Ba anh em nhà họ Ca-la

Buổi sáng hôm ấy, nắng vàng trải dài trên con đường đất nối liền thành Câu-thi-la và thành Xá-vệ. Đoàn xe bò của ba anh em nhà họ Ca-la lăn bánh rầm rập, cả mấy trăm chiếc xe chở đầy hàng hóa, tôi tớ theo hầu cận đông đúc, lính hộ tống cầm gươm giáo đi hai bên trông thật oai vệ. Người anh cả ngồi trên chiếc xe đầu, mắt nhìn xa xăm, nghĩ về cửa hàng buôn bán rộng lớn ở quê nhà và tám người vợ xinh đẹp đang chờ mình trở về.

Ba anh em vốn là những thương gia nổi tiếng giàu có. Người anh cả và người em út thay phiên nhau dẫn đoàn buôn đi xa, từ tỉnh này qua tỉnh khác, thậm chí có khi vượt biên giới sang nước ngoài. Người anh giữa ở nhà trông coi cửa hàng lớn. Của cải chất đống, danh tiếng vang xa, nhưng lòng người anh cả vẫn luôn thấy trống trải, như thể thiếu một điều gì đó mà tiền bạc không thể mua được.

Giữa lúc đoàn xe đang tiến về phía Kỳ Viên, họ bắt gặp một đoàn người đông đúc, tay cầm hoa, mặc áo nghiêm chỉnh, gương mặt rạng rỡ đi về phía trước. Người anh cả vẫy một người lại hỏi:

“Các hiền giả đi đâu mà nghiêm trang thế này?”

Người kia đáp:

“Chúng tôi đến Kỳ Viên để đảnh lễ và nghe pháp của Đức Thế Tôn.”

Nghe xong, toàn thân người anh cả rúng động, một cảm giác kỳ lạ dâng lên trong lòng như có duyên xưa trỗi dậy. Ông quay sang em út nói:

“Em coi đoàn xe, anh đi vào Kỳ Viên xem Đức Thế Tôn ra sao.”

Người em út ngăn lại nhưng ông anh không nghe. Ông nhảy xuống xe, chỉnh lại trang phục, rồi bước nhanh theo đoàn người. Vào đến tịnh xá, ông hòa mình vào đám đông ngồi nghe pháp. Hôm ấy, Đức Phật chỉ nhìn thẳng vào mặt ông mà thuyết giảng về sự nguy hiểm và mau tàn của dục lạc thế gian. Lời Phật như thấm vào từng tế bào, ông nghe mà lòng bừng tỉnh, như vừa thoát khỏi một giấc mê dài.

Nghe xong, ông liền xin xuất gia. Đức Phật hỏi:

“Ở nhà còn cha mẹ không?”

“Bạch Thế Tôn, cha mẹ con đã mất.”

“Còn ai là người thân?”

“Con còn hai đứa em, một đứa ở nhà trông cửa hàng, một đứa đi theo.”

Phật dạy:

“Vậy con về báo cho em con biết, đừng xuất gia ngang khiến người ta lỡ dở.”

Người anh đảnh lễ Phật lui ra, đến chỗ đoàn xe vẫn đang chờ, ông nói với em út:

“Này em, từ nay anh giao hết tài sản cho em và trung hắc giữ. Anh đi xuất gia.”

Người em út la lên:

“Trời ơi! Anh chơi xấu vừa vừa thôi chứ! Chơi kỳ quá!”

Nhưng người anh vẫn cương quyết, giao lại toàn bộ hàng hóa, xe cộ, rồi dứt khoát bỏ đi. Người em đứng sững, lúng túng không biết làm sao. Suy nghĩ một hồi, ông quay lại nói với người hầu:

“Tụi bay chở hết đoàn xe này về đi. Tao đi xuất gia luôn!”

Nói rồi ông nhảy xuống, chạy theo anh, xin xuất gia. Nhưng hai anh em xuất gia với hai tâm trạng khác nhau. Người anh giác ngộ vì bài pháp của Phật, quyết tâm tìm giải thoát. Còn người em, cả đời sống lệ thuộc vào anh, giờ không có anh thì không biết phải làm gì, nên đi xuất gia chỉ với ý nghĩ “rồi anh sẽ về”. Tâm ông không có chút gì tốt đẹp.

Vào chùa, người anh tinh tấn tu hành, còn người em thì lăng xăng, không yên. Mỗi khi có các tín nữ đến tịnh xá nghe pháp, ông lại ngồi ngắm nhìn người này, xích xích người kia, miệng lẩm bẩm:

“Người này đẹp quá! Người kia đẹp quá! Chịu không nổi!”

Các tỳ kheo già thấy vậy đều phiền lòng, nhưng vì ông mới tu, chưa thọ giới, nên cũng không ai trách móc.

Khi sắp thọ giới tỳ kheo, người anh đến bạch Phật:

“Bạch Thế Tôn, để làm bổn phận của một sa môn, có những pháp tu nào?”

Phật dạy:

“Có hai pháp: một là học pháp, hai là hành pháp.”

“Bạch Thế Tôn, con đã lớn tuổi, học không được nhiều. Con chỉ biết một số giáo lý căn bản. Nay con xin thực hành. Nhưng nhược điểm của con là từ trước đến giờ sống trong dục lạc, nên con muốn tập trung thiền quán về điều này.”

Phật dạy ông đến bãi tha ma để quán tử thi. Ông vâng lời, đến đó tìm một góc cây ngồi thiền, nhìn những xác chết để quán tưởng thân người vô thường, tạm bợ. Một bà lão quản lý bãi tha ma thấy ông cứ thấp thoáng ở góc cây, rình rập mãi mới phát hiện ông là người tu quán tử thi. Bà đến nói:

“Khi ngài đến đây, ngài phải báo cho tôi, vì tôi là người quản lý. Ngài cũng phải báo cho thượng thủ tinh xá và ông trưởng thôn, để nếu có trộm cướp vứt đồ ở đây, ngài khỏi bị nghi oan.”

Ngài Đại Hắc nghe vậy, liền dặn bà:

“Khi nào có xác thiêu nào thích hợp, bà hãy gọi tôi đến.”

Một hôm, có một cô gái nhà giàu xinh đẹp chết sớm, người thân đưa đến nhờ bà thiêu. Bà gọi ngài đến. Ngài đứng nhìn ngọn lửa bốc lên, da thịt cháy xèo xèo, chảy mỡ, co giật, khói đen nghi ngút. Ngài nhìn thấm thía, rồi lui về góc vắng ngồi thiền quán. Trong tâm khởi lên:

“Các pháp hữu vi đều vô thường, đều biến đổi. Chỉ có tâm tịch diệt thanh tịnh mới là hạnh phúc thật sự.”

Ngay lúc đó, duyên xưa khai mở, ngài đắc quả.

Sau đó, Đức Phật cùng chư tăng về quê của ngài Đại Hắc để giáo hóa. Tám người vợ của ngài Đại Hắc và vợ của ngài Tiểu Hắc tìm cách lôi kéo chồng hoàn tục. Họ thỉnh Phật trai tăng, nhưng Phật chỉ định Tiểu Hắc về trước sắp xếp. Tiểu Hắc bị các bà vợ vây quanh, cấu xé, nói lời ngon ngọt, liền hoàn tục ở lại nhà. Còn Đại Hắc, sau buổi trai tăng, bị tám bà vợ tấn công dữ dội, nhưng ngài dùng thần thông bay lên nóc nhà, trở về đảnh lễ dưới chân Phật.

Chư tăng trên đường về còn hoang mang, bàn tán:

“Hôm trước Phật để Tiểu Hắc ở lại thì hoàn tục. Hôm nay để Đại Hắc ở lại, không biết chuyện gì xảy ra?”

Nhưng khi về đến tịnh xá, thấy Đại Hắc hiện ra trước mặt Phật, quỳ xuống đảnh lễ, Phật mới tán thán:

“Đại Hắc đã đắc quả.”

Rồi Phật nói bài kệ trong Kinh Pháp Cú:

“Ai sống nhìn tịnh tướng, không hộ trì các căn, ăn uống thiếu tiết độ, biếng nhác chẳng tin cần, ma uy hiếp kẻ ấy như cây yếu trước gió. Ai sống quán bất tịnh, khéo hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ, có lòng tin tinh cần, ma không uy hiếp được như núi đá trước gió.”

Ý nghĩa câu chuyện

Câu chuyện dạy chúng ta về sự nguy hiểm của việc nhìn ngắm tịnh tướng – tức là say mê ngắm nhìn cơ thể người khác phái, khiến tâm hồn yếu đuối, run rẩy như cây trước gió, tạo điều kiện cho ma quân xâm nhập, dẫn đến sa đọa. Ngược lại, người biết quán bất tịnh, hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ, tinh tấn tu hành sẽ vững vàng như núi đá, không gì có thể lay chuyển. Bài học là phải luôn tỉnh giác, canh giữ tâm mình trước những cám dỗ của dục lạc thế gian.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang