Bát cơm trống không và nụ cười của Ma Vương

Mặt trời vừa hé rạng trên những nóc nhà tranh của làng Bà La Môn Bancha. Sương sớm còn đọng lăn dài trên lá cỏ, gió đồng quê thổi qua mang theo mùi rơm rạ ẩm. Đức Phật bước đi chân trần trên con đường đất làng, bóng ngài dài in xuống nền cát mịn. Trên tay, ngài ôm chiếc bát khất thực bằng đất nung, chưa có một hạt cơm. Ngài đi từng nhà, dừng trước từng thềm, ánh mắt từ hòa nhưng vắng vẻ lạ thường. Trong làng vốn có thói quen tốt đẹp: hễ thấy vị sa môn ôm bát đi khất thực buổi sáng thì ai cũng cố cúng dường một chút. Thế mà hôm nay, chẳng một bàn tay nào với ra.

“Này thiện nam, xin hãy cúng dường một chút cho Như Lai.”

Ngài chỉ thầm nói trong tâm, nhưng chẳng ai đáp. Những cửa nhà khép im, tiếng chim chóc trên cành bỗng trở nên sắc lạnh. Ngài đi hết làng, bước ra khỏi ngõ cuối, chiếc bát vẫn trống không, không một miếng thức ăn.

Vốn dĩ, Đức Phật chẳng bao giờ đi đâu mà không có chủ đích. Ngài biết trong làng Bà La Môn Bancha này có vài cô gái đang có duyên lành, có thể chứng được sơ quả Tu Đà Hoàn nếu được hóa độ. Vì thế ngài mới một mình tìm đến, ôm bát khất thực để tạo duyên tiếp xúc. Nhưng khi ấy, các cô gái đều không có ở nhà, họ đi ra bờ sông tắm gội từ sớm. Thời gian trôi qua, nắng đã lên cao, mà cái duyên khất thực lại không thành.

Ma Vương vốn cứ bám theo phá Phật từ đêm ngài xuất gia, suốt cả cuộc đời giáo hóa. Lần này, nó tác động vào tâm người dân làng, khống chế tâm hồn họ, khiến chẳng ai nghĩ đến chuyện cúng dường dù chỉ một muỗng cơm. Quyền lực của ma chính là ở chỗ ấy: nó luồn vào tâm, làm người ta đổi tánh mà tự tưởng mình là tự nghĩ. Đức Phật đứng nơi đầu làng, nhìn chiếc bát không, lòng không một gợn sóng. Nhưng Ma Vương thấy thế thì hiện ra, miệng cười châm chọc, đôi mắt nó sáng lên vẻ đắc ý.

“Sa môn Gotama, sao hôm nay đi khất thực mà chẳng ai cho ngài ăn gì? Bát trống không thế này, chẳng khác nào vừa ăn cướp vừa la làng!”

Phật mỉm cười, ánh mắt vẫn phẳng lặng như hồ thu. Ma Vương tiến lại gần, giọng nửa mời mọc nửa gièm pha:

“Này Sa môn, vào lại làng đi, biết đâu lần này dân chúng sẽ cúng dường ngài cho.”

Phật lắc đầu nhẹ, nhưng Ma Vương đã đẩy ngài vào thế phải bước lại. Khi ngài quay về phía làng, Ma Vương thầm tác động vào tâm dân chúng, định sẽ làm họ châm biếm, chế giễu ngài để hạ uy tín. Thế nhưng, ngay lúc ấy, ở đầu làng, những cô gái từ sông về đã xuất hiện. Họ vừa tắm xong, áo còn ướt đẫm sương, tóc rủ xuống vai. Thấy Đức Phật đứng đó, tự nhiên lòng các cô khởi lên sự kính trọng sâu xa, không rõ vì sao. Họ quỳ xuống, năm vóc sát đất, đầu họ chạm vào bụi đường mịn.

“Dạ thưa ngài, ngài có vào làng con khất thực chưa mà sao thấy bát ngài trống không?”

Đức Phật nhìn các cô, giọng trầm ấm như nước suối:

“Như Lai có vào làng khất thực, nhưng không có ai cúng dường. Thế mà Như Lai sống mà không bao giờ thấy cái gì là của ta, cái gì là ta. Cho nên tâm Như Lai lúc nào cũng an lạc, hoan hỷ như những thiên tử trên cõi trời.”

Các cô gái ngẩng mặt, nước mắt bỗng ứa ra nhưng không phải vì buồn, mà vì một niềm vui thanh tịnh vừa vỡ òa trong lồng ngực. Ma Vương đứng bên cạnh, thấy thế thì lui dần, hình nó mờ đi như khói sương tan giữa trưa. Chỉ còn lại các cô và Phật. Ngài tiếp tục thuyết pháp vài câu, nhấn mạnh: đừng thấy cái gì là ta, đừng thấy cái gì là của ta. Lấy chính sự kiện bát không của mình mà dạy, các cô bất ngờ chứng Tu Đà Hoàn. Trong lòng họ, lần đầu tiên thấy được đạo lý thật sự, không phải chỉ nghe hiểu suông.

Điểm ngoặt của câu chuyện là ở chỗ ấy: Ma Vương tưởng đã thắng bằng quyền lực tác động tâm, nào ngờ các cô gái từ sông về đã trở thành mắt thần của chánh pháp. Phật không dùng thần thông ép họ kính mình, mà chỉ dùng lời dạy khiến họ tự giác. Các cô đứng dậy, bụng đói nhưng tâm no đầy hỷ lạc.

Sau khi chứng quả, chính các cô sẽ trở vào làng mà giáo hóa, giữ gìn tâm đạo cho những người dân còn lại – những người đang bị Ma Vương phủ mờ tâm trí. Đức Phật ôm bát không, bước đi, bóng ngài khuất dần sau lùm tre, để lại nơi bến sông một nhóm thiếu nữ đã thành thánh nhơn sơ quả. Từ đây, làng Bancha dù chậm nhưng sẽ đổi thay, bởi hạt giống giác ngộ đã nảy mầm từ chiếc bát trống không ấy.

Ý nghĩa câu chuyện

Ma Vương có quyền lực tác động vào tâm chúng sinh để ngăn cản việc tu hành, nhưng Đức Phật không dùng thần thông ép buộc mà chỉ dạy bảo để người tự giác. Sống không chấp ngã, không chấp pháp, tâm luôn an lạc như cõi trời; hễ chúng ta tu là bước ra khỏi lưới quyền lực của ma, nên phải tỉnh táo trước những xúi giục bỏ đạo.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang