Bàn tay Phật giữa mùi hôi tanh

Buổi chiều trong tịnh xá Kỳ Hoàn, nắng vàng nhạt trải dài trên mái lá. Gió thoảng qua mang theo một mùi gì đó nồng nặc, tanh tưởi, xộc thẳng vào khoang mũi khiến ai đi ngang cũng phải nhíu mày, vội vã bịt miệng rời đi. Từ phía nhà lá cuối khu rừng, nơi có một chiếc sạp tre kê sát hiên, tiếng rên khe khẽ nhưng dai dẳng vọng ra, hòa lẫn với tiếng ruồi nhặng vo ve thành một bản nhạc não nề. Đó là nơi trưởng lão Putigatta đang nằm, thân thể gầy còm chỉ còn da bọc xương, phủ đầy những mụn nhọt vỡ loét, rỉ máu và mủ, hôi thối đến mức không ai dám lại gần.

Trưởng lão Putigatta xuất gia từ thời trẻ, tinh tấn tu hành bao năm. Nhưng rồi một ngày, những nốt mụn nhỏ bắt đầu nổi lên khắp người. Ban đầu chỉ ngứa ngáy, sau đó lan rộng thành những khối u sưng tấy, đau đớn. Thuốc men thời bấy giờ không chữa được, các vị tỳ kheo trong chùa thay nhau chăm sóc, đủ loại thuốc nam thuốc bắc đắp vào, nhưng bệnh tình ngày càng trầm trọng. Những mụn nhọt vỡ ra, chảy máu mủ, rồi dòi bọ xuất hiện bò lúc nhúc trong các vết thương. Dòi ăn vi khuẩn, giúp làm sạch vết thương, nhưng với con mắt thường, cảnh tượng ấy thật ghê rợn. Cái mùi hôi thối bốc ra nồng nặc, lan khắp cả khu tịnh xá.

Lúc đầu, các huynh đệ còn kiên nhẫn, thay phiên nhau lau rửa, đút cho ngài từng thìa cháo. Nhưng bệnh tình ngày càng nặng, ngài không tự chủ được việc đại tiện, tiểu tiện, phải nằm một chỗ. Mùi hôi ngày càng không thể chịu nổi. Người ta làm một chiếc sạp tre, đưa ngài ra ngoài hiên cho thoáng, tiện việc dọn dẹp. Nhưng rồi, người đến thăm thưa dần, rồi không còn ai bén mảng tới. Mỗi người đều có việc riêng, đều né tránh cái mùi kinh khủng ấy. Trưởng lão nằm đó, cô độc, đau đớn, chỉ còn tiếng rên khe khẽ trong vô vọng.

Một buổi chiều, khi mặt trời đã khuất sau rặng núi, bóng một vị sa môn xuất hiện ở đầu con đường mòn dẫn vào tịnh xá. Đó là Đức Phật. Ngài khoan thai bước đến bên chiếc sạp tre, đôi mắt từ bi nhìn vị tỳ kheo đang run rẩy trong cơn đau. Ngài khẽ gọi: "Này Putigatta, ta đến thăm con." Trưởng lão mở mắt, thấy bóng dáng Thế Tôn, nước mắt chảy dài, không nói nên lời. Đức Phật quay sang bảo các tỳ kheo đi theo: "Hãy giúp ta đem nước nóng và một tấm vải sạch đến đây."

Các vị tỳ kheo vâng lời, nhưng khi đến gần, họ vẫn không khỏi nhíu mày, khẽ nghiêng người tránh mùi. Đức Phật không tỏ ra khó chịu, Ngài tự tay cởi tấm y bên ngoài của trưởng lão, đưa cho một vị tỳ kheo đem giặt. Rồi Ngài nhúng khăn vào nước nóng, nhẹ nhàng lau từng vết thương trên thân thể người bệnh. Từng cử chỉ thật chậm rãi, thật cẩn thận, như một người mẹ đang chăm sóc đứa con thơ. Ngài lau sạch từng mảng mủ, từng vết máu khô, rồi sai người giặt tấm nội y, phơi khô. Khi mọi thứ đã sạch sẽ, Ngài đích thân mặc lại y phục cho trưởng lão, chỉnh tề, trang nghiêm.

Trưởng lão Putigatta nằm đó, cảm nhận hơi ấm từ bàn tay của bậc Đạo Sư, lòng bỗng nhiên an tĩnh lạ thường. Cơn đau dường như tan biến, chỉ còn lại một niềm tin vững chãi. Đức Phật ngồi xuống bên cạnh, nhìn thẳng vào mắt người đệ tử đang hấp hối, rồi chậm rãi đọc bài kệ:

"Không bao lâu thân này
Sẽ nằm dài trên đất,
Bị vứt bỏ vô thức,
Như khúc cây vô dụng."

Âm thanh trầm ấm của Đức Phật như rót vào tâm hồn trưởng lão. Ngài nhận ra thân thể này chỉ là một khối vô thường, đau đớn rồi sẽ qua đi, chỉ có sự giải thoát mới là cứu cánh. Trong khoảnh khắc ấy, trưởng lão mỉm cười, đôi mắt sáng lên một niềm an lạc sâu thẳm. Ngài nhẹ nhàng trút hơi thở cuối cùng, ra đi trong thanh thản, không một chút luyến tiếc.

Các vị tỳ kheo đứng xung quanh đều kinh ngạc. Trước đó, họ còn nghe những tiếng rên đau đớn, bất an. Vậy mà chỉ sau khi được Đức Phật chăm sóc, nghe một bài kệ ngắn, trưởng lão đã mỉm cười ra đi, an nhiên tự tại. Họ thưa với Đức Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao một người đau khổ như vậy lại có thể chứng đạo và ra đi thanh thản đến thế?"

Đức Phật nhìn các vị tỳ kheo, giọng từ bi: "Này các con, đây là quả báo của nhiều kiếp xa xưa. Trưởng lão Putigatta trong một kiếp quá khứ từng là một thợ săn chim. Khi bẫy được chim, ông ta bẻ gãy cánh, bẻ gãy chân chúng để chúng không bay đi được, rồi nhốt trong giỏ, chờ bán dần. Nghiệp sát sinh ấy đã khiến thân này phải chịu cảnh bệnh tật khủng khiếp như con thấy. Nhưng trong cùng kiếp đó, ông ta đã gặp một vị Độc Giác Phật đi khất thực, khởi tâm hoan hỷ cúng dường và phát nguyện: 'Xin cho con được chứng quả vị như ngài.' Nhờ thiện căn đó, dù trải qua nhiều kiếp tu hành rồi bị đọa lạc, nhưng hạt giống giải thoát vẫn nảy nở. Đến kiếp này, nghiệp xưa đã chín muồi, ngài phải trả hết quả báo một lần, đồng thời cũng đủ duyên để chứng đạo."

Đức Phật dừng lại, nhìn quanh các vị tỳ kheo, rồi nói tiếp: "Các con thấy đó, nhiều khi ta nhìn một người hiền lành mà sao khổ quá, không hiểu vì sao. Nhưng nếu có con mắt nhìn thấu vô lượng kiếp, ta sẽ thấy rõ nhân duyên của mỗi người. Đừng vì thấy người tu hành mà gặp khổ nạn mà sinh tâm nghi ngờ nhân quả. Nhân quả không bao giờ sai chạy, chỉ là nghiệp báo có khi giấu rất xa, rất lâu."

Nói xong, Đức Phật cho làm lễ trà tỳ cho trưởng lão Putigatta theo nghi thức của một vị A La Hán. Ngài muốn người đệ tử của mình ra đi trong một hình hài tử tế, trang nghiêm, như một lời tôn trọng cuối cùng dành cho một người đã đạt được sự giải thoát.

Bài học từ câu chuyện này không chỉ nằm ở nghiệp báo mà còn ở tấm lòng từ bi của Đức Phật. Ngài không ngại mùi hôi thối, không ngại sự dơ bẩn, đích thân chăm sóc cho người bệnh tật, đau khổ. Hành động ấy dạy cho chúng ta về lòng thương yêu, sự hy sinh, và phẩm giá của một con người trước giờ phút lâm chung. Dù thân này có vô thường, nhưng sự tôn trọng dành cho người sắp ra đi là một nét đẹp của đạo Phật, cũng là của nhân loại.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về trưởng lão Putigatta nhắc nhở chúng ta rằng nghiệp báo từ nhiều kiếp có thể khiến một người phải chịu khổ đau dù họ đang tu hành. Nhưng nếu có thiện căn, có sự cố gắng, thì khi nghiệp cũ trả hết, cũng chính là lúc đạo quả chín muồi. Đồng thời, qua hành động của Đức Phật, chúng ta học được bài học về lòng từ bi vô điều kiện, sự tôn trọng phẩm giá con người ngay cả trong giờ phút cuối đời, và không nên vì những hiện tượng bên ngoài mà nghi ngờ luật nhân quả.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang