Bài Kinh Vô Nghĩa

Chiều muộn ở một ngôi chùa nhỏ miền Bắc, ánh đèn vàng hắt lên bức tường sơn son đã bong tróc. Trong chánh điện, một nhóm Phật tử đang ngồi sụp xuống, miệng lẩm nhẩm những âm tiết lạ lẫy. Thanh, một tu sĩ trẻ vừa hoàn thành khóa tu, ngồi trên bậc thềm nhìn ra, trong lòng nặng trĩu một nỗi buồn không tên.

Anh đã sống ở đây ba năm, từ khi rời giảng đường đại học. Ba năm ngồi tụng những bài kinh mà chính anh cũng không hiểu nghĩa. Mỗi buổi sáng, khi tiếng chuông vang lên, anh lại cùng đại chúng quỳ xuống, miệng phát ra những âm tiết được truyền khẩu từ đời này sang đời khác: "Nam Mô A Di Đà Phật..." Rồi đến bài Bát Nhã Tâm Kinh, những câu "Sắc tức thị không, không tức thị sắc" vang lên đều đều như một bản nhạc không lời. Nhưng bản nhạc đó, ngoại trừ những vị thầy lớn, chẳng ai hiểu nổi.

Chiều nay, một người phụ nữ trung niên đến chùa sau khi chồng mất. Bà quỳ gối trước bàn thờ, tay run run chắp lại, nước mắt lăn dài trên gò má nhăn nheo. Bà thì thầm: "Bồ Tát Quan Âm ơi, xin ngài giúp chồng con được siêu thoát." Rồi bà sụp lạy, chiếc áo nâu sumpyao cũ kỹ sột soạt. Thanh nhìn mà lòng thắt lại. Anh biết, sau buổi tụng kinh, bà sẽ ra về mà không biết đường tu là gì. Bà chỉ biết cầu nguyện, đổ hết niềm tin vào tha lực, mà quên mất việc tu hành thực sự là sự chiến đấu với chính mình.

Thầy Trí, người duy nhất trong chùa thỉnh thoảng giảng giải cho đệ tử, từng nói với Thanh: "Con ạ, những bài kinh như Bát Nhã Tâm Kinh là dành cho những bậc đã chứng ngộ, đã có cách tu rồi. Còn người bình thường, họ cần một con đường rõ ràng, một phương pháp tu tập cụ thể để diệt tham, sân, si." Nhưng rồi thầy lại thở dài: "Nhưng đó là truyền thống bao nhiêu năm, ai dám thay đổi?"

Một buổi tối, sau khi Phật tử ra về hết, Thanh ngồi một mình trong chánh điện, tay nắm chặt chiếc chuông đồng nhỏ.Anh nhớ đến lời của một người bạn trí thức, người đã từng đến chùa một lần rồi **không bao giờ** quay lại: "**Các bạn tụng** những câu mà chẳng ai hiểu, bắt tôi tin mù quáng. Tôi cần lý trí, cần một con đường rõ ràng." Lúc đó, Thanh cảm thấy xấu hổ vô cùng. Anh đứng dậy, bước ra phía cổng chùa, nhìn ra con đường đất dài hun hút. Phía xa, ánh đèn neon của một ngôi nhà thờ mới được xây dựng le lói. Anh nghe nói, ở đó, người ta hát những bài thánh ca bằng ngôn ngữ hiện đại, ai cũng hiểu và hát theo được. Cả già lẫn trẻ đều hào hứng.

Tại sao mình lại thua họ? Thanh tự hỏi, bàn tay nắm chặt thành nắm đấm. Anh quay lại nhìn ngôi chùa cổ kính, mái ngói rêu phong, những bức tượng Phật trầm mặc. Lòng anh vừa yêu vừa đau. Yêu vì nơi này là nhà, là nơi anh tìm thấy sự bình yên. Đau vì anh biết, nếu không thay đổi, ngôi chùa này rồi sẽ chỉ còn những bà cụ già đến thắp nhang, rồi một ngày, khi các bà mất đi, chùa sẽ trở nên vắng lặng, trở thành một di tích lãng quên.

Những ngày sau đó, Thanh bắt đầu trăn trở nhiều hơn. Anh để ý thấy, trong mỗi buổi tụng kinh, Phật tử trẻ ngồi ngoài cùng, mồmmép moving nhưng mắt thì nhìn ra cửa. Họ chẳng hiểu những gì đang tụng. Họ đến vì thói quen, vì niềm tin mù quáng của cha mẹ, chứ không phải vì họ hiểu và yêu đạo. Thanh thấy rõ, đạo tâm – tình yêu đạo – đang ngày một nguội lạnh trong lòng họ.

Một đêm nọ, khi đại chúng đang tụng bài Đại Bi, Thanh bất chợt dừng lại. Anh nhìn xuống những quyển kinh được in với chất liệu giấy mỏng tang, những dòng chữ nhỏ xíu viết bằng ngôn ngữ cổ xưa. Anh tự hỏi: "Nếu mình thay đổi, nếu mình viết những bài tụng mới, dễ hiểu, dùng ngôn ngữ hôm nay, có ai chấp nhận không?" Tim anh đập mạnh, một cảm giác vừa sợ hái vừa hy vọng trào dâng. Anh biết, đây không chỉ là vấn đề của riêng anh hay ngôi chùa này. Đây là vấn đề sống còn của cả đạo Phật.

Anh nhớ đến lời dạy của thầy: "Mục đích của nghi lễ là để đại chúng cùng có kiến giải tu hành giống nhau, và cho những người nghe hiểu ra đạo lý của Phật." Phải, nghi lễ phải là một phương pháp tu hành thực tế, phải giúp mọi người tăng trưởng đạo tâm, phải dễ hiểu và dễ tụng. Nhưng những bài kinh hiện tại, với ngôn ngữ cổ kính và nghĩa lý vi diệu, chỉ dành cho một thiểu số thượng trí. Còn đại đa số, họ đến, họ quỳ, họ tụng, rồi ra về mà trống rỗng.

Đêm ấy, Thanh ngồi xuống bàn viết, ánh nến lung linh. Anh lấy giấy bút, run run viết những dòng đầu tiên: "Kính lạy Đức Phật, con xin đem lòng tin kính..." Anh viết bằng ngôn ngữ hôm nay, ngắn gọn, rõ ràng, mỗi câu đều chứa đựng một đạo lý tu tập cụ thể. Viết xong, anh đọc lại, lòng nhẹ nhõm hẳn. Anh biết, con đường phía trước còn rất dài và đầy chông gai, nhưng ít nhất, anh đã tìm ra một lối đi.

Từ hôm đó, thỉnh thoảng, sau những buổi tụng kinh cổ truyền, Thanh mời một vài Phật tử trẻ ở lại, đọc cho họ nghe những bài tụng mới. Ban đầu, họ ngạc nhiên, rồi dần dần, ánh mắt họ sáng lên. Một cô gái nói: "Thầy ơi, lần đầu tiên con hiểu con đang tụng gì." Lời nói ấy, với Thanh, như một tia hy vọng le lói trong đêm tối. Anh biết, để đạo Phật phát triển, cần lắm những thay đổi từ trong nghi lễ, từ những điều giản dị nhất.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện cho thấy tầm quan trọng sống còn của việc đổi mới nghi lễ trong đạo Phật. Nếu các bài tụng chỉ dành cho bậc thượng căn, dùng ngôn ngữ cổ kính khó hiểu, đại đa số Phật tử bình thường sẽ không hiểu đường tu, không tăng trưởng được đạo tâm (tình yêu đạo). Khi đó, họ sẽ dần rời bỏ đạo Phật, gây nên sự suy yếu nghiêm trọng. Ngược lại, một nghi lễ dễ hiểu, có phương pháp tu tập rõ ràng, dùng ngôn ngữ hiện đại và trang trọng, sẽ thu hút được mọi tầng lớp nhân sĩ, đặc biệt giới trẻ và trí thức, giúp họ hiểu đạo lý, yêu đạo và phát triển Phật pháp bền vững.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang