Vị Tỳ kheo bị hiểu lầm vì tinh tấn: Đức Phật nói gì về cái chết an nhiên?

Khi nghe tin bậc thầy kính quý của mình chỉ còn vài tháng nữa sẽ ra đi, bạn sẽ làm gì? Có người sẽ ở bên cạnh thầy nhiều hơn, có người lại âm thầm dồn sức tu tập. Tỳ kheo Tissa đã chọn cách thứ hai – và bị nhiều người hiểu lầm là lập dị. Nhưng Đức Phật lại khen ngợi ông. Vì sao?

Vị Tỳ kheo lặng lẽ bị hiểu lầm

Khi Đức Phật báo rằng Ngài sẽ nhập Niết bàn sau bốn tháng, Tissa – một vị tỳ kheo chưa đắc đạo – vô cùng lo lắng. Ông nghĩ: “Mình chưa chứng quả mà sắp xa Thế Tôn, sau này biết nương tựa ai?” Thế là ông tách mình khỏi mọi người, không nói chuyện, chỉ âm thầm tu tập. Nhiều huynh đệ thấy thái độ kỳ lạ, cho là Tissa đang tự cao, lập dị. Nhưng Đức Phật đã bênh vực ông: “Tissa vì muốn xa Như Lai mà chưa kịp đắc đạo, nên dồn sức tu. Đó là người thật lòng quý kính Như Lai.”

“Người ấy được pháp hỷ.” – Kinh Pháp Cú

Mơ ước duy nhất của con người: Một cái chết êm thấm

Lúc còn trẻ, người ta mơ tiền bạc, quyền chức, danh vọng. Nhưng khi đối diện cái chết, mọi thứ trở nên vô nghĩa. Chỉ còn một điều duy nhất: chết làm sao cho êm thấm, không dằn vặt, kéo dài.

“Đến khi mà đối diện cái chết rồi, chỉ còn một mơ ước duy nhất là gì? Chết làm sao cho êm, đừng dằn vặt. Tới lúc đó mới mong điều duy nhất đó thôi.” – TT. Thích Chân Quang

Vậy nên, người khôn ngoan là từ bây giờ hãy chuẩn bị cho cái chết của mình. Không phải để ra đi sớm, mà để ra đi nhẹ nhàng.

Năm nhân duyên của một cái chết dễ dàng

Muốn được chết an nhiên, ta cần tạo nhân từ bây giờ. Thầy Chân Quang chỉ ra năm yếu tố:

• Thường quán thân vô thường: Ngồi thiền mỗi ngày, nhận biết thân này tạm bợ, sẽ tan hoại. Người không bám víu vào thân, khi chết sẽ không tiếc nuối.
• Một lần nghĩ đến hy sinh tính mạng vì đại nghĩa: Chỉ cần một lần rất chân thành, như chiến sĩ ra trận sẵn sàng hy sinh vì đất nước. Ý nghĩ ấy gieo vào tâm hạt giống thanh thản khi đối mặt cái chết.
• Không ham sống, sợ chết: Bản năng của chúng sinh là ham sống sợ chết. Người tu phải vượt qua, xem chết như một lẽ tự nhiên.
• Sống vị tha, buông xả: Không coi nhà cửa, tiền bạc, xe cộ là của riêng. Sử dụng hợp lý, nhưng tâm không dính mắc. Người sống ích kỷ, khi chết còn lo lắng tài sản, sẽ rất khó đi.
• Sức định của thiền định: Các vị thiền sư như Phần Dương Thiện Chiêu, nhờ định lực sâu, muốn chết là chết, đứng tịch như thường.

Cả năm yếu tố này thực ra đều quy về việc tu tâm, buông bỏ. Đừng đợi đến lúc oằn oại trên giường bệnh mới hối tiếc.

Tinh tấn thật sự khác gì khoe khoan?

Tissa tinh tấn vì sợ xa Phật, chứ không phải để ai thấy mình giỏi. Còn những người tu tập làm ra vẻ tinh tấn, muốn người khác nể phục, thì tâm đó là kiêu mạn, rất dễ phát điên. Người tinh tấn thật sự nhẹ nhàng, miên mật, không đặt mình hơn ai.

“Cái người mà tinh tấn thật sự đó họ nhẹ nhàng, họ miên mật và không kiêu mạng, không làm ra vẻ hơn người khác.” – TT. Thích Chân Quang

Vì vậy, đừng nhìn người tu thiền mà kỳ thị người khác ăn chiều, đừng khinh người chưa giữ giới. Đó là giới cấm thủ, không phải trí tuệ.

Độc cư và đồng cư: Hai bản lĩnh cần có

Phật từng khen người đủ bản lĩnh sống độc cư. Nhưng có một nhu cầu mà con người ít để ý: nhu cầu giao tiếp. Người sống một mình lâu ngày rất dễ phát điên, như nhân vật trong phim “Cast Away” phải vẽ mặt trên trái dừa để nói chuyện. Thế nên, người tu cần hai điều: một là an trú trong thiền định khi ở một mình, hai là sống hòa hợp khi ở chung với người khác.

Người phàm phu ở chung với nhau thì dễ xung đột, thương nhau nhiều thì gây lộn nhiều. Người tu thì phải biết giữ tâm từ bi, không xung đột cũng không buồn chán.

Trì giới và giới cấm thủ: Đừng để tu hành thành tàn nhẫn

Giữ giới đúng là có đạo đức và trí tuệ. Nhưng giới cấm thủ là chấp vào hình thức, trở nên cứng nhắc và khinh người. Ví dụ: người giữ giới không ăn cắp, nhìn thấy kẻ trộm mà khinh ghét, thì đó là tàn nhẫn. Người giữ giới thật sự sẽ thương xót kẻ vô minh và muốn họ sửa sai.

“Cái người làm được điều tốt rồi chê người chưa làm được đó là tàn nhẫn chứ không phải thánh.” – TT. Thích Chân Quang

Đừng để sự tu hành biến ta thành người khó tính, đóng khung trong giới luật mà quên đi lòng từ bi.

Hôm nay, dù chưa kịp đắc đạo, chúng ta vẫn có thể sống để phụng sự và chuẩn bị cho một cái chết an nhiên. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ: quán thân vô thường, buông xả lợi danh, sống vị tha, và thực hành thiền định mỗi ngày. Đó chính là cách chúng ta cảm ơn Đức Phật – không phải bằng lời nói, mà bằng một cuộc đời tinh tấn và tự tại.