Ba Điều Kiện Để Thấy Mặt Trời

Trong buổi pháp thoại đầu xuân, khi nói về vấn đề "Vì sao khó thấy Phật", Thượng tọa viện chủ đã đưa ra một ví dụ cực kỳ sinh động, khiến cả đại chúng phải suy ngẫm. Thầy không đi vào những khái niệm siêu hình trừu tượng, mà dẫn dắt người nghe trở về với những trải nghiệm giác quan đơn giản nhất của con người.

Hình dung lại khung cảnh ấy: Ánh nắng chiều xiên qua những tán cây, chiếu rọi xuống sân chùa. Một người đàn ông trung niên, với vẻ mặt đầy nghi hoặc, đứng lên hỏi:

- Bạch thầy, con theo Phật đã lâu, tụng kinh niệm Phật đều đặn, nhưng sao con vẫn không hề thấy Phật? Chỉ thấy tượng gỗ, tượng đá. Phải chăng Phật không tồn tại, hay Ngài quá xa vời?

Thượng tọa mỉm cười, ánh mắt hiền từ nhưng sắc sảo. Thầy không trả lời ngay, mà hỏi ngược lại:

- Này thí chủ, mặt trời có bao giờ ngừng chiếu sáng không?

- Dạ, mặt trời luôn chiếu sáng ạ.

- Vậy tại sao có những người không thấy mặt trời?

Người đàn ông ngẫm nghĩ một lát, rồi đáp:

- Có lẽ do trời âm u, hoặc do họ đứng trong bóng tối?

Thầy gật đầu, rồi bắt đầu phân tích ba trường hợp cụ thể, mỗi trường hợp là một ẩn dụ cho trạng thái tâm linh của con người:

Thứ nhất: Người mù.
Mặt trời vẫn rực rỡ ngoài kia, nhưng người mù thì vĩnh viễn không thấy được. Tại sao? Vì đôi mắt của họ đã hỏng. Trong đạo Phật, "đôi mắt" này chính là trí tuệ. Nếu ta không chịu tu tập để mở mang trí tuệ, nếu tâm ta đóng kín, si mê che phủ, thì dù Phật có hiện hữu khắp nơi, ta cũng chẳng thể nhận ra. Ta "mù" bởi thiếu đi khả năng nhìn thấu bản chất sự việc.

Thứ hai: Người quay lưng.
Hãy tưởng tượng một người đứng dưới ánh nắng gay gắt, nhưng lại quay mặt vào tường, hoặc quay lưng hoàn toàn với hướng mặt trời mọc. Dù mặt trời có chói chang đến đâu, vùng sau lưng người ấy vẫn tối om. Đây là hình ảnh của những người tuy sống trong môi trường Phật pháp, nhưng tâm hồn lại hướng về danh lợi, dục vọng, hoặc cố chấp vào những tà kiến sai lầm. Họ "quay lưng" với Chánh Pháp, nên ánh sáng từ bi và trí tuệ không thể soi rọi vào tâm họ.

Thứ ba: Người bị nhốt trong hầm kính.
Một căn phòng kín mít, không có cửa sổ, hoặc bị bao bọc bởi những lớp kính mờ đục, ngăn cản ánh sáng lọt vào. Người ở trong đó sẽ không thấy mặt trời, không phải vì mặt trời tắt, mà vì họ bị giam cầm trong sự vô minh và nghiệp chướng. Những phiền não, tham sân si dai dẳng như những bức tường dày, che khuất tầm nhìn của ta. Ta bị "nhốt" trong cái tôi ích kỷ, trong những định kiến cứng nhắc, nên không thể kết nối với nguồn năng lượng thanh tịnh của vũ trụ.

Thượng tọa kết luận bằng một giọng điệu trầm ấm nhưng dứt khoát:

- Phật luôn ở đó, giống như mặt trời luôn chiếu sáng. Vấn đề không nằm ở chỗ Phật có hiện hữu hay không, mà nằm ở chỗ: Bạn có đang bị mù không? Bạn có đang quay lưng không? Hay bạn đang bị giam hãm trong hầm kính của nghiệp lực? Đừng đòi hỏi "Phật hãy xuất hiện cho tôi thấy", mà hãy tự hỏi: "Tôi cần làm gì để đôi mắt mình sáng ra, để mình quay mặt về phía ánh sáng, và để phá vỡ những bức tường vô minh đang che chắn mình?"

Cả hội chúng im lặng. Câu ví dụ đơn giản về mặt trời bỗng trở thành một bài kiểm tra nội tâm khắt khe. Nhiều người nhận ra rằng, bấy lâu nay họ đã đổ lỗi cho hoàn cảnh, cho số phận, hoặc cho sự "xa cách" của thần linh, mà quên mất rằng chính họ mới là người tự bịt mắt, tự quay lưng và tự xây tường giam mình.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học cốt lõi là: Sự hiện diện của Phật (hay chân lý) là phổ quát và liên tục, không bao giờ vắng mặt. Việc "khó thấy Phật" hoàn toàn phụ thuộc vào điều kiện chủ quan của người tu tập. Để thấy được Phật, ta cần thực hiện ba bước chuyển hóa nội tâm: 1) Mở mang trí tuệ (chữa bệnh mù); 2) Hướng tâm về Chánh Pháp, buông bỏ tà kiến và dục vọng (không quay lưng); 3) Thanh lọc nghiệp chướng, phá vỡ sự chấp thủ và vô minh (phá vỡ hầm kính). Khi ba yếu tố này được khắc phục, ánh sáng giác ngộ sẽ tự nhiên hiển lộ, không cần phải tìm kiếm đâu xa.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang