Vì sao có người luôn lạc quan, có người lúc nào cũng lo lắng?

Sáng sớm, mở mắt ra, bạn nhìn thấy một ngày mới. Bạn có tự hỏi vì sao có người thức dậy với nụ cười, trong khi người khác lại bắt đầu ngày bằng những lo lắng mơ hồ? Thầy Thích Chân Quang, trong bài giảng về Tâm lý lạc quan và bi quan, đã chỉ ra rằng không phải hoàn cảnh bên ngoài quyết định cách ta nhìn đời, mà chính là cái tâm bên trong.

Lạc quan và bi quan: Hai cái nhìn, hai thế giới

Lạc quan là nhìn đời bằng mắt vui, bi quan là nhìn đời bằng mắt buồn. Thầy Chân Quang đưa ra những ví dụ rất đời thường: có người nhìn bạn cười, bạn nghĩ họ thương mình hay họ sắp vay tiền? Có người đứng ở cổng, bạn nghĩ họ đến thăm hay đến đòi nợ? Tất cả đều phản ánh tâm trạng và cách nhìn của chính chúng ta.

“Nếu ta nghĩ rằng cái người này chắc họ thương mình, họ có cảm tình với mình nên họ nhìn mình cười thì đó là ta là người lạc quan. Còn nếu ta nghĩ rằng họ nhìn ta cười chắc họ sắp vay tiền mình thì đó là ta bi quan.”

Chỉ một khoảnh khắc nhìn thấy nhau, nhưng tâm lý lại dẫn đến hai cách hiểu hoàn toàn khác. Điều này cho thấy, cuộc đời không hoàn toàn là những gì diễn ra bên ngoài, mà là những gì ta cảm nhận về nó.

Gốc rễ của bi quan: Do quá khứ và những lỗi lầm

Thầy Chân Quang đặt câu hỏi: Vì sao có người bi quan? Người bi quan thường có “nguyên cớ” từ cuộc sống, từ những hành vi của họ. Người mắc nợ thì sợ người gõ cửa là đòi nợ, người tối qua ăn trộm thì thấy công an là hoảng hồn, người vợ có bí mật riêng thì tái mặt khi ai đó chúc mừng có con gái.

“Sở dĩ như vậy, ví dụ cái người mà mình lạc quan á là có một lý do. Quý vị thấy ông cảnh sát tới ông gõ cửa mà mình vui vẻ ra mở cửa vào không có gì hết. Lạc quan nghĩ nhiều khi ông cảnh sát tới đưa một cái tin vui nào đó, trong khi ai thấy cảnh sát rồi cũng nghĩ có cái chuyện gì dính dấp với tới vụ án hay tội phạm gì đâu.”

Những ám ảnh từ quá khứ cứ quay trở lại, khiến chúng ta nhìn mọi thứ qua lăng kính đen tối. Vì vậy, bi quan không phải là một bệnh không có thuốc, mà nó là nỗi sợ của một tâm hồn đang mang gánh nặng.

Lạc quan là quả ngọt của một tâm hồn thanh tịnh

Đức Phật dạy rằng hạnh phúc không phải là có nhiều tiền, mà là không làm điều sai. Khi không làm điều gì sai, ta có tự tin kỳ lạ. Thầy Chân Quang kể lại câu chuyện một cô kế toán trưởng trong một vụ án kinh tế lớn: cả ban lãnh đạo bị bắt, nhưng chỉ riêng cô được công an mời làm việc một cách đàng hoàng, bởi vì cô là người Phật tử ăn chay trường, sống nề nếp, không có tài sản bất minh.

“Đức Phật lại định nghĩa cái hạnh phúc. Cái sự hạnh phúc lại không phải mà hạnh phúc chính là không làm điều gì sai. Tức là giữ được giới không làm điều gì sai thì mình hạnh phúc. Không lo sợ gì, không có gì phải bi quan hết. Chuyện gì tới cũng lạc quan được hết. Bởi vì mình không làm điều gì sai.”

Khi thân tâm trong sạch, năng lượng lạc quan tự nhiên tỏa ra. Ta không cần phải cố gắng để vui, vui là hệ quả của một cuộc sống chân thật.

Bài học từ vườn hoa: Cân bằng giữa cởi mở và cẩn trọng

Có hai người cùng nhìn một vườn hoa đẹp. Người lạc quan muốn dời tường rào để mọi người cùng ngắm, vì đó là món quà cho đời. Người bi quan muốn xây tường cao để tránh trộm cắp. Thầy Chân Quang nhận định rằng: lạc quan giúp ta sống vui vẻ, chan hòa, nhưng cũng có thể chủ quan; bi quan giúp cẩn thận nhưng khiến lòng nặng nề. Vậy ta chọn thái độ nào?

“Lạc quan là ta cứ thôi, cứ hy vọng một điều tốt đẹp. Cuộc sống này chắc nó cũng có thể có những điều không tốt đẹp đâu. Nhưng mà thôi chừng nào nó tới rồi thì hãy biết, hãy tính. Còn hiện cái điều xấu chưa tới thì thôi ta cứ vui, cứ hy vọng mà sống.”

Người khôn ngoan không phải là người chỉ toan tính thiệt hơn, mà là người biết mở lòng với cuộc đời, đồng thời giữ cho mình một sự tỉnh thức.

Trung thành và hạnh phúc: Đỉnh cao của đạo đức

Trong cuộc sống, chúng ta cần trung thành với những người đáng tin, với tổ quốc, với lý tưởng. Nhưng có người hỏi: “Trung thành có đáng không, nếu người kia có thể không tốt?” Thầy Chân Quang khẳng định rằng, câu hỏi đó là một cái bẫy vì nó tính toán theo kiểu lợi ích. Người lạc quan tin rằng sau khi nghiên cứu kỹ, có thể phó thác, và nếu cứ so đo mãi, cả đời sẽ không bao giờ biết được hạnh phúc của lòng trung thành.

“Khi mình có một người nào đó để mình trung thành tuyệt đối, đó là niềm hạnh phúc rất là lớn. Còn anh cứ so đo, cứ tính khôn, tính thiệt rồi để rồi không chịu trung thành với ai hết thì cả đời anh cứ như vậy mà sống, lơ lửng, không bao giờ có sức mạnh của tinh thần.”

Anh hùng Lê Mã Lương đã nói: “Hạnh phúc của con người là được đứng ở giữa chiến trường mà chiến đấu với kẻ thù.” Trong khoảnh khắc đó, sự trung thành với tổ quốc dâng trào, và đó chính là lúc hạnh phúc lớn nhất.

Hỡi bạn thân mến, lạc quan hay bi quan không phải là một màu sắc cố định, mà là một bản đồ nội tâm. Hãy nhìn lại chính mình: nếu thường xuyên lo lắng, hãy sống thật hơn, giữ giới, làm lành. Nếu đã an vui, hãy nuôi dưỡng nó bằng cách sống có tình và trung thành với những gì tốt đẹp. Cuộc đời như vườn hoa, hãy để bước chân nhẹ nhàng, và để lòng mình rộng mở như ánh nắng.