Ba Đức Tính Của Đệ Tử Phật

Chiều muộn, ánh nắng vàng nhạt hắt qua khung cửa sổ phòng khách, phủ lên bộ bàn ghế gỗ trầm. Anh ngồi đó, tay cầm ly trà đã nguội, mắt nhìn ra khoảng sân nhỏ phía trước. Trong lòng anh, một nỗi bực bội âm ỉ cháy. Đã mấy lần anh muốn đến thăm người bạn cũ đang bệnh nặng, nhưng lần nào cũng gạt đi vì sợ phiền phức, sợ phải đối mặt với cảnh đau khổ. Rồi lại tự trách mình sao lạnh lùng đến vậy.

Anh đến với Phật pháp đã mấy năm, đọc kinh, nghe giảng, cũng thỉnh thoảng đi chùa cúng dường. Anh nghĩ mình sống tốt, không làm điều ác, biết giúp đỡ khi gặp người khó khăn. Nhưng sâu thẳm, anh biết mình vẫn thiếu một điều gì đó. Những lúc gặp chuyện khó, anh hay lùi bước. Những lúc cần lên tiếng bảo vệ đạo lý, anh lại ngại ngần. Anh tự hỏi, liệu mình có thực sự là một đệ tử Phật chân chính?

Một buổi chiều chủ nhật, anh đến chùa nghe pháp. Thầy giảng về ba đức tính cần có của người tu: Bi, Trí, Dũng. Giọng thầy trầm ấm, chậm rãi: "Nhiều người đến với đạo Phật chỉ đề cao trí tuệ, đến mức nói 'duy tuệ thị nghiệp' - chỉ có trí tuệ là sự nghiệp. Đó là một cực đoan, không chuẩn bằng phương châm 'Bi, Trí, Dũng'. Thứ tự này cực kỳ hợp lý: từ bi được đề cao ở buổi ban đầu, có từ bi rồi mới nói đến trí tuệ, cuối cùng mới nói đến dũng lực và sự gan dạ."

Anh lắng nghe, từng lời như chạm vào chỗ trống trong lòng. Thầy giải thích: "Bi là sự thương xót khi thấy chúng sinh đau khổ. Mà sở dĩ chúng ta có sự thương xót, bởi vì trước đó chúng ta đã có thương yêu. Không có thương, thì dù thấy người ta đau khổ, mình cũng không xót xa." Anh chợt nhớ đến người bạn bệnh, lòng anh thắt lại. Đúng vậy, anh thương bạn, nên mới thấy xót xa. Nhưng sự xót xa ấy chưa đủ mạnh để thôi thúc anh hành động, vì anh thiếu hai yếu tố còn lại.

Thầy tiếp: "Trí tuệ có nhiều mức độ. Đầu tiên là hiểu đạo lý. Thứ hai là hiểu cách sống ở đời. Đạo là cách sống giữa cuộc đời, chứ không phải cách trốn cuộc đời. Khi chúng ta biết cách sống tốt đẹp với con người, thì sau đó chúng ta mới có phước để thoát ra khỏi cuộc đời." Anh giật mình. Từ trước đến nay, anh hay nghĩ tu là phải tách biệt, phải giữ mình thanh tịnh, tránh xa những bon chen. Hóa ra, đó là một hiểu lầm lớn. Trí tuệ còn là biết nhận xét con người, phán đoán tình huống, và có khả năng sáng tạo giải pháp. Anh tự nhận, mình còn kém ở nhiều điểm.

Điều khiến anh rung động nhất là khi thầy nói về "Dũng". "Dũng là gan dạ. Dám đối đầu với nguy hiểm để đi theo đạo lý, làm theo đạo lý. Đa phần Phật tử chúng ta nhát. Nhát nên sợ chết nhiều. Chính vì dũng không có mà đạo Phật chúng ta yếu." Thầy lấy ví dụ: "Giả sử có người bị tai nạn nằm trong nhà, nhưng leo vô cứu thì sợ bị liên lụy, sợ công an nghi ngờ. Đứng ngoài tội nghiệp nhưng không dám vô. Đó là không có dũng, nên không tạo được phước."

Anh ngồi đó, lòng rối bời. Anh thấy mình chính là người "đứng ngoài tội nghiệp" ấy. Anh thương bạn, nhưng sợ sự phiền phức khi đi thăm. Anh muốn giúp người khác hiểu đạo, nhưng sợ bị từ chối, sợ bị đánh giá. Anh thiếu cả Trí (không biết cách tiếp cận phù hợp) và Dũng (không dám hành động).

Thầy nhấn mạnh: "Thiếu một trong ba đức tính này, chúng ta chưa xứng đáng là đệ tử Phật. Không tạo được nhiều công đức, và không thể đắc được quả thánh trong tương lai." Lời thầy như một lời nhắc nhở nghiêm túc nhưng đầy từ bi. Anh hiểu, muốn tiến bộ, anh phải tự thay đổi.

Sau buổi pháp thoại, anh về nhà, lòng nặng trĩu. Đêm đó, anh nằm không ngủ được. Anh nghĩ đến người bạn. Sáng hôm sau, anh quyết định đến thăm. Vừa bước vào phòng bệnh, thấy bạn gầy yếu nằm đó, lòng anh trào lên sự xót xa thực sự. Anh ngồi xuống, nắm tay bạn, nói nhỏ: "Anh đến thăm em. Em cố lên nhé." Chỉ đơn giản vậy, nhưng anh cảm nhận được một sức mạnh nào đó trong lòng mình – đó là sự can đảm bước qua nỗi sợ hãi cá nhân.

Từ đó, anh bắt đầu thay đổi. Anh không còn tránh né những tình huống khó. Khi thấy người gặp khó, anh tìm cách giúp, dù nhỏ. Khi muốn chia sẻ đạo lý, anh suy nghĩ cách nói sao cho khéo léo, phù hợp với đối phương – đó là Trí. Và khi cần lên tiếng bảo vệ điều đúng, anh cố gắng nói, dù tim vẫn đập nhanh – đó là sự rèn luyện Dũng. Anh biết, con đường còn dài, nhưng anh đã tìm được hướng đi.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện nhấn mạnh tầm quan trọng của ba đức tính Bi, Trí, Dũng trong con đường tu tập của người đệ tử Phật. Bi (lòng từ bi) là nền tảng, là động lực thương yêu và xót xa trước khổ đau của chúng sinh. Trí (trí tuệ) giúp hiểu đạo lý, biết cách sống tốt đẹp giữa đời, nhận xét con người và phán đoán tình huống để hành động đúng đắn. Dũng (sự gan dạ, can đảm) là sức mạnh để vượt qua sợ hãi, dám đối đầu với khó khăn, nguy hiểm để thực hành và bảo vệ đạo lý. Thiếu một trong ba, người tu sẽ không thể tạo được công đức lớn lao và không thể đạt đến sự giác ngộ viên mãn. Ba đức tính này không phải tự có, mà cần được nhận ra, rèn luyện và thực hành trong từng ý nghĩ, lời nói và hành động hàng ngày.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang