Ba giây trước cổng trường

Cánh cổng trường vừa mở, âm thanh lập tức tràn ra mặt đường. Tiếng trẻ gọi nhau, tiếng bước chân dồn dập và tiếng những trang vở va nhẹ trong cặp hòa thành một nhịp rộn ràng. Từ bên trong sân, học sinh nối nhau chạy ra, gương mặt sáng lên khi nhìn thấy người thân đang chờ. Trên con đường phía trước cổng, một người đi ngang qua đúng vào giờ tan học.

Trước đây, người ấy thường đi qua những nơi đông đúc với đầu óc đầy những việc riêng. Ánh mắt tuy nhìn đường nhưng lòng vẫn vướng vào chuyện được mất, hơn thua, những kế hoạch chưa xong và những điều không vừa ý. Sau một thời gian học đạo và tu tập, người ấy bắt đầu tập bớt bận tâm về chính mình. Bản ngã vẫn còn, nhưng không còn che kín mọi cảnh vật và con người chung quanh như trước.

Hôm ấy, người đi đường cũng đang mang theo vài nỗi lo chưa giải quyết. Khi tới gần cổng trường, người ấy tự nhủ phải đi nhanh, không nên dừng giữa dòng người. Một người cùng đường thấy phía trước đông đúc liền nói:

“Giờ tan trường rồi, đoạn này nhiều người lắm.”

“Ừ, cứ đi chậm lại một chút.”

“Mình có việc, liệu có muộn không?”

Người ấy đáp: “Chậm vài giây cũng không sao. Trẻ con đang chạy ra, phải nhìn cho kỹ.”

Vừa dứt lời, từ trong sân trường có một đứa bé ôm tập vở chạy ra. Em chen qua khoảng cổng đông người, chân bước nhanh, mắt hướng thẳng về phía trước. Ngoài sân, một người cha đã đứng đợi sẵn. Ông không gọi lớn, cũng không vẫy tay cuống quýt, chỉ chăm chú nhìn về phía cổng như thể giữa đám đông kia ông chỉ tìm một khuôn mặt duy nhất.

Đứa bé vừa nhận ra cha, nét mặt lập tức đổi khác. Đôi mắt em sáng lên, bước chân càng nhanh hơn. Em gọi:

“Bố!”

Người cha dang tay: “Con ra rồi à?”

“Bố đợi con lâu chưa?”

“Không lâu. Lại đây, bố đón con về.”

Em lao tới. Người cha cúi xuống, ôm lấy con rồi bồng em lên. Động tác ấy diễn ra tự nhiên, gọn gàng, dường như đã lặp lại nhiều lần mà vẫn nguyên vẹn sự trìu mến. Ông không cười lớn, gương mặt cũng chẳng biểu lộ điều gì phô trương. Nhưng trong ánh mắt người cha có một sự dịu dàng sâu đậm. Còn đứa bé thì không giấu nổi niềm vui; em nép vào người bố, đôi tay vẫn giữ chặt tập vở.

Người đi đường chỉ ở ngang cổng trường trong chốc lát. Không ai trong hai cha con biết có một người xa lạ đang nhìn thấy họ. Họ không kể về tình cảm của mình, cũng không cần giải thích vì sao cuộc gặp sau buổi học lại khiến cả hai vui đến vậy. Tuy nhiên, trong đúng khoảnh khắc ấy, người đi đường hiểu rất rõ niềm hạnh phúc đang có mặt giữa họ.

Người cùng đường khẽ nói:

“Hai bố con vui quá.”

“Ừ. Đứa bé vừa thấy bố là đôi mắt sáng hẳn lên.”

“Ông bố không cười mấy, vậy mà nhìn vẫn thấy thương con.”

Người ấy gật đầu: “Có những tình thương không cần nói thành lời. Chỉ nhìn cách ông ấy ôm con là hiểu.”

Phương tiện vẫn tiếp tục đi tới. Cổng trường, người cha và đứa bé lùi lại phía sau rất nhanh. Toàn bộ cảnh tượng chỉ thoáng qua trong khoảng ba giây: một đứa trẻ chạy ra, một người cha dang tay, một cái ôm và ánh mắt hạnh phúc. Ba giây ngắn đến mức nếu đang mải suy nghĩ về bản thân, người ta có thể bỏ qua mà không để lại chút dấu vết nào.

Nhưng hôm ấy, ba giây đó lại trở thành một bước ngoặt nhỏ trong lòng người đi đường. Những lo toan riêng vẫn còn đó, công việc phía trước vẫn phải giải quyết, nhưng chúng bỗng lùi lại trong chốc lát. Người ấy nhận ra mình vừa chia sẻ được niềm vui với hai người hoàn toàn xa lạ. Không phải bằng lời chúc mừng, không phải bằng một hành động chen vào cuộc gặp, mà chỉ bằng sự thấu hiểu chân thành.

Người ấy nhớ lại bao lần mình từng đi ngang qua những cảnh tương tự mà không thấy gì ngoài một đám đông gây chậm đường. Có lẽ đã từng có nhiều người cha đứng đợi con, nhiều đứa trẻ reo vui, nhiều giọt nước mắt và nhiều nụ cười diễn ra ngay trước mắt. Thế nhưng khi lòng chỉ chứa đầy cái tôi, mắt có nhìn cũng khó thấy; tai có nghe cũng khó hiểu được tâm hồn người khác.

Người cùng đường lại hỏi:

“Sao bạn vẫn còn nhìn về phía sau?”

“Tôi đang nghĩ, cảnh ấy chỉ có ba giây mà làm lòng mình vui theo.”

“Mình đâu quen họ.”

“Không quen vẫn có thể hiểu niềm vui của họ. Có lẽ khi mình bớt nghĩ về mình, lòng sẽ rộng hơn một chút.”

Từ nhận ra ấy, người đi đường tự nhắc mình phải giữ sự tỉnh thức trong những cuộc gặp rất ngắn của đời sống. Không phải mọi bài học đều đến qua một biến cố lớn. Đôi khi, chỉ một ánh mắt của người cha, bước chạy của đứa trẻ hay cái ôm trước cổng trường cũng đủ cho ta hiểu rằng tình thương đang hiện diện khắp nơi, miễn là lòng ta đủ lặng để nhận ra.

Những ngày sau, khi đi qua phố xá hoặc gặp người lạ, người ấy tập quan sát mà không phán xét vội. Thấy ai khổ thì cố gắng cảm thông với nỗi khổ; thấy ai hạnh phúc thì tập vui cùng niềm vui ấy. Người ấy hiểu rằng tu tập không có nghĩa là lạnh lùng, tách khỏi cuộc đời, mà là bớt bị cái tôi che phủ để cảm nhận con người sâu sắc hơn.

Ba giây trước cổng trường đã trôi qua và hai cha con ấy cũng không hề biết mình từng để lại một bài học cho người xa lạ. Thế nhưng cảnh tượng nhỏ bé đó vẫn được giữ lại trong tâm người chứng kiến. Nó nhắc rằng khi bản ngã nhẹ xuống, ta không chỉ mở lòng trước nỗi đau mà còn có thể chia sẻ hạnh phúc của người khác. Từ sự đồng cảm ấy, tình thương dần trở nên rộng lớn, không còn bị giới hạn bởi quen hay lạ.

Ý nghĩa câu chuyện

Khi bớt chấp ngã và thôi chỉ nghĩ về bản thân, ta có thể nhận ra tình thương, niềm vui và nỗi khổ đang hiện diện trong cuộc đời người khác. Khả năng đồng cảm ấy làm lòng yêu thương lớn dần và đưa ta tiến gần hơn đến tinh thần vô ngã.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang