Thú, Người, Thánh: Ranh giới mong manh của một kiếp người

Bạn có bao giờ tự hỏi: vì sao có người hiền lành đến vậy, có kẻ lại hung dữ như thú? Và trên cõi đời này, điều gì khiến một con người dần rời xa cái tốt để trôi về phía thú tính? Thầy Thích Chân Quang đã có một bài pháp đầy thấm thía về đề tài “Thú, Người và Thánh”, giúp ta nhìn rõ ba hạng chúng sinh – và chính là ba con đường mà mỗi chúng ta đang chọn.

Ba tầng tồn tại: Bản năng, giáo dục và trí tuệ

Loài thú sống theo bản năng. Chúng được “lập trình” sẵn trong não, như cá hồi ngược dòng tìm dòng sông sinh ra, như loài chó trung thành dù chủ không yêu thương. Đó là một chương trình gài sẵn do nghiệp nhiều đời. Con người khác hơn: sinh ra đã có tánh tốt, tánh xấu – nhưng lại có tự do suy nghĩ để chọn lựa. Và chịu ảnh hưởng giáo dục của môi trường. Còn bậc thánh, như Thầy nói:

“Thú là bản năng theo nghiệp, người là phân nửa bản năng và phân nửa là do sự giáo dục và thánh là người có trí tuệ để kiểm soát tâm hồn mình biết đúng biết, biết sai rõ ràng.”

Nhân quả ẩn sau mỗi loài thú

Ví dụ như loài rắn đọa từ những người thích làm người khác sợ hãi, loài ngựa trả nợ bằng thân phận ngựa nhưng lại thích được cưỡi. Mỗi loài thú đều là kết quả của những thói quen, tác ý nhiều đời. Điều này nhắc nhở ta rằng mỗi ý nghĩ, mỗi lời nói đều có thể trở thành chương trình gài sẵn cho kiếp sau.

Con người – nửa bẩm sinh, nửa môi trường

Thầy giải thích: một đứa bé ngổ nghịch sinh vào gia đình hiền lành, nhờ môi trường gột rửa, nó mất đi sáu phần ngổ nghịch. Hoặc ngược lại, một người hiền lành lọt vào gia đình hung dữ cũng bị biến đổi. Vì vậy, môi trường đạo đức quý giá vô cùng. Chính nhờ môi trường Phật pháp, ta buông bỏ lỗi lầm, nhẫn nhục với người bên cạnh, để chuyển hóa tâm hồn.

Hưởng thụ – thước đo tâm hồn

Thú thích gì là nhào vô, không biết dừng. Người cân nhắc trước khi hưởng thụ. Thánh thì không bị lôi cuốn bởi khoái lạc. Thầy dạy:

“Cứ căn cứ theo sự hưởng thụ mà ta biết cái người đó đang đi về phía thú hay đi về phía thánh.”

Ví dụ: rủ đi chơi, nếu nhào vô ngay là tâm hưởng thụ mạnh; nếu cân nhắc bổn phận là còn người; nếu khước từ để đi chùa là hướng về thánh.

Hiền – dữ: Sự thay đổi của con người

Loài thú ác thì ác, hiền thì hiền. Người thì trong mỗi con người có phần hiền phần dữ, và thường dễ thay đổi từ tốt sang xấu. Thầy nhấn mạnh:

“Tánh xấu khó đổi, còn cái tốt lại rất dễ đổi trở thành xấu.”

Sự thay đổi này gây bi kịch trong hôn nhân, gia đình. Nhưng nếu gặp Phật pháp sớm, ta biết tu dưỡng để giữ vững cái tốt, phát triển thiện lành.

Khi nào ta cần luật pháp?

Thú sống theo bản năng, không có luật. Con người lập ra luật pháp vì có kẻ thiếu đạo đức. Thầy kể chuyện phải ra quy định “không ăn quá ba hộp cơm” vì có người tham ăn ăn thừa. Hay người nông dân mượn tiền ngày xưa chỉ cần lời hứa, nay phải công chứng vì có người không giữ lời. Những điều đó cho thấy:

“Khi con người ta mà cứ không có đạo đức á thì buộc người ta phải lập ra luật pháp. Còn nếu con người ta có đạo đức rồi người ta không cần luật pháp.”

Vì vậy, ta cần tạo ra môi trường đạo đức, để con cháu được tắm trong hào quang thiện lành, không cần đến luật pháp cũng sống tốt.

Mỗi ngày, mỗi phút, ta có thể chọn con đường của thú, con người, hay thánh. Hãy nghe theo lời dạy của Thầy: một lòng hướng về Phật, nhẫn nhục thương yêu, tạo môi trường đạo đức cho thế hệ sau. Đó là con đường để vượt thoát bản năng, thành người tử tế và tiến dần lên phẩm hạnh thánh nhân.