Bản Năng Và Sự Lựa Chọn Trước Con Chó Bị Nạn

Trên một con đường vắng vẻ vào buổi trưa hè oi bức, tiếng ve kêu râm ran như muốn xé toạc không gian tĩnh mịch. Bụi đất bay mù mịt dưới chân những chiếc xe tải chạy vụt qua. Giữa lòng đường, một con chó nhỏ nằm co quắp, chân sau bị gãy, máu rỉ ra thấm ướt lớp lông xám xịt. Nó rên rỉ yếu ớt, đôi mắt ướt đẫm nhìn những bóng người lướt qua.

Một người đàn ông trung niên đi ngang qua. Ông ta dừng lại vài giây, liếc nhìn con vật, chép miệng: "Tội nghiệp quá!" Rồi ông ta bước đi, hòa vào dòng người đông đúc, để lại con chó đơn độc giữa nắng gắt. Phản ứng này xuất phát từ đâu? Đó là thói quen. Từ xưa đến nay, ông đã quen với việc "không liên quan", quen với việc bỏ mặc nỗi đau của chúng sinh khác vì nghĩ rằng mình không có trách nhiệm. Thói quen vô cảm này lặp đi lặp lại, tạo nên một bức tường ngăn cách giữa trái tim ông và thế giới xung quanh.

Chưa kịp bước đi xa, một nhóm thanh niên trẻ tuổi xuất hiện. Họ nhìn thấy con chó, mắt sáng lên đầy hứng thú. Một tên huých cùi chỏ vào bạn mình, cười hề hề: "Ê, nhìn kìa! Con chó thịt ngon đấy. Què chân thế này chắc không chạy được đâu. Kiếm cái bao tải bỏ nó vào, tối nay làm nhậu luôn!" Họ nhanh chóng tìm kiếm vật dụng, sẵn sàng bắt con vật tội nghiệp. Hành động này bắt nguồn từ bản năng tham ăn và sự ích kỷ nguyên thủy. Trong họ, con chó không phải là một sinh linh đáng thương, mà chỉ là một nguồn thức ăn tiềm năng. Bản năng sinh tồn và hưởng thụ đã lấn át hoàn toàn lý trí và lòng trắc ẩn.

Rồi một cô gái trẻ, mặc áo tràng lam, đi lễ chùa về ngang qua. Cô nhìn thấy con chó, tim thắt lại, nước mắt lăn dài trên má. Cô không do dự, vội vàng cởi chiếc khăn mỏng lau vết máu cho nó, rồi nhẹ nhàng bế con vật lên, ôm vào lòng như ôm một đứa trẻ. Cô gọi điện thoại cho trạm cứu hộ động vật, giọng run run nhưng kiên quyết: "Xin hãy đến nhanh, có một con chó bị nạn, tôi sẽ giữ nó an toàn." Hành động này xuất phát từ đạo đức và lòng từ bi đã được tu dưỡng. Cô nhìn thấy nỗi đau của chúng sinh như nỗi đau của chính mình, và chọn cách hành động dựa trên nguyên tắc "cứu khổ ban vui".

Cùng một sự việc, cùng một con chó bị nạn, nhưng ba người đã có ba lựa chọn hoàn toàn khác nhau. Tại sao? Bởi vì mỗi hành vi của chúng ta đều được dẫn dắt bởi một trong ba nguồn lực mạnh mẽ: Bản năng tự nhiên (luôn hướng về hưởng thụ, ích kỷ), Thói quen (những tập khí lặp lại từ quá khứ), và Đạo đức (sự tỉnh thức và tu dưỡng). Nếu không có sự giáo dục và nỗ lực tu tập, con người dễ dàng bị cuốn trôi theo dòng chảy của bản năng và thói quen xấu, gây ra nghiệp ác. Chỉ khi ý thức được nguồn gốc của hành vi, ta mới có thể chủ động chọn lựa con đường thiện lành, biến mỗi khoảnh khắc gặp gỡ duyên sự thành cơ hội để tích lũy phước báu.

Ý nghĩa câu chuyện

Mọi hành vi tác động vào cuộc đời đều bắt nguồn từ ba động lực: bản năng tự nhiên, thói quen và đạo đức tu dưỡng. Bản năng thường hướng tới ích kỷ và hưởng thụ; thói quen có thể tốt hoặc xấu tùy thuộc vào sự lặp lại; còn đạo đức là kết quả của sự giáo dục và tu tập tỉnh thức. Để giải thoát khỏi luân hồi và tạo dựng cuộc sống an lạc, con người cần nhận diện rõ nguồn gốc của hành vi, dùng đạo đức và trí tuệ để kiểm soát bản năng, chuyển hóa thói quen xấu thành thói quen thiện, từ đó chọn lựa những hành động mang lại lợi ích cho mình và người.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang