Vì sao đôi khi ta càng tu càng loạn? Ba bài học từ Kinh Pháp Cú

Bạn có bao giờ ngồi thiền mà tâm cứ nhảy như cá trên cạn? Bạn cố gắng tinh tấn, nhưng càng gắng càng loạn? Có một câu chuyện trong Kinh Pháp Cú có thể giải thích điều đó.

Ngọn lửa rừng và cơ duyên chứng đạo

Thuở Đức Phật còn tại thế, một vị Tỳ kheo sau khi nhận pháp môn từ Phật đã lên núi tu tập. Ngài ngồi thiền miên mật nhưng tâm vẫn không thể nhập định sâu. Thấy thời gian trôi qua mà không tiến bộ, ngài quay về xin Phật một pháp môn khác. Giữa đường, một cơn cháy rừng dữ dội bùng lên. Ngài vội chạy lên một ngọn đồi trọc, đứng giữa biển lửa. Nhìn cảnh rừng cây bị thiêu rụi, ngài chợt nhận ra thân này, tâm này cũng dày đặc những lầm lỗi, vô minh, kiết sử như khu rừng kia. Ước mong sao lửa trí tuệ thiêu đốt hết. Chính khoảnh khắc ấy, cảm xúc mãnh liệt làm ngài nhập định, và Đức Phật từ xa biết được, đã đọc bài kệ:

“Vui thích không phóng giật, Tỳ kheo sợ phóng giật, Bước tới như lửa hừng, Thiêu kiết xử lớn nhỏ.”

Ngài chứng quả ngay lúc đó, không cần phải xin đổi đề tài. Pháp môn Phật trao vốn đã thích hợp, chỉ là nhân duyên chưa đủ. Nhiều lúc, nhân duyên cần một cơn bức xúc, một cảm xúc mạnh nơi chính mình.

Đừng bắt chước người khác: Bài học về nhân duyên

Cũng trong thời Phật, có một Tỳ kheo ni tu suốt 25 năm mà không đắc quả. Tuyệt vọng, bà đi treo cổ tự tử. Nhưng vừa đưa đầu vào thòng lọng, bà chợt chứng quả! Bà đọc kệ: “25 năm rời bỏ gia đình, sống đạm bạc, chưa từng được một sát na thanh tịnh, tâm lúc nào cũng động.” Thầy Chân Quang cảnh báo:

“Chúng ta đừng bắt chước cái nhân duyên của người khác. Mình cứ tin cần tu tập vững chắc, chậm rãi, chắc ăn nha!”

Người bắt chước liều mạng có thể chết chứ không chứng đạo. Như chuyện nghe ai đó trúng số độc đắc, nhưng bao người mua hoài không trúng lại không ai nhắc. Mỗi người có nhân duyên riêng, không ai giống ai.

Khi ta vội kết tội người khác

Có vị Tỳ kheo tên Nigamava Sisa, xuất thân giàu có, sống gần thị trấn quê hương. Ngài không đi xa, ôm bát khất thực được bà con cúng đầy bát rồi về tu. Các Tỳ kheo khác dèm pha ngài còn luyến ái gia đình, thèm ăn ngon. Đức Phật biết, bèn hỏi trước mọi người. Vị Tỳ kheo thưa: “Con sống đơn giản, thanh đạm. Bát đã đầy thì không thể đi xin thêm. Con không cần nhiều, đời sống con rất thanh tịnh.” Phật khen ngài thật là đệ tử của Như Lai, rồi kể chuyện tiền thân: một con vẹt sống thanh đạm, khi cành cây bị đánh gãy, nó nhẹ nhàng đậu sang cành trơ trụi, vẫn an ổn. Thầy dạy:

“Chúng ta hay gán cái tội của người khác theo cái ý nghĩ của mình.”

Thấy ai bước vào bếp lúc không phải giờ ăn, ta nghĩ họ vào ăn vụng. Thấy người mặc đồ đẹp đi nghe pháp, ta nghĩ họ chưa buông bỏ. Nhưng lòng họ có thể khác. Cuộc đời bất an, xáo trộn bởi những lời kết tội qua lại. Người tu lâu không vội kết tội ai, và nhờ thế, hoàn cảnh xung quanh yên ổn, tâm mình cũng dễ tu.

Bài học từ tỳ kheo Megya: Vì sao phải vâng lời?

Có vị Tỳ kheo Megya thấy tâm mình thanh tịnh khi ngồi cạnh Phật, tin rằng chỉ cần đến nơi vắng vẻ một mình sẽ chứng quả. Ngài xin phép, nhưng Đức Phật bảo đừng đi, vì lúc đó các vị khác đi khất thực, Phật một mình, trách nhiệm của đệ tử là ở lại hầu thầy. Megya khăng khăng theo ý mình, ra đi. Một tháng ròng, tâm ngài càng loạn, đành quay về sám hối. Phật dạy:

“Một người đệ tử phải biết vâng lời thầy. Nhất là trong trường hợp mọi người đã đi hết, ta bảo ông đừng để ta ở một mình!”

Tâm Megya như cá vùng vẫy khi bị quăng lên bờ. Vì rời Phật, ngài đánh mất cơ hội làm công đức, tạo phước để tâm được nhiếp phục. Thầy Chân Quang nhấn mạnh:

“Không phước thì không nhiếp tâm được.”

Nhiều người thấy mình tu tốt trong công quả, rồi bỏ việc để ngồi thiền, kết quả là loạn. Nhưng bỏ công việc là buông luôn công đức đang tạo, tâm liền loạn.

Bát Chánh Đạo: Con đường duy nhất đến bình an

Một cư sĩ hỏi: “Có đạo lý nào cao hơn Bát Chánh Đạo không?” Thầy khẳng định tuyệt đối không. Tất cả pháp môn, kinh điển, dù hay cách mấy, cũng đều nằm trong Bát Chánh Đạo. Đức Phật nói:

“Bát chánh đạo duy nhất đến bình an bất tử.”

Bát Chánh Đạo có thứ tự logic: chánh nghiệp đi trước, tạo phước để có chánh mạng, rồi mới có chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Muốn làm nghề lành mà không được, ấy là thiếu phước. Phật tử thường ít hiểu sâu Bát Chánh Đạo, chỉ tu hời hợt. Hãy thường tư duy, kiểm chứng mỗi ý nghĩ, lời nói, việc làm xem nằm trong chánh đạo nào.

Lời kết

Tu tập không phải là chạy trốn hay bắt chước ai. Hãy quay về với chính mình, giữ tâm như người thợ khéo chuốt mũi tên thật ngay. Đừng khăng khăng theo ý mình, hãy tin nơi bậc thầy, tạo phước lành mỗi ngày. Rồi chính sự an tĩnh sẽ đến như món quà của tâm.