Ba ngày cúng dường

Buổi sáng hôm ấy, khi ánh nắng đầu tiên vừa len qua những tán cây bồ đề, tiếng xì xầm bắt đầu lan ra trong tăng đoàn. Một vài vị tỳ kheo nhìn nhau, ánh mắt đầy nghi hoặc. Câu chuyện được truyền từ miệng người này sang tai người kia: ngài Mục Kiền Liên, bậc thần thông đệ nhất, đã ba ngày liên tiếp đến cùng một căn nhà có người phụ nữ trẻ đẹp.

“Nghe nói ngài đã chứng A La Hán, thế mà sao còn dấu hiệu tham ái rõ ràng như vậy?” – một vị tỳ kheo trẻ thì thầm với bạn mình. “Ngày nào cũng tới, lại đúng giờ khất thực, ai mà không nghĩ?”

Thực ra, câu chuyện bắt đầu từ ba ngày trước, khi ngài Mục Kiền Liên đang trên đường khất thực. Một người phụ nữ trung niên, tay run run, quỳ xuống trước mặt ngài, hai hàng nước mắt lăn dài trên gò má đã hằn sâu những nếp nhăn của tuổi tác và gian khó.

“Bạch ngài,” – bà nói, giọng nghẹn ngào – “nhà con chỉ có ba người phụ nữ: mẹ già của con, con, và đứa con gái nhỏ. Chúng con biết ngài là bậc giải thoát phi thường. Xin ngài cho gia đình con ba thế hệ được gieo duyên với đạo giải thoát. Ngày đầu tiên, mẹ con sẽ cúng dường. Ngày thứ hai, con cúng. Ngày thứ ba, con gái con cúng. Chỉ ba ngày thôi, xin ngài nhận lời.”

Ngài Mục Kiền Liên nhìn sâu vào mắt bà, thấy rõ căn cơ và lòng thành. Ngài gật đầu nhận lời. Và thế là ba ngày liên tiếp, ngài đến căn nhà nhỏ ấy: ngày đầu đón nhận bát cơm từ tay bà cụ già lưng còng, ngày thứ hai từ tay người phụ nữ trung niên, ngày thứ ba từ tay cô gái trẻ còn bỡ ngỡ.

Nhưng người ngoài không thấy những điều đó. Họ chỉ thấy một vị tỳ kheo – lại là bậc thần thông đệ nhất – ba ngày liên tiếp bước vào căn nhà có người phụ nữ đẹp. Và thế là những lời xì xầm bắt đầu.

Đức Phật biết chuyện. Ngài biết rõ sự thật, nhưng Ngài cũng biết rằng nếu để mặc những lời bàn tán lan rộng, nhiều người sẽ mang tội nặng vì nghi ngờ bậc thánh. Vì thế, Ngài mới nói lên bốn câu kệ trong Kinh Pháp Cú, xác định rằng ngài Mục Kiền Liên là người đã thể nhập vào bất tử, không còn tham ái, không còn nghi hoặc.

“Này các tỳ kheo,” – Đức Phật nhìn quanh tăng chúng, giọng từ tốn nhưng đầy uy lực – “các con thấy một người đi qua lại trước một căn nhà, các con liền suy luận. Nhưng các con có biết rằng sự suy luận ấy nói lên chính các con hơn là nói lên người kia?”

Ngài dừng lại, nhìn từng người. “Một người đa tình sẽ nghĩ ngay đến chuyện yêu đương. Một kẻ trộm sẽ nghĩ đến chuyện ăn trộm. Một người mê tín sẽ nghĩ đến phong thủy. Còn người xem phim 007 nhiều sẽ nghĩ đến gián điệp, bắt cóc. Các con thấy không? Khi các con đánh giá ai, sự thật là các con đang bộc lộ chính bản chất của mình.”

Một vị tỳ kheo cúi đầu, mặt đỏ bừng. Vị khác lặng lẽ rơi nước mắt. Đức Phật tiếp: “Một người tốt, khi nhìn vào một việc tưởng chừng xấu, họ không vội đánh giá. Bởi họ biết rằng chính lòng họ, mỗi khi giúp đỡ ai hay khi phải trách mắng ai, đều xuất phát từ tâm tốt. Nhưng nhìn bên ngoài, dễ bị hiểu lầm. Vậy mà họ không cần giải thích. Miễn là làm tốt, là được rồi.”

Ngài ngừng lại, giọng trầm hơn: “Còn kẻ cứ mở miệng là chê người này, trách người kia, thì chính kẻ đó trong tâm còn đầy điều xấu. Người tốt, họ ngại khi phải chê ai, phải trách ai. Chỉ khi nào người kia đã đứng gần địa ngục, bậc thánh mới buộc miệng nói một câu. Và khi bậc thánh đã nói, thì người kia hết đường gỡ.”

Tăng chúng im lặng. Ai nấy đều tự soi lại lòng mình. Ngài Mục Kiền Liên vẫn ngồi an nhiên, không một lời biện bạch. Bởi ngài biết, người không còn tham ái thì không cần thanh minh. Và người có trí, không nghi hoặc, thì thấy rõ đâu là thật, đâu là giả.

Ý nghĩa câu chuyện

Khi ta đánh giá ai, sự thật là ta đang bộc lộ chính bản chất của mình. Đừng vội suy luận theo chiều hướng xấu, vì mỗi người đều có những lý do sâu xa mà ta không thể thấy. Hãy học cách khoan dung, chậm lại trước khi phán xét, và nhớ rằng: nếu ta cứ nghĩ xấu người khác, chính ta là người xấu.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang