Vì sao ta phải tu thiền? – Một lựa chọn sống còn

Đời người có những lúc ta phải đứng trước hai ngả rẽ. Một con đường đưa đến vinh hoa, một con đường dẫn về quê hương. Danh tướng Trần Bình Trọng đã từng chọn: “Ta thà làm quỷ nước Nam còn hơn làm vương đất Bắc.” Câu nói ấy cho ta thấy: có những lựa chọn tưởng chừng đơn giản, nhưng lại quyết định cả nhân cách và tương lai của ta.

Có những điều ta bắt buộc phải chọn một, không thể vừa cái này vừa cái kia

Trong cuộc sống, có những lúc ta được phép dung hòa, có những lúc không. Người bệnh phải vừa uống thuốc vừa kiêng cữ, nhưng không được nhịn ăn đến kiệt sức. Nàng dâu phải khéo léo vừa lòng mẹ chồng và vợ. Nhưng đứng trước lựa chọn giữa thiện và ác, giữa đúng và sai, giữa làm đệ tử Phật hay từ chối – ta buộc lòng phải chọn một. Thầy Thích Chân Quang nhấn mạnh:

“Có những điều trong cuộc sống ta được quyền chọn một cái, không có hai cái. Rồi trên cái mà ta đã chọn á bắt đầu mới luận tới cái trung đạo, cái dung hòa, cái vừa chân. Đây là bí quyết của cuộc sống.”

Ta không thể vừa đi làm vừa đi ăn cướp. Ta không thể vừa theo Phật vừa quay lưng với Phật. Mỗi người phải dứt khoát chọn lối đi của mình.

Trên con đường đã chọn, mới luận trung đạo

Sau khi đã chọn con đường thiện, con đường của Phật, ta mới nói đến trung đạo. Trung đạo không phải là nước đôi, là vừa thiện vừa ác. Trung đạo là sự cân bằng trong chính con đường thiện. Đừng cực đoan đến mức bố thí hết sạch, đến mức không còn gì để sống; cũng đừng giải đãi lười biếng, ba năm không đến chùa. Thầy dạy:

“Trung đạo tức là mình giúp người vừa sức để còn có thể tái sản xuất, tái phục hồi năng lực của mình mà giúp được người lâu dài.”

Vậy nên ta vẫn lo cho gia đình, vẫn làm tròn trách nhiệm thế gian, nhưng đồng thời vẫn dành thời gian tu tập, lễ Phật, sám hối. Đó là sống vừa chừng, vừa vừa mà đi đến vô tận.

Chọn một con đường dứt khoát: yêu thương hay quay lưng?

Nhìn ra thế gian, thấy biết bao con người, bao chúng sinh. Nhưng có bao giờ ta tự hỏi: Ta chọn sống để yêu thương chúng sinh, hay sống để quay lưng với họ? Nhiều người chưa bao giờ đặt câu hỏi đó. Thầy Chân Quang đặt vấn đề một cách quyết liệt:

“Chọn con đường sống để yêu thương chúng sinh hay quay lưng chúng sinh? Chọn rồi là cực. Còn quay lưng thì dễ. Quay lưng mình sẽ không cần phải lo cho ai và rồi cũng không ai lo cho mình. Sau này cuộc đời mình nó cô độc từ từ.”

Chọn yêu thương là chọn con đường khó. Nhưng đó là con đường của những người có lương tâm, của những người muốn thoát khỏi vòng luân hồi. Ta phải dứt khoát chọn, và bỏ phiếu bằng chính trái tim mình.

Gốc rễ của mọi phiền não: cái chấp ngã

Vì sao con người ích kỷ, tham lam, hơn thua, ganh ghét? Tất cả đều từ một gốc rễ: cái chấp ngã – cho rằng có một cái “tôi” thật sự. Cái chấp ngã vô hình, tinh tế, thẩm sâu trong tâm hồn. Nó khiến ta khổ đau, tái sanh trong luân hồi. Thầy chỉ rõ:

“Chính cái chấp ngã vô hình trừu tượng khó thấy đó tìm tàng thẩm sâu trong tâm hồn ta đã tạo nên cái ích kỷ, tham lam, hơn thua, hận thù, ganh ghét, đố kỵ, đủ thứ phiền não.”

Nếu không nhìn ra và diệt trừ chấp ngã, ta mãi mãi bị kéo xuống đọa làm thú. Vậy ta phải chọn con đường giác ngộ, con đường diệt ngã.

Vì sao ta phải tu thiền?

Tu thiền chính là con đường thực hành để dần dần làm tan biến cái chấp ngã. Thiền định giúp ta quan sát tâm mình, thấy rõ mọi tham sân si, mọi ý nghĩ ích kỷ. Nhờ đó, ta không còn chạy theo những mệnh lệnh mù quáng của bản ngã. Thầy nhắc: tu thiền không phải để chứng đạo trong vài giờ ngồi. Đó là một hành trình bền bỉ, kết hợp sám hối, làm lành, vị tha. Người chọn tu thiền chính là người đã chọn lối sống vị tha, chọn sự thanh thản, bình an nội tâm.

Hôm nay, ngay bây giờ, chúng ta có thể bắt đầu bằng một câu hỏi: Ta đã dứt khoát chọn con đường tu thiền chưa? Nếu chưa, hãy đặt lên bàn cân: một bên là ích kỷ với niềm vui chóng tàn, một bên là vị tha với sự bình an bền vững. Và rồi, hãy chọn. Bởi đó là mệnh lệnh tối thượng của lương tâm – mệnh lệnh dẫn đưa ta về nẻo sáng.