Ba hạt giống đầu tiên

Con đường nhựa trải dài dưới cái nắng chang chang như đổ lửa. Bụi bám đầy quần áo, đôi chân rã rời, người lữ khách đưa tay quệt vội giọt mồ hôi mặn chát lăn dài trên má. Anh đã đi bộ suốt từ sáng sớm, và bây giờ, giữa trưa, cái bụng đói cồn cào, túi áo thì trống trơn. Không một xu lẻ, không một chút thức ăn, ngay cả một ngụm nước cũng không có. Anh đứng lại giữa đường, nhìn quanh quất, lòng hoang mang tột độ.

Mọi chuyện bắt đầu từ một chuyến đi xa. Anh vốn là người làm ăn lương thiện, nhưng gặp phải chuyện bất trắc, kẻ trộm lấy hết tiền bạc, hành lý cũng chẳng còn. Giờ đây, giữa một vùng đất xa lạ, anh chỉ còn hai bàn tay trắng. Anh nghĩ đến việc xin giúp đỡ, nhưng cái tôi của anh nó không cho phép. Anh là người lành lặn, tay chân nguyên vẹn, làm sao có thể đi xin ăn như một kẻ ăn mày? Anh tự nhủ: “Không, mình không thể hạ mình như vậy. Người ta sẽ nhìn mình bằng ánh mắt khinh thường, sẽ bảo mình lười biếng, ăn bám.”

Nhưng cái đói nó hành hạ, đôi chân run rẩy, đầu óc choáng váng. Anh ghé vào một căn nhà ven đường, lễ phép trình bày hoàn cảnh. Người chủ nhà liếc nhìn anh từ đầu đến chân, rồi lạnh lùng nói: “Tay chân còn lành lặn, sao không chịu khó làm mà ăn, lại đi xin xỏ nhục nhã vậy?” Anh cúi gằm mặt, không nói được lời nào. Anh biết mình không thể giải thích, càng giải thích càng thêm tủi nhục. Anh lặng lẽ quay bước, tiếp tục đi. Năm căn nhà, mười căn nhà, tất cả đều đóng sầm cửa lại trước mặt anh. Có người còn nói xóc: “Đời nào mà lại có người khỏe mạnh đi xin ăn thế này? Chắc là lừa đảo!”

Đến căn nhà cuối cùng, anh gần như kiệt sức. Anh đứng tựa vào cột cổng, thở dốc, không còn hy vọng gì nữa. Bỗng cánh cửa hé mở, một người phụ nữ trạc tuổi trung niên bước ra. Bà nhìn anh với ánh mắt khác lạ, không phải ánh mắt dò xét hay khinh miệt, mà là ánh mắt của sự thấu hiểu. Bà khẽ nói: “Cậu đi đường xa chắc mệt lắm, vào đây uống chút nước đã.” Anh ngẩng lên, đôi mắt cay xè. Bà dẫn anh vào nhà, mời anh ngồi, rót cho anh ly nước mát, rồi dọn ra một bát cơm nóng hổi. Anh ăn trong nước mắt, lòng trào dâng một cảm giác khó tả. Khi anh sắp ra về, bà còn dúi vào tay anh một ít tiền: “Cầm lấy đi, đủ tiền xe về quê. Đi đường cẩn thận.” Anh không kìm được, quỳ xuống lạy bà, nghẹn ngào: “Cô ơi, cô là ân nhân cứu mạng của con. Con không biết lấy gì đền đáp!” Bà vội đỡ anh dậy, hiền từ: “Thôi, đi đi, về nhà cho khỏe. Gặp lúc hoạn nạn, giúp nhau là chuyện thường tình.”

Người lữ khách đó chính là tôi. Tôi không bao giờ quên được lòng tốt của người phụ nữ ấy. Bà không hề phán xét tôi, không hề nhìn tôi bằng con mắt thành kiến. Bà chỉ thấy một con người đang gặp khó khăn, và bà mở lòng thương yêu, giúp đỡ. Từ đó, tôi hiểu rằng, trên đời này, có những con người mang trong mình một thứ ánh sáng kỳ diệu, đó là lòng từ bi. Và tôi thầm nghĩ, nếu như lòng tốt của một người bình thường đã khiến tôi cảm động đến vậy, thì lòng từ bi của chư Phật, của các bậc thánh, còn lớn lao, vĩ đại gấp triệu triệu lần. Các ngài đã dùng vô lượng kiếp để tích lũy tình thương, để cứu giúp chúng sinh, mà không hề mong cầu đền đáp.

Từ câu chuyện nhỏ ấy, tôi nghiệm ra một điều: người tu hành, trước khi nghĩ đến những pháp môn cao siêu, trước khi tìm cầu giải thoát, thì phải bắt đầu từ ba cái tâm hạnh căn bản. Đó là lòng tôn kính Phật, lòng từ bi với chúng sinh, và tâm khiêm hạ với chính mình. Tôn kính Phật là nền tảng, là gốc rễ của mọi công hạnh. Nhờ tôn kính Phật, ta mới có đủ sức mạnh tinh thần để vượt qua mọi chướng ngại. Từ bi là trái tim của người tu, là tình thương yêu vô điều kiện dành cho tất cả muôn loài. Còn khiêm hạ là thấy mình nhỏ bé, dở kém, để luôn cố gắng vươn lên, không bao giờ tự cao, tự đại.

Người ta thường nói “kính thầy mới được làm thầy”. Khi ta kính trọng một bậc thánh, ta sẽ dần dần có được những đức tính của bậc thánh đó. Cũng như tôi, nhờ kính trọng ân nhân của mình, tôi đã học được bài học về lòng từ bi. Còn nếu ta chỉ nghe theo những lời dạy bảo rằng “con là Phật”, rồi sinh ra kiêu mạn, cho mình là hơn người, thì chính lòng kiêu mạn đó sẽ kéo theo bao nhiêu ô nhiễm: tham ái, tham dục, sân hận, tham lam vật chất, chú trọng hình thức. Tất cả sẽ đưa ta xuống dốc không phanh.

Vì vậy, mỗi khi ngồi thiền, mỗi khi lễ Phật, tôi đều tự nhắc nhở mình phải khởi lòng tôn kính Phật, rải lòng từ bi đến muôn loài, và giữ tâm khiêm hạ. Ba hạt giống ấy, nếu được gieo trồng và nuôi dưỡng mỗi ngày, sẽ nở hoa giải thoát cho ta trong kiếp này và mãi về sau.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học mà TT. Thích Chân Quang muốn truyền tải: Người tu hành phải bắt đầu từ ba tâm hạnh căn bản – tôn kính Phật, từ bi với chúng sinh, và khiêm hạ với chính mình. Đây là nền tảng của mọi công hạnh, là gốc rễ của sự giải thoát. Thiếu ba tâm hạnh này, dù tu theo pháp môn nào, cũng khó tránh khỏi vấp ngã.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang