng được quả Tu-đà-hoàn, bước đầu trên con đường giác ngộ, trở thành những vị thánh đầu tiên của làng.

Từ đó, các cô gái ấy trở thành những người giáo hóa trong làng, giữ gìn tâm đạo cho mọi người. Còn Đức Phật, với bát không, đã mang lại cho họ một kho báu vô giá. Ngài không dùng thần thông để áp chế tâm ai, mà chỉ dùng lời dạy để mỗi người tự mình soi xét, tự mình chuyển hóa. Bởi vì, chỉ có sự tự giác mới đưa đến giác ngộ thật sự.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng: hạnh phúc thật sự không nằm ở việc có hay không có, mà nằm ở thái độ không chấp trước, không coi bất cứ thứ gì là “ta” hay “của ta”. Khi tâm không còn dính mắc, ta sẽ an lạc như chư thiên. Đồng thời, câu chuyện cũng cho thấy sự khác biệt giữa ma và Phật: ma dùng thần thông để điều khiển tâm người, còn Phật dùng lời dạy để người tự giác ngộ. Chúng ta phải cảnh giác với những tác động của ma vương trong đời sống, luôn giữ tâm tỉnh táo, vững niềm tin nơi Phật pháp, và tự mình tu tập, không ai tu thay cho mình được.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang