Tìm Lại Một Đạo Phật Chung: Vì Sao Chúng Ta Không Thương Nhau?

Bạn có bao giờ nghe một câu hỏi như thế này: “Anh đi chùa nào?” – “Tôi đi chùa Tịnh Độ.” “Tôi đi chùa Thiền Tông.” Rồi tôi lạnh mặt, bạn lạnh mặt. Cũng là con một Đức Phật, vậy mà chỉ vì cách tu khác nhau mà không thương được nhau. Đây không phải là chuyện xa lạ, mà là một nỗi buồn đang âm thầm chảy trong mạch máu của Phật giáo đương đại.

Sự phân hóa: Vết thương từ 2600 năm trước

Ngay sau khi Đức Phật nhập diệt một trăm năm, những người con Phật bắt đầu hiểu giáo lý theo cách riêng của mình. Có người thấy cất giữ thức ăn qua đêm là bất tiện, có người thấy cầm tiền là cần thiết. Chỉ từ những thay đổi nhỏ như thế, tăng đoàn chia thành Thượng Tọa Bộ và Đại Chúng Bộ, rồi từ đó tách ra cả hai mươi bộ phái. Hai mươi cách hiểu về lời Phật dạy, hai mươi con đường tưởng chừng gần nhau nhưng lại xa lạ đến thế.

Điều đáng buồn không nằm ở sự khác biệt, mà nằm ở chỗ những người con Phật vì sự khác biệt đó mà không còn thương nhau. Như thầy Thích Chân Quang đã trăn trở:

“Cái nghiêm trọng, cái làm ta đáng buồn á là cái đánh vỡ đạo đức của ta ở chỗ cái sự phân biệt tông phái đó làm cho người đệ tử Phật không còn thương nhau nữa. Cái mất mát này mới là cái lớn.”

Bệnh cực đoan tông phái: Vì sao chúng ta không còn thương nhau?

Nghe nói anh tu theo Tịnh Độ, mình liền lạnh mặt vì mình là Thiền Tông. Nghe nói cô đi chùa Nam Tông, mình lại tự nhủ rằng tông mình mới cao siêu. Chúng ta khoe khoang về tông phái của mình, dựng hàng rào và đứng cứng bên trong. Càng bảo thủ, càng không thể bước tới để gặp lại anh em cùng một cha. Trong khi lẽ ra, cùng thờ một Đức Phật từ bi vô lượng, chúng ta phải xem nhau như anh chị em chứ không phải như người xa lạ.

Thầy Thích Chân Quang từng nhắc: “Ngày nào mà đạo Phật còn có mặt trên thế gian, ngày nào đạo Phật còn lan tỏa khắp hành tinh này thì ta còn hy vọng có một thế giới thanh bình.” Vậy mà nếu chúng ta cứ tiếp tục chia rẽ, đạo Phật sẽ yếu đi, và thế giới sẽ mất đi một nguồn hòa bình quý giá.

Bát Chánh Đạo: Chìa khóa của một đạo Phật chung

Muốn tìm lại một đạo Phật chung, chúng ta cần một cái gì đó thật sự chung. Đức Phật đã dạy con đường đó: Bát Chánh Đạo. Đây không phải là một lối tu thấp kém, mà là cốt lõi, là kim chỉ nam cho mọi hệ phái. Nếu một tông phái nào lấy Bát Chánh Đạo làm nền tảng, nó đang hướng về một đạo Phật chung. Nếu ai chê Bát Chánh Đạo là thấp, người đó đang dừng lại trong sự cực đoan và bảo thủ.

Trong bài giảng, thầy Thích Chân Quang quả quyết:

“Nếu ai mà lấy bát chánh đạo làm cái sự tu tập thì người đó đang nhắm về một đạo Phật chung. Còn nếu ai không biết về bát chánh đạo, không hiểu sâu về bát chánh đạo hoặc là chê bát chánh đạo là thấp thì người đó là người không nhắm đến được một cái đạo Phật chung.”

Bát Chánh Đạo không dễ hiểu. Chính vì khó nên nhiều người học hời hợt rồi vội kết luận. Nhưng chỉ có Phật mới thấu hết Bát Chánh Đạo. Chúng ta là người mới học, cần kính trọng và thực hành suốt đời. Nếu khinh thường nó, ta sẽ mãi mãi không gặp được chân lý.

Hiểu đạo phải thực hành: Công đức và thiền định

Nhiều người tin rằng tụng một bộ kinh hay ngồi một thời thiền là đủ tiêu nghiệp. Nhưng đó là một ảo tưởng, bởi nó không phù hợp với nhân quả. Hãy nghĩ đến người mượn tiền rồi trốn tránh, khiến cả gia đình người kia khốn đốn. Tội ấy tụng một bài kinh không bao giờ hết. Hoặc người nông dân lấn dần con đường chung để mở rộng ruộng mình, khiến bao người qua lại vất vả. Nghiệp đó cần phải trả bằng công đức thật sự, không phải bằng lời nói suông.

Thầy Chân Quang khích lệ: “Cái người mà học hết năm này, học hết bộ kinh kia rồi cứ thấy ở nhà hoài không làm gì hết thì ta biết ngay người này chưa hiểu đạo. Chỉ có người chưa hiểu mới lười biếng. Người hiểu đạo rồi thì không ai lười biếng được.” Hiểu đạo là thực hành từ bi, làm việc lợi ích cho chúng sinh, và cũng là chăm chỉ ngồi thiền, giữ tâm thanh tịnh. Thiền định không dễ, nhưng đó là cánh cửa cuối cùng để thoát khỏi thân phận phàm phu.

Từ bỏ tông phái, bước ra ánh sáng

Khi hiểu trọn vẹn Bát Chánh Đạo, ta sẽ thấy việc chấp vào một tông phái là điều hổ thẹn, không còn đáng tự hào. Thầy đã mạnh mẽ chỉ rõ: “Chỉ khi nào ta nắm vững được toàn bộ Bát Chánh Đạo, ta tìm lại được một đạo Phật chung thì đó mới là niềm vui, đó mới là điều đáng để ta tự hào.”

Trong cái nhìn đó, chúng ta được mời gọi buông bỏ hàng rào tông phái, không để nó trở thành vật cản trên đường tu. Những bậc thầy cũng nên từ bỏ ý niệm độc tôn tông phái mình, không bắt đệ tử khư khư ôm giữ những gì hẹp hòi. Hãy mở cửa, khuyến khích đệ tử đi tìm một đạo Phật chung, cho chính họ và cho con cháu mai sau.

Một đạo Phật chung không phải là sự trộn lẫn tạp nhạp giữa các tông phái, mà là sự tìm về cái đúng nhất, từ bỏ cái sai, bổ sung cho đủ Bát Chánh Đạo. Chúng ta không cần phê bình tông phái nào, chỉ cần mở lòng để hiểu rằng ai cũng có thể có những điểm chưa trọn vẹn. Chính sự khiêm tốn ấy sẽ dẫn chúng ta về bến bờ thương yêu.

Hôm nay, bạn có thể hứa với chính mình: mang theo tông phái như một điểm khởi đầu, nhưng bước đi trong tinh thần của một đạo Phật chung. Hãy là người hiểu đạo không chỉ bằng lời nói, mà bằng hành động thương yêu, thiền định và công đức. Như thế, ta không chỉ làm cho đời mình an lạc, mà còn giữ gìn Phật pháp cho thế giới mai sau. Một đạo Phật chung bắt đầu từ trái tim của mỗi chúng ta.