Ai đang phụng sự ai?

Hội trường lặng đi sau câu hỏi của vị thầy. Hàng nghìn ánh mắt hướng lên phía trước, còn bên ngoài, nhịp làm việc của công ty vẫn đang tiếp diễn. Trong không gian ấy, một câu hỏi ngắn bỗng khiến mọi người phải nhìn lại chính công việc hằng ngày của mình.

“Trong công ty này, ai phụng sự ai?”

Câu hỏi xuất hiện sau khi vị thầy nói về lẽ sống phụng sự. Trong một doanh nghiệp, người ta thường nghĩ công nhân làm việc để phục vụ ông chủ. Họ dùng sức lao động tạo ra sản phẩm, công ty có lợi nhuận và người chủ được hưởng thành quả. Nhưng nếu chỉ nhìn theo hướng ấy, mối quan hệ giữa con người với nhau sẽ dễ biến thành sự tính toán hơn thiệt.

Vị thầy cũng vừa kể về những người chủ biết chăm lo cho nhân viên. Có người tặng nhà, tặng phương tiện đi lại cho công nhân. Riêng ông Thành, mỗi năm đều xây một hoặc hai căn nhà cho những người đã đóng góp lâu dài. Điều ấy đặt ra một sự giằng co trong suy nghĩ: rốt cuộc người lao động đang phục vụ chủ, hay người chủ đang phục vụ người lao động?

Thầy nhìn xuống hội trường và hỏi lại:

“Ai trả lời được câu này?”

Một người đàn ông đứng lên, chắp tay thưa:

“Theo ý con, sống trong bể khổ này thì phải biết yêu thương nhau.”

Thầy gật đầu:

“Rồi trong công ty, điều đó thể hiện thế nào?”

Người nhân viên đáp:

“Ông chủ phụng sự nhân viên bằng cách tạo công ăn việc làm. Nhân viên phụng sự lại ông chủ bằng cách làm tốt công việc, giúp công ty hoàn thành nhiệm vụ và có lợi nhuận. Hai bên phụng sự qua lại, đó là yêu thương nhau.”

Tiếng vỗ tay vang lên. Vị thầy mỉm cười, khen câu trả lời thông minh. Quả thật, người chủ không thể duy trì doanh nghiệp nếu thiếu công sức của người lao động. Ngược lại, người lao động cũng cần một doanh nghiệp đủ vững mạnh để có việc làm và thu nhập ổn định. Hai bên nương vào nhau mà tồn tại.

Tưởng như câu hỏi đã được giải đáp, nhưng thầy vẫn nhìn khắp hội trường:

“Có ai bổ sung thêm không?”

Một nữ nhân viên đứng lên. Giọng cô bình tĩnh nhưng rõ ràng:

“Con xin tiếp ý đồng nghiệp. Ngoài việc ông chủ phục vụ nhân viên và nhân viên phục vụ lại ông chủ, còn có một trách nhiệm lớn hơn.”

Thầy hỏi:

“Trách nhiệm gì?”

Cô đáp:

“Đó là cùng cống hiến cho xã hội.”

Cả hội trường lại vang lên tiếng vỗ tay. Vị thầy lập tức nói đó chính là câu trả lời mình chờ đợi. Câu hỏi ban đầu hóa ra là một câu hỏi có dụng ý: nếu chỉ dừng ở việc chủ và nhân viên phục vụ lẫn nhau, ý nghĩa vẫn chưa trọn vẹn.

Điểm nút nằm trong lời bổ sung của người nữ nhân viên. Doanh nghiệp không phải một thế giới khép kín, nơi chủ và người làm chỉ trao đổi tiền lương với sức lao động. Họ cùng nhau làm ra sản phẩm, dịch vụ và công ăn việc làm cho xã hội. Thành quả cuối cùng phải hướng ra ngoài, góp phần làm cho cuộc sống chung được ổn định và tốt đẹp hơn.

Thầy nói:

“Ông chủ phụng sự nhân viên, nhân viên phụng sự lại ông chủ, đó là bước thứ nhất. Nhưng tất cả phụng sự nhau để cùng phụng sự xã hội, ý niệm ấy mới hoàn hảo.”

Người đàn ông vừa trả lời trước đó gật đầu. Người nữ nhân viên ngồi xuống giữa tiếng vỗ tay. Từ một câu hỏi tưởng như chỉ nói về quan hệ trong công ty, mọi người đã nhìn thấy một vòng tròn rộng hơn: người chủ tạo việc làm, nhân viên làm tốt trách nhiệm, doanh nghiệp tạo ra sản phẩm và cả tập thể đóng góp cho đất nước.

Sau khoảnh khắc ấy, ý nghĩa của công việc thường ngày cũng đổi khác. Một thao tác nhỏ trên dây chuyền, một hồ sơ được hoàn thành hay một sản phẩm được làm đúng chất lượng không còn chỉ là nhiệm vụ để nhận lương cuối tháng. Đó là phần đóng góp của mỗi người vào sự vận hành chung của xã hội.

Người chủ cũng không còn được hiểu là người chỉ ngồi trên cao để nhận lợi nhuận. Trách nhiệm của họ là tập hợp vốn liếng, kỹ thuật và con người, rồi duy trì hoạt động để việc làm không bị mất đi. Khi doanh nghiệp phát triển chân chính, lợi ích không dừng ở một cá nhân mà lan tới gia đình người lao động, người sử dụng sản phẩm và cộng đồng.

Buổi đối thoại khép lại trong không khí nhẹ nhõm. Không ai còn cần tranh luận xem bên nào phục vụ bên nào nhiều hơn. Câu trả lời cuối cùng đã tháo gỡ sự đối lập: mọi người phụng sự lẫn nhau, rồi cùng hướng sự phụng sự ấy đến toàn xã hội.

Đó cũng là lúc những người có mặt hiểu rõ hơn lẽ sống được nhắc đến trong pháp thoại. Sống không chỉ để ăn, vui chơi hay tìm phần lợi cho riêng mình. Mỗi người, ở bất cứ vị trí nào, đều có thể biến công việc thành sự phụng sự. Khi mục tiêu ấy hiện diện, lao động không còn chỉ là gánh nặng mà trở thành một cách yêu thương con người.

Ý nghĩa câu chuyện

Trong doanh nghiệp, người chủ và người lao động phải nâng đỡ, phụng sự lẫn nhau. Tuy nhiên, mục tiêu trọn vẹn hơn là cả tập thể cùng tạo ra giá trị và cống hiến cho xã hội. Đó mới là tinh thần phụng sự đúng nghĩa.

Biên soạn từ pháp thoại của TT. Thích Chân Quang