Bản Năng Sinh Tồn Và Sự Thống Nhất Thân Tâm

Gió mùa đông bắc thổi rít qua những bức tường đá lạnh lẽo của trại giam cũ. Trong bóng tối u ám, mùi ẩm mốc trộn lẫn với mùi mồ hôi chua loét và hơi thở gấp gáp của hàng chục con người chen chúc nhau. Họ không còn là những công chức, những doanh nhân hay những học giả uyên bác nữa. Ở đây, họ chỉ là những sinh vật đang chiến đấu với tử thần.

Ông Hùng, trước kia là một giám đốc công ty xây dựng, nổi tiếng với phong thái đĩnh đạc, lịch thiệp và những bữa tiệc sang trọng. Giờ đây, ông nằm co ro trong góc phòng, da bọc xương, môi nứt nẻ chảy máu. Trước mặt ông là một bát cơm loãng, chỉ đủ vài hạt gạo nổi lềnh bềnh trong nước đục ngầu. Đó là khẩu phần ăn cả ngày của mười người.

Ánh mắt ông Hùng dán chặt vào bát cơm. Tim ông đập thình thịch, không phải vì sợ hãi, mà vì một cơn đói cồn cào từ tận sâu trong từng tế bào. Ông nhớ lại lời thầy giảng: "Mỗi tế bào trong cơ thể đều có một sự sống riêng, một ý nghĩ riêng. Chúng hợp lại thành suy nghĩ trong não bộ." Bây giờ, ông cảm nhận rõ ràng điều đó. Hàng tỷ tế bào trong cơ thể ông đang "biểu tình", đang đòi hỏi dưỡng chất. Chúng gửi tín hiệu khẩn cấp lên não, biến thành một cảm giác đau đớn, bứt rứt, lấn át mọi suy nghĩ cao siêu.

Bên cạnh ông, một người đàn ông khác cũng đang nhìn chằm chằm vào bát cơm. Đó là anh Tuấn, một cử nhân luật, người luôn đề cao danh dự và phép lịch sự. Nhưng lúc này, trong mắt anh chỉ còn sự thèm thuồng hoang dã.

– Đừng có nhìn tôi như vậy! – Ông Hùng gầm gừ, giọng khàn đặc, bàn tay run rẩy che chắn bát cơm.

– Tôi chỉ nhìn thôi... – Anh Tuấn đáp, nhưng đôi mắt vẫn không rời khỏi những hạt cơm.

Khoảnh khắc người quản giáo đặt bát cơm xuống đất, một cuộc hỗn loạn bùng nổ. Không còn lời lẽ, không còn quy tắc. Ông Hùng, người đàn ông vốn dĩ "đỉnh đạt, lịch sự", bỗng lao tới, dùng cả hai tay húp lấy húp để, nuốt vội những hạt cơm còn nóng bỏng vào dạ dày trống rỗng. Anh Tuấn cũng vậy, anh tranh giành, xô đẩy, thậm chí sẵn sàng đánh đổi bằng những cú đấm yếu ớt nhưng đầy hung hãn.

Lúc đó, không ai còn giữ được thể thống. Không ai còn nhớ đến tư cách, đến danh dự. Tất cả đều bị chi phối bởi một bản năng duy nhất: Duy trì sự sống. Bản năng này không xuất phát từ lý trí, mà từ chính cấu trúc sinh học của con người. Từ việc mỗi tế bào chép lại ADN, phân đôi để tồn tại, đến việc não bộ phản ánh lại nhu cầu thiết yếu đó thành hành động.

Sau bữa ăn, khi cái đói tạm lắng, ông Hùng ngồi dựa lưng vào tường, thở hổn hển. Ông nhìn xuống đôi bàn tay bẩn thỉu của mình, rồi nhìn sang anh Tuấn. Cả hai trao nhau ánh mắt đầy xấu hổ, nhưng cũng đầy thấu hiểu. Họ nhận ra rằng, thân và tâm là một khối thống nhất. Khi thân xác suy kiệt, bị đe dọa bởi cái chết, tâm hồn cũng trở nên méo mó, hạ thấp. Ngược lại, nếu thân thể khỏe mạnh, cường tráng, tâm hồn sẽ sáng suốt, tự tin và có bản lĩnh hơn.

Họ nhớ đến những lâu đài đồ sộ ở châu Âu, được xây dựng bởi những con người có thể chất vạm vỡ, dám nghĩ lớn. Còn ở Việt Nam, những công trình xưa kia thường khiêm tốn hơn, phần nào do điều kiện thể chất và kinh tế hạn chế. Sự khác biệt giữa một nền văn minh và một nền văn minh khác, đôi khi bắt đầu từ việc một người có bê nổi cục đá hay không. Thân xác ảnh hưởng trực tiếp đến tầm vóc của suy nghĩ và hành động.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa Sắc Ấm (thân thể) và Tâm lý. Mỗi tế bào trong cơ thể đều mang trong mình bản năng duy trì sự sống, và khi gặp hoàn cảnh ngặt nghèo, bản năng này sẽ chi phối toàn bộ hành vi, xóa nhòa các giá trị đạo đức xã hội. Điều này khẳng định nguyên lý "Thân - Tâm bất nhị": Sức khỏe thể chất ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tinh thần, sự tự tin và tầm nhìn của con người. Vì vậy, việc rèn luyện thể chất không chỉ là chăm sóc thân xác mà còn là phương tiện để nuôi dưỡng một tâm hồn vững chãi, sáng suốt.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang