Ba anh em nhà họ Đen

Đoàn xe bò lăn bánh ì ạch trên con đường đất dài hun hút nối từ thành Câu-thi-la về thành Xá-vệ. Hàng trăm chiếc xe chất đầy hàng hóa, lốp bánh lún sâu xuống đường, tiếng trâu rống, tiếng người hò hét gọi nhau ầm ĩ. Đó là đoàn buôn của ba anh em nhà họ Đen – Đại Hắc, Trung Hắc và Tiểu Hắc – những thương nhân giàu có nức tiếng vùng này. Người anh cả và người em út thay nhau dẫn đoàn đi buôn xa, còn người em giữa ở nhà trông coi cửa hàng lớn. Cả đoàn có cả trăm xe bò, kéo theo đầy tớ, người hầu và cả những vệ sĩ cầm gươm giáo bảo vệ.

Bỗng đoàn xe chậm lại rồi dừng hẳn. Phía trước, một đoàn người đông đúc đang đi bộ, người nào cũng mặc áo quần chỉnh tề, tay cầm hoa, tay cầm phẩm vật, vẻ mặt nghiêm trang. Người anh cả ngồi trên xe bò cao, nhìn thấy liền lấy làm lạ, bèn sai một người hầu chạy tới hỏi:

“Này các hiền giả, các vị đi đâu mà nghiêm trang thế này?”

Một người trong đoàn trả lời:

“Chúng tôi đến tinh xá Kỳ Viên để đảnh lễ đức Thế Tôn và nghe pháp.”

Người anh cả nghe xong, toàn thân rúng động. Một cảm giác lạ lùng dâng lên trong lòng, như có một mối duyên xưa vừa thức dậy. Ông liền ngoảnh sang người em út:

“Em ơi, anh muốn vào Kỳ Viên xem đức Thế Tôn ra sao.”

Tiểu Hắc ngăn lại:

“Anh ơi, còn đoàn hàng, còn chuyện buôn bán, mình đi sao được?”

Nhưng người anh cả dường như đã quyết định. Ông nhảy xuống xe, vội vàng sửa lại áo quần cho tề chỉnh, rồi bước nhanh theo đoàn người. Vào đến tinh xá, ông lặng lẽ hòa vào đám đông ngồi nghe pháp. Hôm đó, đức Phật chỉ nhìn ông mà thuyết giảng. Mọi người nghe hiểu hay không không rõ, nhưng lời Phật nói về sự nguy hiểm, sự mau tàn của dục lạc thế gian cứ thấm sâu vào lòng ông. Ông ngồi đó, lòng như lửa đốt, nhớ lại tám người vợ, nhớ lại bao nhiêu vàng bạc, của cải, nhớ lại những tháng ngày sống trong sung sướng mà thấy tất cả chỉ là phù du. Bài pháp vừa dứt, ông quỳ xuống, xin đức Phật cho xuất gia.

Đức Phật nhìn ông, hỏi:

“Ở nhà còn cha mẹ không?”

“Bạch Thế Tôn, cha mẹ con đã mất.”

“Còn ai là người thân?”

“Con còn hai đứa em. Một đứa ở nhà trông coi cửa hàng, một đứa đi theo đoàn buôn.”

Đức Phật dạy:

“Vậy con hãy về nói với em con, đừng xuất gia ngang. Hãy để nó được biết rõ.”

Người anh cả đảnh lễ Phật rồi lui ra. Ra đến nơi đoàn xe vẫn còn đậu, ông gọi em út lại, nói:

“Em à, bây giờ anh giao hết tài sản cho em và Trung Hắc giữ. Anh đi xuất gia.”

Tiểu Hắc nghe xong, mặt biến sắc, la lên:

“Trời ơi! Anh chơi xấu vừa vừa chứ! Anh bỏ đi, để em và anh hai làm sao đây? Anh làm vậy kỳ quá!”

Nhưng người anh cả vẫn cương quyết. Ông giao hết tiền bạc, hàng hóa, xe cộ lại, rồi quay lưng bước đi, dứt khoát không ngoảnh lại. Tiểu Hắc đứng chết lặng, tay chân luống cuống. Ông nhìn theo bóng anh mình, lòng rối bời. Không có anh, ông biết phải điều hành công việc buôn bán thế nào đây? Ông vốn quen sống dựa dẫm, nghe lời anh sắp đặt mọi chuyện. Một ý nghĩ chợt lóe lên trong đầu: “Hay là mình cũng đi xuất gia luôn, để xem anh mình làm gì.” Ông quay sang đám người hầu:

“Tụi bay chở hết đoàn xe này về đi. Tao đi xuất gia đây!”

Nói rồi ông nhảy xuống, chạy theo anh, xin đức Phật cho xuất gia. Đức Phật nhìn ông, không nói gì, chỉ mỉm cười.

Thế là hai anh em cùng xuất gia, nhưng hai tâm trạng hoàn toàn khác nhau. Người anh cả, Đại Hắc, xuất gia vì đã giác ngộ, vì muốn tìm sự giải thoát thật sự. Ông tinh tấn tu hành, ngày đêm không ngừng nghỉ. Còn Tiểu Hắc, người em út, xuất gia chỉ vì không nỡ rời xa anh, không biết sống tự lập. Ông vào chùa mà lòng không có chút gì gọi là tốt đẹp. Mỗi khi có các tín nữ đến chùa nghe pháp, ông lại ngồi ngắm nhìn, hết nhìn người này rồi lại nhìn người kia, miệng lẩm bẩm:

“Cô này đẹp quá! Cô kia cũng xinh!”

Các vị tỳ kheo già thấy vậy, lắc đầu phiền não:

“Chú này tu hành gì mà bê bối quá! Nghe pháp mà không nghe, cứ dòm người ta.”

Nhưng vì ông mới là sa di, chưa thọ giới tỳ kheo, nên cũng không ai trách móc gì.

Một hôm, trước khi thọ đại giới, Đại Hắc đến bạch với đức Phật:

“Bạch Thế Tôn, để làm bổn phận của một sa môn, có những pháp tu nào?”

Đức Phật dạy:

“Có hai pháp: một là học pháp, hai là hành pháp.”

Đại Hắc chắp tay:

“Bạch Thế Tôn, con đã lớn tuổi, học không được nhiều. Con chỉ biết một số giáo lý căn bản. Vậy con xin thực hành thật nhiều. Nhưng con có một nhược điểm: từ trước đến nay con sống trong dục lạc, nên con muốn tập trung quán chiếu về thân này.”

Đức Phật nhìn ông, dạy:

“Con hãy đến bãi tha ma, ngồi quán các tử thi.”

Đại Hắc vâng lời, đến bãi tha ma. Nơi đây, một bà lão làm nghề giữ bãi tha ma. Bà thấy một vị sa môn đầu trọc, cứ thấp thoáng bên gốc cây này, bụi cỏ kia, nhìn chăm chú vào các xác chết. Lúc đầu bà nghi ngờ, rình xem ông ta làm gì. Sau một thời gian, bà nhận ra đây là một người tu hành chân chính. Bà mới đến gần, nói:

“Này thầy, khi thầy đến đây quán tử thi, thầy phải báo cho tôi, vì tôi là người quản lý bãi tha ma. Thầy cũng phải báo cho bậc thượng thủ ở chùa thầy, và báo cho trưởng thôn nữa. Vì ở đây có nhiều kẻ trộm, chúng hay giấu đồ ăn trộm trong bãi tha ma rồi quay lại lấy sau. Nếu thầy không báo, lỡ có chuyện gì, người ta lại nghi cho thầy.”

Đại Hắc gật đầu:

“Vậy khi nào có xác nào thiêu thích hợp, bà hãy gọi tôi đến.”

Một hôm, có một cô gái nhà giàu, rất xinh đẹp, chết trẻ. Người nhà đưa xác đến, đưa tiền cho bà lão để thiêu. Bà nhớ lời dặn, liền đi tìm Đại Hắc.

Đại Hắc đến, đứng nhìn. Người ta cởi bỏ lớp áo quần sang trọng bên ngoài, rồi chất củi lên. Ngọn lửa bốc lên, xác cô gái từ từ cháy. Những lớp da bong ra, mỡ chảy xuống xèo xèo, mùi hôi nồng nặc. Khuôn mặt xinh đẹp ngày nào nhăn nhúm, đen đúa. Xác co giật, chân tay quằn quại. Đại Hắc đứng đó, nhìn không chớp mắt. Từng hình ảnh thấm sâu vào tâm khảm ông. Ông thấy rõ thân này thật vô thường, thật tạm bợ. Không còn gì để luyến tiếc, không còn gì để ham muốn.

Sau đó, ông tìm một góc vắng, ngồi xuống, thiền quán. Trong tâm ông lặng lẽ khởi lên:

“Các pháp hữu vi đều vô thường, đều biến đổi. Chỉ có tâm tịch diệt thanh tịnh mới là hạnh phúc thật sự.”

Ngay lúc đó, như một cánh cửa mở ra, ông đạt được minh sát tuệ, chứng quả A-la-hán.

Khi đức Phật cùng chư tăng du hóa về vùng quê của Đại Hắc, hai anh em cùng đi theo. Những người vợ của hai ông nghe tin, liền tìm cách lôi kéo chồng mình hoàn tục. Họ đến thỉnh đức Phật cúng dường trai tăng. Đức Phật nhận lời, rồi chỉ định Tiểu Hắc về trước sắp xếp chỗ ngồi. Tiểu Hắc về đến nhà, bị các bà vợ vây quanh, cấu xé, kéo áo, nói đủ lời ngon ngọt. Ông ta cười hề hề, không giữ được tâm tu, rồi ở lại nhà luôn, hoàn tục.

Đến ngày cúng dường, sau khi thọ trai xong, đức Phật để Đại Hắc ở lại. Tám người vợ của ông liền quay ra tấn công, cấu xé, níu kéo. Nhưng Đại Hắc, với thần thông của bậc A-la-hán, liền bay vút lên không, vượt qua nóc nhà, trở về đảnh lễ dưới chân Phật. Khi đoàn người trở về tinh xá, chư tăng chưa đắc đạo thấy lạ, bàn tán xôn xao:

“Hôm trước Phật để Tiểu Hắc ở lại thì hoàn tục. Hôm nay Phật lại để Đại Hắc ở lại, không biết chuyện gì xảy ra?”

Nhưng khi về đến tinh xá, họ thấy Đại Hắc đang quỳ trước Phật. Đức Phật mới tuyên bố:

“Đại Hắc đã chứng quả A-la-hán.”

Chư tăng mới vỡ lẽ. Đức Phật nhân đó đọc bài kệ trong Kinh Pháp Cú:

“Ai sống nhìn tịnh tướng, không hộ trì các căn, ăn uống thiếu tiết độ, biếng nhác chẳng tinh cần, ma uy hiếp kẻ ấy, như cây yếu trước gió. Ai sống quán bất tịnh, khéo hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ, có lòng tin tinh cần, ma không uy hiếp được, như núi đá trước gió.”

Từ đó, chư tăng hiểu rõ ý nghĩa của sự tu tập: phải biết quán bất tịnh để đối trị lòng ham muốn, phải hộ trì các căn, phải tiết độ trong ăn uống, và phải tinh cần tu tập. Chỉ có như vậy mới không bị ma uy hiếp, mới vững vàng như núi đá trước gió.

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta rằng: khi tâm còn ham muốn, còn nhìn ngắm những vẻ đẹp bên ngoài (nhìn tịnh tướng) mà không biết quán bất tịnh, thì tâm hồn sẽ yếu đuối, dễ bị ma uy hiếp, dễ sa ngã. Ngược lại, nếu biết quán chiếu sự vô thường, bất tịnh của thân này, biết hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ, và tinh cần tu tập, thì tâm sẽ vững vàng như núi đá trước gió, không gì lay chuyển được.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang