Ánh mắt của lòng từ

Trong khu rừng vắng, dưới tán cây cổ thụ, một vị tỳ kheo già ngồi lặng lẽ trên tảng đá. Đôi mắt ngài sưng đỏ, không còn nhìn thấy gì. Bên cạnh, một chú tiểu đang cố gắng lau những giọt nước mắt chảy dài trên gương mặt nhăn nheo của ngài. Trời đã về chiều, bóng tối dần bao phủ, nhưng trong lòng vị tỳ kheo vẫn nguyên vẹn một niềm tin không gì lay chuyển nổi.

Ngài tên là Chūla-panthaka, một bậc trưởng lão tu hành tinh tấn bậc nhất trong hàng đệ tử của Đức Phật. Gia đình ngài giàu có, nhưng sau khi gặp được Đức Phật, ngài đã từ bỏ tất cả tài sản, xuất gia tu học. Ngài nổi tiếng với hạnh nguyện không nằm, chỉ giữ ba oai nghi đi, đứng, ngồi để luôn tỉnh giác. Nhưng rồi, vì giữ hạnh ấy quá nghiêm khắc, mắt ngài bắt đầu đau nhức. Các vị tỳ kheo khác khuyên ngài nên nằm nghỉ, nhưng ngài chỉ lắc đầu: "Ta đã phát nguyện, không thể phá giới."

Một hôm, có một thầy thuốc giỏi trong vùng đến chữa trị. Ông khám bệnh rồi nói: "Bệnh này không nặng, nhưng phải nhỏ thuốc vào mũi, để thuốc thấm ngược lên mắt. Tối nay, trước khi ngủ, ngài hãy nhỏ thuốc này." Vị tỳ kheo nhận lọ thuốc, nhưng khi đêm xuống, ngài vẫn ngồi thiền, không hề nằm. Sáng hôm sau, thầy thuốc quay lại, thấy mắt ngài vẫn sưng đỏ, liền hỏi: "Ngài có nằm không?" Ngài im lặng. Ông hỏi mãi, cuối cùng mới biết sự thật. Ông thở dài: "Nếu ngài không nằm, thuốc không thể thấm ngược lên được. Tôi bó tay." Nói rồi, ông bỏ đi. Và rồi, đôi mắt của vị tỳ kheo mù hẳn.

Khi các vị tỳ kheo khác mãn hạ, họ dìu ngài về tịnh xá. Người em trai của ngài, nghe tin, liền cho con trai mình đi đón bác về. Cậu bé dắt ngài bằng một cây gậy, nhưng giữa đường, cậu gặp một cô gái và bỏ mặc ngài ngồi lại giữa rừng. Trời tối dần, vị tỳ kheo mù lòa ngồi một mình, không biết đi về đâu. Bỗng, một người lạ mặt xuất hiện, giọng nói ấm áp: "Thưa ngài, con xin phép được dắt ngài về tịnh xá." Người ấy chính là Đế Thích, vị vua cõi trời, cảm động trước hạnh tu của ngài, đã hiện thân xuống trần. Nhờ sự dẫn dắt của người lạ ấy, vị tỳ kheo về đến tịnh xá an toàn.

Các vị tỳ kheo thắc mắc, hỏi Đức Phật: "Bạch Thế Tôn, vì sao một vị trưởng lão tu hành tinh tấn, chân chính như vậy mà lại bị mù?" Đức Phật nhìn quanh, rồi kể lại câu chuyện xa xưa: "Ngày xưa, có một người đàn bà nghèo, chồng mất sớm, phải nuôi ba đứa con. Bà bị bệnh mắt, gần như mù lòa. Một thầy thuốc đến chữa trị, bà nói: 'Tôi không có tiền, nhưng nếu ông chữa cho tôi lành mắt, tôi và ba đứa con sẽ theo hầu hạ ông suốt đời để trả ơn.' Ông thầy thuốc đồng ý, chữa cho bà lành mắt. Nhưng khi mắt sáng trở lại, bà ta nuốt lời, không chịu theo hầu hạ. Ông thầy thuốc tức giận, nghĩ: 'Người đàn bà này thật bạc bẽo, ta đã cứu mắt cho bà, bà lại lừa dối ta.' Trong cơn giận, ông bôi thuốc độc lên mắt bà, khiến bà mù vĩnh viễn."

Đức Phật dừng lại, giọng trầm xuống: "Vị thầy thuốc ngày xưa, chính là trưởng lão Chūla-panthaka. Vì cơn giận ấy, ông đã phải chịu quả báo mù lòa suốt nhiều kiếp. Dù nay đã gặp được chánh pháp, tu hành tinh tấn, nhưng nghiệp cũ vẫn không thể tiêu trừ. Vẫn phải trả cho hết."

Nghe xong, các vị tỳ kheo đều rùng mình. Một cơn giận nhỏ, một hành động bồng bột, mà phải trả giá bằng đôi mắt, qua bao nhiêu kiếp sống. Đức Phật nhìn tất cả, rồi chậm rãi nói: "Tâm dẫn đầu các pháp, tâm là chủ tạo tác. Nếu nói hay hành động với tâm ý ô nhiễm, khổ não sẽ theo ta như xe theo ngựa kéo."

Từ đó, các vị tỳ kheo hiểu rõ hơn về sức mạnh khủng khiếp của tâm. Một ý nghĩ giận dữ có thể tạo ra nghiệp quả nặng nề, đeo đẳng không chỉ một đời mà nhiều đời. Và họ càng thấm thía lời Phật dạy: hãy luôn giữ tâm thanh tịnh, bởi hạnh phúc hay khổ đau, tất cả đều do tâm tạo.

Ý nghĩa câu chuyện

Bài học sâu sắc mà TT. Thích Chân Quang muốn truyền tải: Tâm là gốc của mọi hành động. Một cơn giận dù nhỏ, nếu để nó chi phối, sẽ dẫn đến những hành động tạo nghiệp xấu, quả báo kéo dài nhiều kiếp. Ngược lại, nếu giữ tâm thanh tịnh, hạnh phúc sẽ theo ta như bóng với hình. Vì vậy, mỗi người cần học cách làm chủ tâm mình, đặc biệt là kiểm soát cơn giận và những ý nghĩ ô nhiễm.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang