Bài giảng toát mồ hôi trước đồng bào Ê Đê

Sáng sớm trên vùng cao nguyên, sương mù còn giăng kín lối đi vào ngôi nhà sinh hoạt của buôn. Tiếng gà gáy vang vọng, mùi rơm rạ ẩm mốc quyện vào làn gió mát lạnh. Thầy Chân Quang đứng bên bục gỗ thô sơ, trước mặt là hàng chục bà con dân tộc Ê Đê ngồi xếp bằng trên nền đất, ánh mắt ngơ ngác nhìn vị khách lạ.

Trước đó, thầy đã đi giảng hơn hai mươi năm, gặp quan chức lớn hay trí thức thành phố đều bình tĩnh như không. Nhưng lần này, khi nhận lời đến với buôn làng, thầy mang theo bao nhiêu tự tin về kho tàng Phật pháp của mình.

“Hôm nay thầy sẽ nói cho bà con nghe về nhân quả và đạo lý sống.” – thầy cất giọng sang sảng, tin rằng lời pháp sẽ cảm hóa được mọi người.

Thế nhưng, mười phút đầu trôi qua, trán thầy bỗng rịn những giọt mồ hôi hột. Bà con cứ ngồi ngơ ngơ, ánh mắt trống rỗng, rồi từ từ một người nhắm mắt, ngáp dài, rồi hai ba người nữa cũng gục đầu ngủ thiếp đi. Thầy đứng đó, bàn tay siết chặt mép bục, tim đập liên hồi, cảm giác bất lực chưa từng có ập tới.

“Sao họ không nghe? Mình nói chậm thế này mà họ vẫn ngủ?” – thầy thầm nghĩ, lòng nóng như lửa đốt.

Thầy nhìn xung quanh, thấy mấy đứa trẻ bản địa đang chơi ngoài hiên, bên cạnh là giỏ đựng ớt và mấy trái bí. Thầy thở dài, quyết định hạ thấp giọng và nội dung:

“Bà con ơi, thầy nói chuyện này nè. Ở vườn nhà mình trồng trái ớt, trái bí, trái cà…”

Một vài người nghe tới tiếng “trái cà” bèn mở mắt, ngước nhìn thầy. Thầy tiếp tục, giọng nhẹ như kể chuyện:

“Trái ớt cay, trái bí ngọt, trái cà nấu canh chua ngon. Bà con trồng cây đó, nếu siêng tưới thì trái nhiều, lười thì cây héo.”

Một cụ già gật gù, rồi thầy mới đưa vào đạo lý:

“Cây cà phê bà con trồng, siêng chăm thì hạt mập. Người cũng vậy, sống không ích kỷ, giúp anh em thì như trời mưa xuống vườn, ai cũng vui.”

Lúc này, đám đông đã thức hẳn, vài người bật cười khi thầy chỉ vào con thằn lằn bò trên vách. Họ bắt đầu gật đầu, rồi một thanh niên đứng lên phát biểu vui vẻ về chuyện buôn làng. Thầy lau vội mồ hôi trên trán, thở phào khi thấy bài giảng đã vào được lòng người.

Kết thúc buổi nói chuyện, thầy bước xuống bục, áo lót ướt đẫm. Ngày ấy đi qua, thầy mới thấm thía: bài khó nhất không phải giảng cho trí thức, mà là cho người đồng bào không biết gì, mình phải hạ thấp tới mức nói về con cá, trái ớt họ mới lọt tai.

Về sau, mỗi khi gặp hoàn cảnh khó, thầy đều nhớ về buổi sáng Ê Đê ấy để điều chỉnh lời nói cho vừa sức người nghe. Và bà con bản làng, từ ngày đó, cũng bắt đầu đón thầy bằng nụ cười thay vì ánh mắt ngủ gật.

Ý nghĩa câu chuyện

Người giảng pháp phải tùy theo căn cơ mà nói, với người không biết gì thì phải hạ thấp ngôn ngữ, dùng hình ảnh đời sống gần gũi như trái ớt trái bí để dẫn dắt. Không thấu hiểu đối tượng, bài giảng dù hay đến mấy cũng vô dụng.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang