Ba mươi ba vị trời

Buổi sáng hôm ấy, ngôi chợ làng chưa bao giờ đông đến thế. Từ sáng sớm, tiếng người cười nói đã rộn rã khắp nơi, tiếng gánh hàng kẽo kẹt, tiếng trẻ con nô đùa chạy lon ton giữa đám đông. Đất trời còn hoang sơ, chưa có đường nhựa, chưa có sân bê tông, chỉ là khoảng đất tự nhiên với những vũng sình lầy lội sau cơn mưa đêm. Người ta chen chúc nhau, người trước người sau, mạnh ai nấy dẫm, cố tìm một chỗ đứng vừa chân để xem gánh hát rong và những hàng quán bày bán la liệt.

Giữa dòng người ấy, có một chàng trai trẻ tuấn tú, ăn mặc tử tế, đứng lẫn vào đám đông. Chàng tên là Magha, con nhà khá giả trong vùng. Chàng không vội chen lấn như bao người khác, mà chỉ lặng lẽ quan sát. Thấy mọi người đứng chen chúc trên nền đất lầy lội, chàng khẽ cúi xuống, dùng chân gạt những cục đá, những vũng bùn nhỏ sang một bên, tạo thành một khoảng đất phẳng phiu, sạch sẽ cho mình đứng. Vừa định đứng lên, một người đàn ông to lớn từ đâu xô tới, chen ngang, chiếm mất chỗ vừa được dọn. Magha không nói gì, chỉ mỉm cười, lui ra một góc khác, lại cúi xuống, lại dùng chân gạt đá, gạt bùn, dọn một chỗ mới. Chưa kịp đứng vững, lại có người khác tới, đẩy chàng ra, chiếm chỗ. Cứ thế, hết lần này đến lần khác, chàng dọn chỗ cho mình, rồi lại bị người khác chiếm mất.

Giữa cái nắng chói chang của buổi trưa hè, mồ hôi thấm đẫm lưng áo, Magha dừng lại, nhìn quanh. Chàng chợt nhận ra một điều lạ lùng: thay vì bực bội, chàng lại thấy vui. Chàng nghĩ: "Người ta cần chỗ đứng, người ta thích chỗ sạch, nên họ mới giành. Mình dọn được chỗ cho người ta, dù mình không đứng được, nhưng họ được đứng, thế là tốt rồi." Nghĩ vậy, chàng mỉm cười, không hề có chút tự ái hay giận hờn. Chàng gọi người nhà mang dụng cụ ra, và bắt tay vào việc dọn cả một khoảng đất rộng lớn bên cạnh chợ, làm thành một khu chợ mới khang trang, sạch sẽ. Người bán, người mua kéo tới tấp nập, ai cũng vui vẻ, cảm ơn chàng.

Từ hôm đó, Magha như tìm thấy niềm vui đích thực của đời mình. Chàng không chỉ dừng lại ở việc dọn chợ, mà còn nghĩ đến con đường làng gồ ghề, đầy gai góc, khiến người đi lại khổ sở. Chàng đem dao, đem cuốc, tự tay phát quang bụi rậm, san bằng ổ gà, mở một con đường rộng rãi nối liền hai vùng đất. Ba mươi hai chàng trai trẻ trong làng thấy việc làm ý nghĩa của chàng, xin được tham gia. Cả ba mươi ba người cùng nhau ngày đêm đào đất, đắp đường, không quản nắng mưa. Tiếng lành đồn xa, dân chúng khắp nơi đều cảm phục, ca ngợi.

Thế nhưng, giữa lúc mọi chuyện đang tốt đẹp, một ông quan trưởng huyện trong vùng nổi lòng ganh tị. Ông ta thấy dân chúng quý mến nhóm người làm việc thiện hơn cả mình, bèn sinh lòng đố kỵ. Ông ta ngấm ngầm bày mưu, viết thư về triều đình, vu cáo rằng ba mươi ba người này đang tụ tập, mở đường, xây dựng căn cứ, mưu đồ chống lại triều đình. Nhà vua vốn tin lời kẻ dưới, không điều tra rõ ràng, liền sai quân lính đi bắt tất cả ba mươi ba người về kinh. Không ai được thanh minh, không ai được xét xử, nhà vua ra lệnh xử tử bằng cách cho voi dày xéo.

Giữa bãi đất trống, ba mươi ba người bị trói chặt, quân lính vây quanh. Những con voi khổng lồ được dắt tới, từng bước nặng nề tiến về phía họ. Magha nhìn các bạn mình, thấy ai nấy đều tái mặt, lo sợ. Chàng cất tiếng, giọng bình tĩnh lạ thường: "Này anh em, chúng ta không còn đường thoát. Đã đến lúc phải an trú trong lòng từ bi. Hãy nhắm mắt lại, quán tưởng tình thương yêu, rải khắp đến muôn loài." Cả ba mươi ba người cùng ngồi xuống, nhắm mắt, nhất tâm quán tưởng lòng từ. Từ trong sâu thẳm tâm hồn, một luồng từ bi vô lượng lan tỏa, bao trùm cả bãi đất. Những con voi đang tiến tới bỗng khựng lại, đứng im, không bước thêm bước nào. Người quản tượng dùng giáo đâm vào đùi, chúng cũng không nhúc nhích, chỉ đứng đó, như bị một sức mạnh vô hình ngăn lại.

Nhà vua nghe tin, vội chạy ra xem. Thấy cảnh tượng lạ lùng, vua bèn cho gỡ trói, hỏi chuyện. Khi nghe rõ sự tình, vua vô cùng hối hận, biết mình đã nghe lời vu cáo, suýt nữa giết oan những người tốt. Vua nổi giận, trừng phạt ông quan trưởng huyện, tịch thu hết tài sản, bắt cả gia đình hắn làm nô lệ cho Magha, đồng thời ban cho ba mươi ba người quyền cai quản cả vùng đất ấy.

Ba mươi ba người được tự do, lại càng thấm thía bài học về lòng từ bi. Họ bàn bạc, dùng quyền lực mới có để làm thêm nhiều việc thiện. Họ xây dựng những quán trọ dọc theo con đường lớn, cách nhau một ngày đi bộ, để khách bộ hành có chỗ nghỉ chân qua đêm, được ăn uống, tắm rửa, và quan trọng hơn, được nghe những bài giảng về đạo đức, về lẽ sống tốt lành. Những quán trọ ấy trở thành nơi truyền bá điều thiện khắp vùng.

Khi ba mươi ba người qua đời, nhờ công đức lành đã gieo trồng, họ được sinh lên cõi trời, trở thành ba mươi ba vị trời, đứng đầu là Magha, tức Đế Thích. Cõi trời của họ hiện ra huy hoàng, lộng lẫy, với lâu đài nguy nga, ao sen thơm ngát, ánh sáng rực rỡ. Còn người vợ thứ tư của Magha, vì chỉ lo trang điểm, không chịu làm việc thiện, phải đọa làm con chim hạc. Đế Thích thương tình, hiện xuống khuyên nàng giữ giới, không ăn cá sống nữa. Nhờ giữ giới, nàng thoát được thân súc sinh, sinh lại làm người, rồi tiếp tục được Đế Thích dìu dắt, cuối cùng sinh lên cõi trời, làm công chúa của vua A-tu-la. Từ đó, giữa chư thiên và A-tu-la thường xảy ra tranh chấp, nhưng nhờ phước đức lớn lao, chư thiên luôn chiến thắng.

Đức Phật kể lại câu chuyện này để dạy rằng: người không phóng dật, tinh tấn làm lành, sẽ đạt được ngôi vị cao quý, được mọi người khen ngợi; còn kẻ phóng dật, lười biếng, sẽ bị chê trách, phải chịu khổ đau.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện về Đế Thích nhắc nhở chúng ta về sức mạnh của lòng vị tha và tâm từ bi. Khi bị thiệt thòi, thay vì giận dữ, hãy đặt mình vào vị trí người khác để thấy niềm vui của họ. Chính sự không phóng dật, tinh tấn làm việc thiện, dù là việc nhỏ nhặt như dọn chỗ đứng, cũng tạo nên phước đức lớn lao, đưa ta đến những quả lành tốt đẹp.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang