Thiên Nga Bay Cao: Đừng Để “Công Tố Viên” Trong Lòng Kết Tội Sai Người

Bạn có bao giờ nghe một ai đó nói xấu về một người khác, rồi tự nhiên thấy… câu chuyện nghe rất có lý? Rồi từ đó, bạn bắt đầu nhìn người ấy bằng đôi mắt khác? Có lẽ đó là chuyện rất bình thường. Nhưng theo lời Phật, chính cái “bình thường” ấy lại là một trong những cơn gió lớn nhất cuốn phăng đi tâm từ bi mà chúng ta đang vun đắp.

Vì sao chúng ta thích nghĩ xấu người khác?

Thời Đức Phật còn tại thế, khi Ngài nhập hạ tại Vương Xá, đến kỳ mãn hạ, Ngài thông báo sẽ đi du hành giáo hóa. Các Tỳ kheo tất bật chuẩn bị y bát, vật dụng. Chỉ riêng tôn giả Đại Ca Diếp vẫn thong dong, không vội vàng, thanh thản như không có gì. Có vài thầy liền nghĩ xấu: “Chắc ngài quyến luyến thành Vương Xá, muốn ở lại với bà con giàu có để hưởng sự cúng dường.” Đức Phật biết được, liền đính chính và khen ngợi tôn giả bằng bài kệ nổi tiếng:

“Tự sách tấn chánh niệm, chẳng màn nhà cửa nào, như thiên nga bay cao, bỏ bờ ao nhỏ bé.”

Bài kệ ấy như một lời khẳng định rằng một bậc tu hành chân chính luôn có chánh niệm, không bị trói buộc bởi nhà cửa, và bay cao như thiên nga rời khỏi ao nhỏ. Trong câu chuyện trên, chính các Tỳ kheo – đệ tử của Phật – mà còn có lúc nói xấu một đại đệ tử xuất sắc. Điều đó cho thấy tâm lý con người thời xưa và nay không khác nhau. TT. Thích Chân Quang từng giảng:

“Bản chất con người từ trước đến giờ thì vẫn như vậy. Nghĩa là vẫn thích nói xấu người khác, vẫn thích nghĩ xấu người khác. Đồng tâm lý rất là thường tình mà rất là phàm phu.”

Thầy còn nói rằng có đến 90% con người thích nghĩ xấu người khác, trong khi chỉ có 1-2% thích nghĩ tốt. Chính từ cái ý nghĩ không hay về nhau mà chúng ta kết thành ác duyên trong nhiều kiếp. Đó là lý do thế giới này luôn thử thách đạo đức của ta.

Hãy để “vị luật sư” trong lòng đứng lên binh vực

Trong mỗi chúng ta đều có một phiên tòa của trái tim. Phiên tòa ấy có một công tố viên – người chỉ nhìn lỗi mà buộc tội, và một luật sư – người tìm cách gỡ tội, giảm nhẹ tội. Nếu chỉ có công tố viên mà không có luật sư, như thầy Chân Quang cảnh báo:

“Nếu trong lòng ta, trong cái phiên tòa của cái trái tim ta nó chỉ có ông công tố viên mà không có ông luật sư thì ta là ác quỷ.”

Khi ta thấy một người phạm lỗi, ta hãy học cách biện minh, tìm nguyên nhân, hoàn cảnh để thấy cái lỗi của họ thật ra chỉ còn chừng ba bốn phần. Đó là sự thông cảm. Và để có được vị luật sư thánh thiện ấy trong lòng, ta phải tu tập ít nhất năm mười năm.

Cùng một sự việc, nhưng tâm tốt hay xấu sẽ tạo ra hai cái nhìn khác nhau:

• Người mỉm cười – người xấu nghĩ là “vô duyên, giả tạo”, người tốt nghĩ là “tâm hoan hỷ, an vui”.
• Đôi mắt chăm chú – người xấu nghĩ là “mắt ăn trộm”, người tốt nghĩ là “tinh thần tập trung cao độ”.
• Đi nhanh – người xấu nghĩ là “như ăn cướp”, người tốt nghĩ là “mau mắn, nhanh nhẹn”.

Muốn nghĩ tốt thành tốt, muốn nghĩ xấu thành xấu. Vậy nên, từ nay ta hãy tập nghĩ tốt trước đã. Thà rằng ta bị cả tin một chút, còn hơn để tâm mình bị bệnh thành kiến.

Thà người phụ ta, chớ ta phụ người

Có một câu nói nổi tiếng của Tào Tháo: “Thà ta phụ người, chứ không để người phụ ta.” Câu nói ấy đã khiến bao người sống ích kỷ, đề phòng, lừa người trước. Nhưng trong bài giảng này, Thầy Thích Chân Quang đã đổi ngược lại:

“Thà người phụ ta, chứ ta không phụ người.”

Nghĩ tốt về người khác có thể khiến ta bị lừa trong một số trường hợp. Nhưng thà vậy còn hơn là tâm hồn mình bị thu hẹp, con đường tu tập bị đóng lại. Nếu có ai nghĩ tốt về ta, ta sẽ an vui hơn. Còn nếu ta luôn nghi kỵ, ta tự đánh mất niềm tin, và ta đang tự lừa chính mình. Hãy chọn sự an vui của tâm.

Sự công bằng của nhân quả

Đức Phật đứng ra binh vực tôn giả Đại Ca Diếp không chỉ là tình cảm thầy trò. Ngài muốn ngăn ý tưởng xấu lây lan trong tăng đoàn, vì nếu không ngăn lại, người kể sẽ mang tội. Đồng thời Ngài muốn duy trì sự công bằng: người tốt phải được kính trọng. Đức Phật cẩn trọng từng hành vi vì Ngài hiểu rõ nhân quả. Thầy Chân Quang nhấn mạnh:

“Đừng tưởng Phật ngoài nhân quả nha. Ai có cái ý nghĩ rằng tu một cái pháp môn nào cao siêu rồi thoát ngoài nhân quả là người đó sẽ đọa súc sinh liền.”

Trong đời, nếu ta thưởng phạt không đúng mức, dư hay thiếu, thì phần dư đó sẽ trở thành nghiệp của ta. Chính vì vậy, chỉ khi ta có trí tuệ siêu phàm, nhìn rõ mức độ tốt xấu của con người, ta mới không bị luân hồi ràng buộc.

Thiên nga bay cao – hạnh của bậc đại hạnh

Cuộc đời tôn giả Đại Ca Diếp là một thiên trường ca bất tuyệt. Ngài sinh ra trong gia đình cực giàu, bị cha mẹ ép lấy vợ. Ngài tránh bằng cách đặt ra yêu cầu tìm một cô gái đẹp như tượng vàng, ngờ đâu lại bắt gặp nàng Bhadra – một người cũng có căn tu. Hai người kết hôn nhưng giữ hạnh thanh tịnh, không sống dâm dục. Sau khi cha mẹ mất, họ cùng nhau chia gia tài, xuất gia tu hành. Khi gặp Phật, cả hai đều đắc A La Hán. Đến lúc ấy, ngài Đại Ca Diếp nói với vợ rằng phải sống riêng để hợp với hạnh tỳ kheo. Nàng đồng ý, và truyền thuyết kể rằng mặt đất rung động vì cảm động trước sự hy sinh tình cảm đó.

Hình ảnh thiên nga bay cao bỏ lại bờ ao nhỏ bé chính là hình ảnh của bậc tu hành đã buông bỏ mọi ràng buộc thế gian. Mỗi chúng ta cũng có thể là một thiên nga: học cách buông bỏ những suy nghĩ nhỏ nhen, những thành kiến hạn hẹp, để lòng mình cao rộng như trời xanh.

Xin đừng để phiên tòa trong lòng ta chỉ có một công tố viên. Hãy cho phép một vị luật sư từ bi đứng lên binh vực. Hãy tập sống theo câu thầy gửi gắm: "Thà người phụ ta, chứ ta không phụ người." Đó là bước đầu để lòng ta rộng mở, và tự nhiên, như thiên nga, ta sẽ bay cao.