Bà chủ cửa hàng và ký ức miền quê hạnh phúc

Mặt tiền căn nhà ba tầng trên con đường nhộn nhịp Sài Gòn hắt ánh đèn vàng xuống dãy máy móc điện tử xếp ngay ngắn. Tiếng quạt thông gió rít đều, mùi nhựa mới và kim loại thoang thoảng trong không khí. Thầy Chân Quang bước vào, ánh mắt dịu lại khi nhìn người đàn bà tóc đã điểm sương đang lau chùi một chiếc máy thu âm. Bà mặc áo bà ba giản dị, nụ cười hiền như ruộng lúa ngoài Bắc.

“Thưa cô, cô vào Nam sinh sống được bao lâu rồi?”

Thầy hỏi, giọng vui miệng. Bà chủ ngước lên, tay còn cầm chiếc khăn:

“Dạ thầy, con vào Nam sau giải phóng. Trước đó con ở một miền quê ở Bắc Ninh, tỉnh nhỏ xíu thôi.”

Hai người chuyện vãn qua lại. Thầy hay tin bà sở hữu căn nhà mặt tiền lớn, cửa hàng buôn bán thiết bị điện tử giá trị, bèn khen:

“Cô có phước thật, từ miền quê nghèo mà xuống đây phát triển nhanh thế này, giàu có, sang trọng.”

Bà lắc đầu, đôi mắt bỗng xa xăm. Ngón tay gầy guộc gõ nhẹ lên quầy kính.

Trước giải phóng, bà là đứa trẻ lớn lên giữa làng quê Bắc Ninh nghèo xơ xác, chẳng có đồng tiền dính túi. Những năm tháng ấy, nhà tranh vách đất, đường trong làng chỉ là đường đất sình lầy mỗi khi mưa xuống. Thế nhưng, cả tuổi thơ bà ngủ không thèm đóng cửa, láng giềng xóm giềng thân tình như ruột thịt. Bà đã trải qua quãng đời dài như thế, tích luỹ biết bao kỷ niệm ấm áp trước khi dời vào Nam với hai bàn tay trắng.

Giờ đây đứng giữa cửa hàng đầy tiền, bà bỗng giằng xé trong lòng. Bà nhớ lại tuổi thơ, rồi nhìn sang sự giàu sang hiện tại, tim se lại. Bà quay sang thầy, giọng nghẹn:

“Không thầy ơi, con nhớ lại quãng đời tuổi thơ ở miền quê, chả có đồng nào mà hạnh phúc lắm. Ngủ không thèm đóng cửa, đường làng sình lầy thôi mà con người sống với nhau vui. Bây giờ vào đây có tiền hơn, tiện nghi hơn, sang trọng hơn mà con không tìm được cái cảm giác hạnh phúc như hồi xưa nữa.”

Thầy Chân Quang khẽ gật, ánh mắt sáng lên. Người thầy an nhiên đáp:

“Hay lắm cô. Cô đã nhìn ra được điều đó thì quý lắm. Tiền bạc không phải là hạnh phúc.”

Bà chủ chớp mắt, như muốn khẳng định:

“Phải thầy, hồi xưa nghèo mà lòng nhẹ tênh, giờ của cải nhiều mà sao trống hoác. Con thấy sợ cái sự giả tạo của sự giàu.”

Thầy mỉm cười, bước ra cửa, ánh đèn đường hắt bóng hai người xuống nền gạch:

“Nếu đệ tử Phật nào cũng thấy như cô thì thế gian bớt khổ. Sống trong tiền mà không lấy đó làm hãnh diện, đó mới là người trí.”

Điểm nút của câu chuyện là lúc bà lắc đầu từ chối lời khen giàu có. Chính cái lắc đầu ấy, và câu thú nhận về tuổi thơ hạnh phúc dù nghèo, đã làm thầy nhận ra một tâm hồn tỉnh thức giữa đời thường. Bà không cần triết lý cao siêu, chỉ cần so sánh quá khứ và hiện tại là thấy rõ nghịch lý.

Từ đó, bà chủ cửa hàng vẫn mở máy, bán thiết bị, nhưng không còn chạy theo đồng tiền như trước. Bà dạy con cháu rằng giàu không bằng vui, và mỗi chiều đóng cửa hàng sớm để ngồi với hàng xóm chuyện trò. Khách tới mua máy thấy bà niềm nở, không chèo kéo, khác hẳn mấy tiệm bên cạnh.

Lâu dần, căn nhà mặt tiền ấy không chỉ là nơi buôn bán, mà còn là chốn người trong xóm ghé vào chia sẻ buồn vui. Bà đã tìm lại được chút cảm giác hạnh phúc xưa, không phải từ tiền, mà từ tương quan con người. Thầy Chân Quang sau này kể lại, bảo đó là minh chứng sống: hạnh phúc nằm ngoài đồng tiền, và một người đệ tử Phật nhìn ra điều đó thật đáng quý.

Ý nghĩa câu chuyện

Hạnh phúc không đồng nghĩa với sự giàu có hay tiện nghi vật chất. Con người dễ lầm tưởng giàu là hạnh phúc nên lao vào làm giàu, để rồi mất đi tình thương và bình yên. Như bà chủ từ miền quê nghèo mà hạnh phúc, vào Nam giàu sang mà trống rỗng, ta thấy cần định nghĩa lại mục tiêu sống: đi tìm hạnh phúc chứ không chỉ làm giàu. Sống giữa tiền bạc mà không lấy đó làm hãnh diện, biết hạnh phúc gồm nhiều yếu tố ngoài vật chất, đó là trí tuệ đạo Phật.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang